Linkse idealen, rechtse feiten

Kamerlid Martin Bosma (PVV).Beeld ANP

In 1987 werd ik buitenlandredacteur bij de NRC, belast met 'Afrika'. Ik kwam uit Brussel en kende Afrika niet. Mijn voorganger, Martin Sommer, was naar de Volkskrant vertrokken. Hij liet de vacature achter plus een stapel ongelezen vakliteratuur. Op de redactie had niemand belangstelling voor zwart Afrika; voor Zuid-Afrika iedereen. Eindredactrice Elsbeth Etty, vers overgekomen van het communistische dagblad De Waarheid, slaakte: 'Zuid-Afrika is het enige onderwerp waar ik nog links kan zijn.'

Ik moest aan die periode terugdenken toen ik het boek over Zuid-Afrika van Tweede Kamerlid Martin Bosma (PVV) las: Minderheid in eigen land. Ik deed verslag over de zuidpunt van Afrika dat in Nederland graadmeter was voor 'goed en fout'. Er heerste een kartel van politiek, journalistiek, actiegroepen en kerken; een mengsel van moralisme en goedgelovigheid.

In 1988 reisde ik voor het eerst naar Zuid-Afrika. Ik leerde Afrikaans - wat ik zedig verzweeg - waarbij het grootste probleem het vinden van een cursusboek was wegens de culturele boycot. Mijn conclusie was dat de 'gewapende strijd' van het ANC te zwak was voor machtsovername, maar dat voor de blanke minderheid apartheid onhoudbaar was. Een nuchtere analyse van machtsverhoudingen maakte duidelijk dat onderhandelingen de enige oplossing waren. Ik kreeg bij terugkeer het verwijt dat mijn analyse te weinig morele verontwaardiging uitstraalde. Maar verontwaardiging was er al genoeg.

Bosma overschat de Nederlandse anti-apartheidsactivisten die een rol opeisten in de 'gewapende strijd'. Conny Braam wierp zich op als eigentijdse Hannie Schaft, Nederlands verzetsstrijdster in de Tweede Wereldoorlog. Braam zocht in Zuid-Afrika de romantiek die ze in Nederland ontbeerde. De 'gewapende strijd' van het ANC stelde niet veel voor. Het gaf aanleiding tot veel visserslatijn. Toenmalig collega Henri Beunders zei me: 'Die activisten maken veel lawaai, maar over 20 jaar, als het verkeerd loopt in Zuid-Afrika, hoor je ze niet meer'. Hij kreeg gelijk. The Economist van 30 mei jl. kopt over Zuid-Afrika: 'Donkere dagen voor de boeg'.

Toen het ANC aan de macht kwam, begon de zelfverrijking. Daarbij had het geen pottenkijkers nodig. De 'kameraden' uit Nederland werden afgeserveerd. De graaicultuur van de ANC-top bedreigt Zuid-Afrika's toekomst. Dit jaar publiceerde R.W. Johnson het boek Hoe lang zal Zuid-Afrika nog overleven?

Het is onthullend. President Zuma, getrouwd met vijf vrouwen, liet een paleizencomplex bouwen in Nkandla, in de provincie KwaZulu-Natal. Zijn kinderen bezetten topfuncties in tientallen overheidsbedrijven. Het ANC hobbelt van schandaal naar schandaal. Winnie Mandela, eredoctor aan de Universiteit Utrecht, betaalt haar schulden niet. Op 21 mei 2013 kreeg ze de deurwaarder op bezoek. Zij vergrendelde alle deuren. De deurwaarder belde slotenmakers maar niemand durfde te komen. Op 16 augustus 2012 schoot de oproerpolitie 34 stakende mijnwerkers dood. Aartsbisschop Tutu heeft uit protest zijn lidmaatschap van het ANC opgezegd. Maar waar zijn de Nederlandse anti-apartheidsactivisten? Zuid-Afrika is weer 'ver weg'. Ze verstoppen zich.

Bij een ander ideaal, de multiculturele samenleving, helpt verstoppen niet. De gevolgen liggen hier op straat. In 1991 prikte toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein enkele illusies door rond de multiculturele samenleving. Zijn critici verweten hem 'borrelpraat' en verschansten zich in staat van ontkenning. Maar de absorptiecapaciteit van elke samenleving is beperkt. Grote cultuurverschillen veroorzaken fricties, vooral in zwakkere stadswijken. Maar ja, daar woont de politiek-culturele elite niet. Uiteindelijk kwamen er alarmsignalen via de stembus om te wijzen op 'ongemakkelijke waarheden' die men had kunnen voorzien. Dat geldt voor heel West-Europa. Het Nederlands electoraat baarde Wilders; het Franse Le Pen.

Zuid-Afrika is een leerzame microkosmos van talen, culturen en religies. Nederland en Europa weigerden ervan te leren. Bosma schrijft dat de Nederlander een minderheid in eigen land wordt zoals Afrikaners nu in Zuid-Afrika. Demografisch klopt die vergelijking niet. Het gevaar komt veel eerder van een 'capitulerende elite' die eigen basiswaarden prijsgeeft. De ANC-elite is er niet voor arme zwarten maar voor zichzelf. West-Europese elites vertonen de neiging grondwettelijke waarden - zoals vrijheid van meningsuiting, scheiding van kerk en staat of non-discriminatie - boterzacht te maken. Daarmee importeren ze een 'parallelle samenleving' voor nieuwkomers en installeren ze in Europese stadswijken een vorm van apartheid die ze ooit in Zuid-Afrika bestreden. De realiteit wreekt zich altijd op ondoordacht idealisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden