Column

Links en de val van de middenklasse

PvdA-fractieleider Diederik Samsom. Beeld anp

Toen ik een paar columns geleden voorzichtig de hoop opgaf of de sociaal-democratie ooit nog Modernisierungsverlierer en Modernisierungsgewinner, hoger en lager opgeleiden, kosmopolieten en naar binnen gekeerden, tegelijkertijd tevreden kon houden - toen wist ik natuurlijk dat ik op één type kritiek in ieder geval kon rekenen.

En ja hoor, die kwam ook: ik ben te pessimistisch, het ligt 'gewoon' aan het kabinetsbeleid waar de PvdA nooit voor had moeten tekenen (René Cuperus, Opinie & Debat, 1 juni 2015).

En Monika Sie Dhian Ho, de directeur van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de Partij van de Arbeid, zei het in Vrij Nederland (13 juni 2015) zo: 'Je kunt het vertrouwen van de lager opgeleiden terugwinnen, maar dan moet dit kabinet de verzorgingsstaat niet kapotbezuinigen, zou ik Bos willen voorhouden.'

Zouden Cuperus en Sie beseffen dat ze eigenlijk mijn punt bevestigen?

Ze zien de PvdA kiezen om mee te doen aan hervorming van de verzorgingsstaat en mee te doen aan het op orde brengen van de schatkist. En ze constateren dat veel lager opgeleiden dat niet met de PvdA mee willen maken.

Mij gaat het niet om de vraag of het kabinetsbeleid deugt of niet. Ik constateer alleen dat het de PvdA, net als veel andere sociaal- democratische partijen in andere landen, niet meer lukt om keuzes te maken die door hoger en lager opgeleiden gelijkelijk worden gesteund.

Bij een keuze om aan dit kabinet mee te doen valt de aanhang er aan de ene kant af, zou er een keuze gemaakt zijn om niet mee te doen dan zou de hervormingsgezinde aanhang aan de andere kant er af zijn gevallen. Zo bezien doet de sociaal-democratie het nooit goed, een klassieker in het sociaal-democratische levensgevoel overigens!

Ik blijf het zeggen: met het kabinetsbeleid is vast van alles mis en ook mij mag van alles worden verweten, maar wie de huidige toestand van de sociaal-democratie terugbrengt tot een keuze voor een bepaald regeringsbeleid of leiderschap is hopeloos oppervlakkig bezig en negeert het feit dat veel sociaal-democratische (en andere bestuurlijk ingestelde grote volks-) partijen elders in Europa met dezelfde problemen te maken hebben.

Er moet meer aan de hand zijn. En misschien dat Peter de Waard afgelopen zaterdag in de Volkskrant wel beschreef wat het is: de val van de middenklasse.

Over de veranderende omvang en aard van de middenklasse wordt steeds meer geschreven maar de hoeveelheid wetenschappelijk werk die ook echt betrekking heeft op de Nederlandse situatie, is nog steeds beperkt. De Waard gebruikt vooral het werk van Anna Salomons (Universiteit Utrecht).

Ik citeer De Waard: 'Eind jaren tachtig rekenden vier van de vijf mensen zich tot de middenklasse (...) keurige burgers met hun eigen woning in een nieuwbouwwijk, een auto op het pad en een vliegvakantie naar de zomerzon (...) ze hadden de zekerheid van een pensioen. Voor de politiek waren ze de stabiele factor omdat ze in overgrote meerderheid op de middenpartijen stemden. Ze hadden wat te verliezen en gingen niet meer op de barricades staan. Sinds 2000 is dit omgeslagen: eerst langzaam en sinds de crisis steeds sneller (...) Automatisering en robotisering vernietigen hun banen. En flexibilisering maakt hun inkomen onzeker. De afbouw van de sociale zekerheid kan hen elk moment in de val van de armoede storten. Daar is de crisis nog eens overheen gekomen.'

Het is niet moeilijk om in te zien waarom juist de sociaal-democratie 'slachtoffer' wordt van deze omslag: ooit brenger van de vooruitgang (dat huis, die auto, die vakantie, dat pensioen, die baan, dat inkomen - zie boven) voor de opwaarts mobiele middenklasse, nu brenger van het slechte nieuws voor de middenklasse - en zeker het lager opgeleide deel daarvan - die bang is om omlaag te vallen.

Dat eerlijke verhaal niet vertellen zou pas echt de dood in de pot voor de sociaal-democratie zijn. Dus toch maar doen. En bouwen aan nieuwe zekerheden voor de bedreigde middenklasse: op de arbeidsmarkt, in de scholen en ziekenhuizen, in de wijk, in het integratiedebat.

En ja, ook in hun portemonnee - door te beseffen dat daar misschien wel de grootste verandering in de middenklasse heeft plaats gevonden: zij voelen zich niet langer ontvanger uit, maar financier van de schatkist. En dus moet die op orde zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden