Links heeft de modellen, rechts de emotie

Er zijn bij de Algemene Politieke Beschouwingen twee verkiezingscampagnes van start gegaan. De linkse partijen bevechten elkaar over zorgplannen en koopkracht. Rechtse partijen debatteren over angst, terreur en de Nederlandse manier van leven.

Sybrand Buma (CDA) en PVV-fractievoorzitter Geert Wilders tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Beeld anp

Diederik Samsom neemt een dikke, blauwe map met papieren mee naar het spreekgestoelte in de Tweede Kamer. Het is een perfect geordende map. De PvdA'er hoeft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) maar even door de gekleurde tussenbladen te gaan en hij vindt al wat hij zoekt: het grafiekje dat Jesse Klaver vorige week gebruikte om aan te tonen dat de laagste inkomens minder hebben gekregen dan de hogere inkomens. 'Een flagrante leugen', aldus de PvdA-leider.

Cijfers en grafieken

Samsom spreekt Klaver - die hij 'een financieel meesterbrein' noemt - bestraffend toe. 'Je gaat toch geen medianen bij elkaar optellen?' De twee linkse leiders debatteren langdurig over de vraag of de cijfers in de grafiek wel of niet kloppen. In één moeite door hebben ze het ook nog over 'de Gini-coëfficiënt' (een waarde die de ongelijkheid in een land aangeeft red.) en of die alleen op lange termijn berekend kan worden of ook per jaar.

Dat zijn de debatten waar de linkerzijde van de Kamer woensdag bij gedijt. Van D66 tot SP. Ze spreken over de lumpsumfinanciering van het onderwijs, de winsten van de zorgverzekeraars, de ruilvoetproblematiek bij de begrotingen, de rol van de sociale partners op de arbeidsmarkt en het verschil tussen TTIP en Ceta.

Fata morgana van Roemer

Hoogtepunt in dit oeuvre is de krachtmeting tussen Samsom en Roemer over de zorg. De SP wil een algemene zorgverzekering - het zogenoemde Nationale Zorgfonds - maar al snel is duidelijk dat het plan eerder 'een aanzet' is dan een door het Centraal Planbureau (CPB) doorgerekend spoorboekje.

Zo wil Roemer bijvoorbeeld liefst vandaag nog het eigen risico drastisch verlagen. Samsom vist met één handbeweging alweer een papiertje uit zijn map. Punt voor punt toont de PvdA'er aan dat de door Roemer opgevoerde financiële dekkingen niet meer dan een 'fata morgana' zijn. 'Ik schrijf toch ook niet zomaar even in een zinnetje op dat ik geen tegenwind meer wil op fietspaden?'

Diederik Samsom. Beeld anp

Grote woorden

Het is het traditionele politieke gevecht over beleid, koopkracht en de modellen van het CPB. Een debat dat niet zonder voetnoten gevoerd kan worden.

Bijna parallel daaraan is woensdag een heel ander debat te volgen. De rechtse partijen spreken ook over zorg en economie, maar VVD, PVV, CDA en ex-PVV'er Louis Bontes van VNL gaan met elkaar het gevecht aan over andere onderwerpen. Thema's die niet in tabellen te vangen zijn, maar wel leiden tot grote woorden.

'Politiek gaat over de vraag wat goed en kwaad is,' zegt CDA-leider Sybrand Buma bijvoorbeeld. Geert Wilders wordt er 'zelfs emotioneel' van: 'Dit gaat over het voortbestaan van Nederland.' Halbe Zijlstra spreekt geroerd over de bedreigingen voor dit 'aangeharkte ordelijke land, bewoond door 17 miljoen koppige, trotse, harde werkers'. 'Onze vrijheid kan alleen maar overleven als we haar allemaal verdedigen.'

Lees ook

Het zijn twee lange dagen in Vak K, het vak in de Tweede Kamer waar het kabinet de Algemene Politieke Beschouwingen volgt. Twee dagen zwijgen, terwijl een beetje politicus het liefst het hoogste woord heeft.

Debatexperts Roderik van Grieken en Donatello Piras recenseren het retorisch vernuft van de politiek leiders. Lees de debatrecensies.

Rede versus emotie

Er wordt gesproken over Erasmus (Zijlstra) en geciteerd uit 'Over de democratie in Amerika' van Alexis de Tocqueville (Buma en Wilders). 'Ons land is het verband kwijtgeraakt,' zegt de CDA'er. 'Dit is ons land, niet jullie land,' zegt Wilders tegen Nederlanders met een immigrantenachtergrond. 'Het is vrijheid die ons land, ons land maakt,' meent Zijlstra.

Het gaat over 'bedreigingen', 'beklemmende angst' voor aanslagen, 'ontreddering' en over de antwoorden die de politiek daarop moet formuleren.

Het is een tegenstelling tussen links en rechts die al vaker is beschreven. Het linkse politieke brein is gefocust op beleid, rechts is meer thuis in sociaal-culturele thema's. Rede versus emotie.

Identiteitscrisis

Wie voelt beter aan wat er nu gevraagd wordt?

Bij de rechtse partijen is de zelfverzekerdheid voelbaar. Uit interne en externe kiezersonderzoeken zou blijken dat de zorgen van mensen veel dieper gaan dan de discussies over zorg en koopkracht. De terroristische aanslagen in Europa, de conflicten tussen Turkse-Nederlanders in de grote steden, de treitervloggers in Zaandam: het stort Nederland in de woorden van Buma in 'een identiteitscrisis'.

De CDA'er beschuldigt partijen als D66 en PvdA er bijna terloops van weg te lopen voor dit vraagstuk. Buma: 'Ze zeggen: 'Daar zijn geen politieke oplossingen voor'. Dat is de grootste misvatting van deze tijd'. Samsom en Pechtold reageren er niet op. Ook Wilders spreekt snerend over 'kleine politiek' als hij detaillistische beleidsvragen krijgt.

Samsom gaat tijdens zijn spreektijd wel degelijk in op het identiteitsvraagstuk ('dé Nederlander bestaat niet, een Nederlandse manier van leven wel'), maar niemand gaat met hem het debat aan. Hetzelfde geldt voor Klaver. Ze praten er ook minder huiselijk over dan bijvoorbeeld Zijlstra. Die noemt Nederland 'dat land waar je gewoon lekker gek jezelf kunt zijn, waar mannen hand in hand op straat lopen en waar niets en niemand heilig is, waar we kroketten uit de muur halen en veel te lang op terrasjes zitten.'

Ook Buma zegt te weten wat er straks bij de verkiezingen echt op het spel staat: 'We moeten onze waarden en tradities verdedigen.'

Sybrand Buma. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden