Linkse kaste koestert oude vormen en gedachten

De oudlinkse columnisten die vroeger christenen op de hak namen, verwijten anderen dat nu met de islam te doen. Die dubbele standaard verlamt links, meent Joost Zwagerman....

Tien jaar is een eeuwigheid. Op een rommelmarkt vond ik voor de prijs van euro een boekje uit 1994 van de NRC Handelsblad-correspondent Marc Chavannes. Titel: De stroperige staat. Subtitel: Kanttekeningen bij de liefste democratie op aarde. Wie wat in het boek bladert, begrijpt al snel : Nederland is bijna klaar.

Na de moord op Fortuyn en in een tijd waar een aantal debaters en politici het niet kan stellen zonder lijfwachten, moet de conclusie wel zijn dat Nederland anno 2004 'in een diepe mentale crisis' (Hans Boutellier in NRC Handelsblad) verkeert en aan een ongekende 'hysterisering' lijdt (HJA Hofland, ook in NRC). Een in het oog springend symptoom van die mentale crisis is de praktische en ideologische ontreddering van links in het debat over zin en onzin van het multiculturalisme; over de islam als een potentieel ondermijnende reli-kracht van onze eens zo lieve democratie.

Het kennelijk moeilijk te overwinnen probleem van links is dat het door een keur van uiterst hetero gene polemisten en politici in de positie is gedrukt van het establishment, met de roedel oudlinkse columnisten als de meest rigide vertegenwoordigers van een voorbije epoche. Het is een voor links verwarrende travestie: een gelegenheids-alliantie van conservatieven (onder wie Paul Cliteur, de Edmund Burke-hobbyisten en het VVD-Kamerlid Wilders) en vrijdenkende radicalen (Hafid Bouazza, Ayaan Hirsi Ali) vormen een bonte groep debaters die gaten schiet in de tot bourgeoisie gestolde kaste van beroepslinksisten.

Op links de conservatieven en op rechts een aantal van de polemiserende hemelbestormers: die omkering van rollen en posities kunnen gezichtsbepalende linkse journalisten en (oud-)politici nog steeds niet aan. Hen is de status van nieuwlichter en dwarse rebel ontnomen, en een nu al jaren etterende identiteitscrisis onder de progressieve opinie-pausen is het gevolg. Oudlinks vertoont tot de dag van vandaag een walmende zelfvoldaanheid omdat men decennia lang welgemoed heeft bijgedragen aan de ontkerkelijking. Vroeger stal je als cabaretier en columnist de show met grappen over benepen confessionelen in het algemeen en roomse gluiperds in het bijzonder. Een opschoning en vrolijke verpulvering van het verzuilde Nederland was toen natuurlijk hard nodig. Toen.

Inmiddels is dat verzuilde Nederland al lang bijgezet in de archiefkasten, maar mastodonten als bijvoorbeeld Marcel van Dam en Jan Blokker uiten zich alsof dat land nog onverkort bestaat. Blokker riep eind 2003 in Trouw iets over de 'christenhondenkop' van een NCRV-presentator. Dat is een uithaal die in de jaren zestig vermoedelijk geweldig revolutionair was maar die anno 2004 hooguit een zielige indruk maakt.

En toen kwamen de moslims. Zij brachten links Nederland in een spagaat. In hun terechte engagement met de sociaal-economisch zwakke positie van moslim- allochtonen namen linkse politici en opinieleiders de bijbehorende geloofsovertuiging er in moeite bij als een soort keurmerk dat niet bediscussieerd, laat staan bekritiseerd of bespot, mag worden. In die dubbele standaard zit hem de kardinale misser van links. Daardoor ontstond de volgende curieuze situatie: een linkse columnist is PC Hooftprijs-fg mede vanwege het bekritiseren van roomse draaikonten en ander confessioneel adder gebroed. Staat er echter een ander op om de moslims onder ons eens op een soortgelijke manier te wijzen op de archahe dogma's van hun religieuze mores, dan zijn het diezelfde columnisten die klaarstaan met een breed uitgemeten morele verontwaardiging over stigmatisering en vernedering van een bevolkingsgroep. Kort gezegd: duimen omhoog voor degene die met een hang naar links populisme een NCRV'er een christenhond noemt, pek en veren voor de kennelijke aartsreactionair die op dezelfde populistische toon een AEL-kopstuk een vrouwvijandige geitenneuker noemt.

De reactionaire dat-mag-je-niet-zeggen-reflex onder links is de oorzaak van wel meer onoverkomelijke blunders, waarbij de miskenning van het nieuw-feministische radicalisme van Hirsi Ali wel de grootste is. De gotspe is dat de PvdA indertijd de potenti Aletta Jacobs voor de moslimvrouwen in Nederland van zich heeft vervreemd en in de armen van de VVD heeft gejaagd, en een nog grotere gotspe is het wel dat Piet Grijs en Marcel van Dam Hirsi Ali's inzet voor een ingrijpende emancipatie onder deze vrouwen bagatelliseerden.

Ziehier de voor links zo ingewikkelde travestie: Hirsi Ali poogt voor moslimvrouwen te bewerkstelligen wat voordien de laten we zeggen Opzij-feministen voor elkaar hebben gebracht voor een hele generatie autochtone vrouwen. De libertijnse vrijdenker Hafid Bouazza schudt de discussie over de islam op, precies zoals destijds Hugo Claus, Jan Wolkers en Maarten 't Hart in hun romans tornden aan de zuilen van gereformeerd en katholiek. Bij gebrek aan adhesie van de mensen van wie Hirsi Ali en Bouazza dit vrijwel zeker verwacht hadden, vormen beide voorlopers in de ogen van links onbegrijpelijk genoeg ondeelbare kliek met fullprof conservatieven als Cliteur en Bart Jan Spruyt.

Wat doen intussen de linkse politieke kopstukken van de huidige generatie? Wouter Bos luistert zich suf in oude stadsbuurten en Vinex-wijken en blijft muisstil in een debat dat hij en zijn partijgenoten als geen ander zouden moeten domineren. Misschien dat het nu gepubliceerde PvdA-rapport Integratie en immigratie enig leven in Bos en consorten weet te wekken. Intussen is het wachten nog steeds op een substanti bijdrage door links aan het huidige debat. Tot die tijd moeten we het doen met het hopeloos verkreukelde Jurassic Park van Wens, Van Dam, Bart Tromp, Grijs, Blokker en de andere bewoners van wat ik uit een laatste restje respect voor hun politieke en journalistieke verdiensten uit lang vervlogen tijden maar betitel als, vooruit, het liefste dino-terrarium ter wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden