Links Frankrijk moet kiezen tussen bestuurder en dromer

De linkse Fransman staat zondag voor een heldere keuze in de tweede ronde van de socialistische voorverkiezingen. Valls tegen Hamon, de Franse Corbyn tegen de Franse Blair. 'Links dat droomt tegenover links dat bestuurt: een klassieke keuze voor de linkse kiezer', schreef Libération.

Peter Giesen
Benoît Hamon arriveert op zijn campagnekantoor na de overwinning zondag. Beeld afp
Benoît Hamon arriveert op zijn campagnekantoor na de overwinning zondag.Beeld afp

Hoe de uitslag ook zal zijn, in beide gevallen is de Parti Socialiste de verliezer. Als favoriet Hamon wint, zullen veel centrumlinkse kiezers en politici overlopen naar de links-liberale ex-minister Emmanuel Macron. En als Valls wint, dreigt een uittocht naar de radicale Parti de Gauche van Jean-Luc Mélenchon. Daarmee lijkt de PS zijn positie te verliezen: die van natuurlijk zwaartepunt voor links Frankrijk.

De Franse politiek is gestructureerd rond de presidentsverkiezingen. In de tweede ronde staan de twee hoogst scorende kandidaten uit de eerste ronde tegenover elkaar. Daarom is het zaak een zo groot mogelijk machtsblok te vormen, dat verschillende ideologische vleugels achter één kandidaat weet te verenigen. Bestuurders en dromers hebben elkaar nodig om überhaupt een kans op het Elysée te maken.

De socialisten hebben eerder barre tijden gekend. Bij de presidentsverkiezingen van 1969 haalde Gaston Defferre 5 procent. Dit ongekende echec leidde in 1971 tot de herstichting van de partij, met een nieuwe leider, de meesterstrateeg François Mitterrand. Die besefte dat er maar een manier was om president te worden: heel links achter zich verenigen, inclusief de toen nog sterke communisten.

Linkse lente onder Mitterrand

In 1981 werd Mitterrand tot president gekozen. Hij kondigde een linkse lente aan: de uitkeringen gingen omhoog, de pensioenleeftijd werd verlaagd naar 60 jaar, banken en andere bedrijven werden genationaliseerd. 'We bewerkstelligen een echte breuk met het kapitalisme', juichte Mitterrand. 'De klassenstrijd is niet dood.'

Binnen twee jaar stond Frankrijk aan de rand van de economische afgrond. Mitterrand werd gedwongen tot een spectaculaire ommezwaai: hij bezuinigde op ongekende schaal en privatiseerde de staatsbedrijven weer.

In deze jaren ontstond het probleem dat de Franse socialisten nu parten speelt, denkt de politicoloog Gérard Grunberg. Mitterrand voerde een middenkoers, maar handhaafde om electorale redenen zijn linkse retoriek. Ook nadien hebben de socialisten hun ideeën nooit echt aangepast aan een veranderde praktijk.

'De partij blijft antiliberaal en antikapitalistisch in een liberale wereld', aldus Grunberg. 'Elk compromis tussen staat en werkgevers wordt als compromitterend gezien.'

Wie is Hamon?

Benoît Hamon, een van de presidentskanditaten van de geplaagde socialistische partij van Frankrijk, geeft links weer wat hoop. 'We hebben behoefte aan meer democratie.'

Zolang de partij in de oppositie zit, is dat geen probleem. Veel socialisten voelen zich het lekkerst als ze onbekommerd met hun vuisten mogen zwaaien, uithalend tegen het verderfelijke neoliberalisme.

Toen Nicolas Sarkozy aan het bewind was, ging het prima met de Parti Socialiste. Maar toen ze zelf aan het bewind kwamen, maakten ze onvermijdelijk kennis met alle beperkingen van de echte wereld. 'Voor links is besturen een beetje verraden', schreef Manuel Valls in zijn boek Pouvoir ('macht') uit 2010.

undefined

Harde botsing

Onder François Hollande kwamen bestuurders en dromers hardhandig met elkaar in botsing. Als partijleider wist hij verschillende vleugels handig bij elkaar te houden, als president faalde hij daar volledig in. De kiezers, lekker gemaakt in een relatief linkse verkiezingscampagne van 2012, keerden zich af van zijn 'rechtse' beleid.

Toen hij zich in december noodgedwongen terugtrok uit de race voor het Elysée, viel het centrum van de partij weg. Voor het eerst wordt nu een uitgesproken exponent van de linker- of rechtervleugel tot presidentskandidaat en partijleider gekozen. Daarmee zal de lange strijd tussen bestuurders en dromers worden opgelost.

De confrontatie was onvermijdelijk, maar de Parti Socialiste komt er verzwakt uit. Zowel Hamon als Valls lijken electoraal een doodlopende straat in te slaan.

Manuel Valls droomt er al jaren van de grote vernieuwer van het Franse socialisme te worden, maar heeft veel gezag verloren door zijn premierschap onder Hollande. Tandenknarsend moet hij toezien hoe een groot deel van zijn agenda is gekaapt door Emmanuel Macron, die geen Parti Socialiste met zich meezeult. Valls is oude politiek en de linkse kiezers willen waarschijnlijk iets nieuws.

Franse socialistische kandidaten Benoit Hamon (links) en Manuel Valls. Beeld afp
Franse socialistische kandidaten Benoit Hamon (links) en Manuel Valls.Beeld afp

Hoop en vernieuwing

Benoît Hamon noemde zijn overwinning in de eerste ronde dan ook een 'een boodschap van hoop en vernieuwing'. Hij plaatste zichzelf in de lijn van Bernie Sanders, Jeremy Corbyn en Podemos. Hamon propageert een 'vernieuwd, deels utopisch socialisme', schreef Libération.

Zijn paradepaardje is het algemeen basisinkomen dat hij overigens in de loop van de campagne afzwakte. Een uitkering van 750 euro per maand voor elke Fransman zal pas op termijn haalbaar zijn, erkende hij. Andere speerpunten: het milieu, de sluiting van kerncentrales, legaliseren van cannabis en euthanasie, een corps van inspecteurs die optreden tegen racisme en discriminatie, analoog aan de arbeidsinspectie.

Net als Sanders, Corbyn en Podemos weet hij waarlijk enthousiasme te wekken, vooral bij een jong, stedelijk en hoog opgeleid publiek. La France profonde zal er weinig in zien. Hamon zal de PS herbronnen, maar dan als gedecimeerd oppositiepartijtje.

Zoals een anonieme socialistische politicus in Le Monde zei: 'We moeten kiezen tussen een utopisch links dat misschien gelijk heeft, maar dan vijftig jaar te vroeg en een republikeins links dat realistisch, maar niet laat dromen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden