Links verzet komt stroef op gang

De meer dan 103 duizend leden van de grootste Facebook-groep tegen Wilders zijn terneergeslagen. ‘Misschien een vreemde vraag...’, schreef er één, kort nadat VVD en CDA eruit waren met de PVV. ‘Maar eh... als jij en ik het er niet mee eens zijn dat er een kabinet komt met steun en veel invloed van een racistische partij met verwerpelijke standpunten die onze grondwet ondermijnen... moeten we daar dan niet iets aan doen?’

Het is sinds de verkiezingswinst van rechts een terugkerende vraag aan bezorgde café- en keukentafels. Maar velen die verontrust zijn, lijken als een konijn gevangen in de koplampen. Want wát moeten ze dan precies doen?

Filmmaakster Suzanne Raes organiseerde twee ‘leuke avonden’ met vrienden en collega’s, nadat een filmmaakster van Marokkaanse origine (‘maar Amsterdamser dan ik ooit zal worden’) op straat was toegesist dat ze kan oprotten. ‘Onze vraag aan elkaar was of we niet staan toe te kijken hoe dit soort gif zich vrijelijk kan verspreiden.’ Veel wil ze er niet over kwijt, omdat er uiteindelijk niets concreets is uitgekomen. ‘Iemand zei tegen me: ‘Je was te vroeg’. Misschien moet het eerst misgaan, of moet er enorm bezuinigd worden in de kunst voordat mensen echt in actie komen. Ik hoop dat het niet te laat is.’

Rouw

Oproep, zondag geplaatst op de Facebook-groep: ‘Wie gaan gekleed in het zwart mee naar Den Haag op de dag dat de regeringsverklaring van PVV-CDA-VVD in de Tweede Kamer wordt behandeld? Geen microfoons! Geen spandoeken! Zwijgen in zwart als teken van rouw!’

Terwijl VVD-leider Mark Rutte de vlag bijna kan uithangen in het Torentje, bereiden kleine verontruste clubjes zich her en der aarzelend voor op de ‘nieuwe wind’ die PVV-leider Geert Wilders heeft aangekondigd. Ze zijn niet alleen teleurgesteld over de winst van rechts, maar ook over de hulpeloosheid van links. De oude socialistische partij- en protestinstituties zijn er in het voorjaar niet in geslaagd de rechtse opmars te keren. De vraag is of zij wel een inhaalslag kunnen maken. Of moeten er nieuwe initiatieven worden ontplooid?

Haatgevoelens

Via kerk en politieke partij heeft Jan Winkels de laatste jaren geprobeerd tegenwicht te bieden aan de ‘haatgevoelens’ die in Nederland wortel hebben geschoten. Maar van die kanalen verwacht hij weinig meer. ‘Uiteindelijk moet je dan zelf wat proberen’, zegt hij. Winkels is een van de veertien ‘gewone mensen’ die vrijdag de website geenhaat.nl hebben gelanceerd. Met twee eigengemaakte video’s over de gevaren van haat hopen ze anderen aan het denken te zetten.

‘Kom achter die laptops vandaan!’, zegt Mei Li Vos, voormalig PvdA-parlementariër zondag op een in allerijl opgezette Teach In van de linkse opiniesite Joop. De sixties benaming van de bescheiden samenkomst is niet het enige dat naar nostalgie riekt. Het pamflet Tien Over Rood van NieuwLinks is volgens Vos een inspirerende leidraad: ‘Word allemaal lid van een bestaande linkse club en grijp er de macht. Al die groepjes die zich nu roeren: veel effect zullen ze niet hebben.’

De zaak in beweging brengen, dat is ook waar de jonge academici Dennis en Bertus op uit zijn. Hun uitgangspunt: ‘Er is nogal wat om van te balen.’ De toekomst ziet er zwart uit, en dan gaat het níet over het oprukken van hoofddoekjes in het straatbeeld. Ze speelden eerder met de gedachte een partij op te richten, die een alternatief voor linkse halfslachtigheid moest bieden. Maar ze zien zichzelf niet als leiders, en trouwens als ze om zich heen keken, zagen ze ook niet meteen een achterban. Wat dan?

Apathie

Met vijftien vrienden en bekenden zitten ze woensdagavond bijeen en het duurt niet lang voordat in de groep twintigers het woord apathie valt. ‘Als wij er met elkaar over praten zijn we het meestal wel eens’, merkt iemand op. ‘Maar wanneer gebeurt er nou eens iets? Het is zo moeilijk om vorm te geven aan je emoties.’

Het zijn ook dit soort kleinschalige initiatieven van verzet waarmee het beginnende samenwerkingsverband Rekening Retour de krachten wil bundelen. ‘Wij zijn ook ongerust, maar weten wel wat we moeten doen’, zegt Maina van der Zwan, woordvoerder van de kleine twintig immigranten-, studenten- en vakbondsorganisaties. Voor 23 oktober staat de eerste landelijke actie gepland: een manifestatie op het Plein in Den Haag onder het motto ‘Wij gaan de crisis niet betalen’.

Barre tijden

Ze maken zich op voor barre tijden. Bij het uitdelen van flyers voor Rekening Retour is tien dagen geleden in Rotterdam een van de activisten kort vastgezet, omdat hij volgens de agent niet mocht oproepen tot een demonstratie. ‘Wij zien dat niet als een incident’, zegt Van der Zwan. ‘Rotterdam is al langer een proeftuin van rechts om te kijken hoe ze burgerrechten kunnen inperken.’

De eerste e-mail die Janneke (‘liever geen achternaam, Wilders kan heel gemeen zijn’) aan haar vriendenkring verstuurde, had deze strekking: ‘Hebben jullie ook het gevoel in een slecht toneelstuk te zijn beland, waarvan Wilders de regie heeft en wij een rol moeten spelen waar we niet om hebben gevraagd?’ Uiteindelijk heeft Janneke met drie gelijkgestemden de Actie Toverbal opgezet: bij het CDA-congres in Arnhem deelde ze toverballen uit, met als boodschap dat het CDA ‘niet van kleur moet verschieten’.

Bij het mobiliseren bespeurde ze veel aarzelingen. ‘Ik snap dat wel: als je ziet hoe Wilders laatst fel reageerde op die Indonesische ambassadeur, dat maakt mensen huiverig. Zelf zegt hij keiharde dingen, maar als iemand iets terugzegt, mag dat niet.’

Protest bij het CDA-congres in Arnhem (Marcel van den Bergh/ de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden