Reportage Mijnschade Limburg

Limburgse huizen onveilig door mijnschade: ‘Het huis kraakt, ik voel me hier niet meer veilig’

Groningers hebben last van de gaswinning, Limburgers kampen (45 jaar na sluiting van de laatste mijn) met schade door de mijnbouw. Voor het eerst gaat de overheid verzakkende huizen opkopen en slopen. Minister Wiebes werkt aan een algemene regeling voor mijnschade.

Het echtpaar Burhenne voor hun met folie beplakte kamerraam. Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Hay Burhenne (56) woont al 28 jaar in dit huis, een eenvoudige tussenwoning in een rijtje van acht gebouwd in 1931, en hij had er graag oud in willen worden. Hij is gehecht aan het oude huis, dat veel ruimte biedt. ‘Mijn slaapkamer is vijf bij zeven meter, waar vind je dat nog?’, zegt de WAO’er in de woonkamer, terwijl hij een sigarettenhuls vult met tabak en opsteekt.

Hij is gehecht aan de buurt in Eygelshoven (gemeente Kerkrade), niet ver van het bos. Maar sinds vorige week weet hij dat hij moet verhuizen, en wel snel ook, binnen drie maanden. Wegens ernstige schade aan het huis als gevolg van de mijnbouw in de vorige eeuw, stijgend mijnwater sinds 1994 en de ligging bovenop de Feldbissbreuk, een breuk in de aardkorst.

Hersteld

‘We gingen er eigenlijk vanuit dat de mijnschade aan het huis hersteld zou worden. Maar vorige week woensdagavond kregen we op het provinciehuis in Maastricht opeens te horen dat ze niet meer konden instaan voor onze veiligheid, en dat ze gekozen hebben voor opkopen en slopen’, aldus Burhenne. ‘Dat kwam hard aan, daar ben ik twee dagen aangeslagen van geweest. Ik wil er niet uit, maar je moet, je hebt geen keus.’

Het is voor het eerst dat de overheid sinds de sluiting van de laatste steenkolenmijnen in de jaren zeventig overgaat tot het opkopen en slopen van woningen met ernstige mijnschade. Het gaat om vier huizen in de Gulikstraat in Eygelshoven, waaronder dat van Burhenne. Zij zijn min of meer verplicht om mee te werken aan het saneringsplan – anders dreigen de woningen onbewoonbaar te worden verklaard. De eigenaren van de vier aangrenzende woningen, met lichte mijnschade, is gevraagd ook mee te doen, zodat het hele rijtje tegen de vlakte kan.

Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Het initiatief daartoe is genomen door het Calamiteitenfonds Mijn(water)schade Limburg, dat in 2016 is opgericht en wordt gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken, de provincie Limburg en twaalf gemeenten in de voormalige mijnstreken. Het is bedoeld voor ‘de meest schrijnende gevallen van mijnschade waar de veiligheid van wonen in het geding is’.

Scheuren

Burhenne laat de gevolgen van de bodembeweging onder zijn huis zien: de ruit van het voorraam dreigt uit de sponningen te barsten en is met plastic folie versterkt. Scheuren in de voorgevel en dakrand, de trap naar de eerste verdieping die naar de zijkant wegzakt, de vloer boven die op en neer beweegt tijdens het lopen, deuren en ramen die niet meer sluiten of soms vanzelf openvallen.

‘Het huis kraakt, ik voel me hier niet meer veilig, het kan zomaar instorten’, zegt zijn vrouw Melanie (36). ‘Ik ben elke ochtend als ik mijn ogen open doe weer blij dat ik niet in de open air lig.’

‘Onze bejaarde buurman van 75 zegt: het spookt in mijn huis’, aldus Hay. ‘En zo voelt het ook wel een beetje. Acht jaar geleden begonnen we de eerste scheuren te zien. Elke week bespeur ik wel weer iets nieuws. Hoe veilig is het hier nog voor onze dochters van 10 en 6?’

Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Aanvankelijk werden ze van het kastje naar de muur gestuurd met de scheuren en verzakkingen van hun huis. Bij wie konden ze verhaal halen? De gemeente zei dat ze in België moesten zijn, bij het Belgische mijnbedrijf dat destijds eigenaar was van de Julia en Laura, de twee particuliere steenkolenmijnen onder Eygelshoven.

Verjaring

Meer huiseigenaren in Zuid-Limburg kampten (en kampen) met dat probleem: wie vergoedt de mijnschade aan mijn woning? Daarover zijn al meerdere rechtszaken gevoerd. Er bestaat weliswaar een Waarborgfonds mijnbouwschade, maar het ministerie van Economische Zaken hanteert daarvoor een verjaringstermijn van dertig jaar. En omdat de laatste mijn in 1974 is gesloten, is recent ontdekte mijnschade dus al lang verjaard, aldus EZ.

De Limburgse huiseigenaren, gesteund door provincie en gemeenten, bestrijden dat. Want pas in 1994 is gestopt met het wegpompen van mijnwater – dat dus nog twintig jaar is doorgegaan om de aangrenzende mijnen in Duitsland droog te houden. Sindsdien stromen oude mijngangen weer onder en is de bodem volop in beweging. Als er sprake mag zijn van verjaring, dan moet de termijn dus veel later ingaan. En eigenlijk vinden de Limburgers dat mijnschade altijd moet worden vergoed, zoals ook in Duitsland gebeurt.

‘Het Limburgs provinciebestuur is van mening dat eventuele schade als gevolg van de steenkolenwinning altijd netjes moet worden vergoed, ook als die schade zich pas vele jaren na het sluiten van de mijnen openbaart’, zegt PvdA-gedeputeerde Eric Geurts. ‘Je kunt immers niet zonder gevolgen 380 miljoen ton steenkool uit de bodem halen. De steenkoolwinning leidt tot blijvende ondergrondse bewegingen.’

Rechter

Afgelopen november deed de bestuursrechter in Roermond een belangwekkende uitspraak in een zaak die twee Kerkradenaren hadden aangespannen: wanneer niet meer precies te achterhalen is wanneer de mijnschade precies is ontstaan, kan de overheid geen beroep doen op verjaring en moeten de gedupeerden het voordeel van de twijfel krijgen. VVD-minister Eric Wiebes van Economische Zaken ging nog wel in beroep bij de Raad van State (vooral om juridisch duidelijkheid te krijgen), maar liet tegelijk weten dat de twee Kerkradenaren de schade aan hun huizen wel vergoed krijgen.

‘Er zit duidelijk beweging in de al lang slepende kwestie over de vergoeding van mijnschade’, constateert voormalig SP-kamerlid Jan de Wit, voorzitter van het Calamiteitenfonds Mijn(water)schade. Zijn fonds dient als tussenoplossing voor de meest schrijnende gevallen, in afwachting van een algemene schaderegeling. Minister Wiebes wil nog dit jaar komen met een uniforme compensatieregeling voor Limburgse mijnschade.

Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Onderzocht wordt nog of ook de rechtsopvolgers van de voormalige mijnbouwbedrijven financieel kunnen worden aangesproken om bij te dragen aan het schadefonds. In het geval van de staatsmijnen zou dat kunnen gaan om DSM, en bij de particuliere mijnen om investeringsfondsen of andere bedrijven die zijn voortgekomen uit de ooit zo lucratieve steenkolenwinning in Limburg. De Wit: ‘Net zoals in Groningen de staat nu alles betaalt en verhaalt op het gaswinningsbedrijf NAM, zo zou dat ook kunnen gaan gelden voor de generieke regeling van de mijnbouwschade.’

Honderden woningen

Vooral sinds de verzakking van winkelcentrum ’t Loon in Heerlen in 2011 heeft het onderwerp veel meer aandacht gekregen. En ook door alle ophef over de gaswinning in Groningen zijn de Limburgers zich de afgelopen jaren meer gaan roeren. Hoeveel woningen in Zuid-Limburg ernstige of lichtere mijnschade hebben, is onbekend. Het zullen er vele honderden zijn, vooral in de oostelijke mijnstreek.

Bij het Calamiteitenfonds zijn volgens De Wit twintig officiële aanvragen ingediend (‘de acute gevallen’), waarvan er elf zijn toegewezen. Meestal schakelt het fonds een aannemer in die constructief herstel uitvoert. Maar in het geval van het huizenblok in Eygelshoven is opkoop en sloop waarschijnlijk goedkoper dan renovatie. Die operatie gaat 1,5 tot 2 miljoen euro kosten.

‘We moeten eruit’, belde Hay Burhenne vorige week vanuit het provinciehuis naar zijn vrouw. Dat was wel even schrikken. ‘Het was een lel in mijn gezicht’, zegt Melanie. Ze wilden liever blijven, maar hebben zich er bij neergelegd en kijken naar de toekomst. Ze zijn al voorzichtig aan het kijken op Funda. Een vergelijkbaar huis kost in Kerkrade al snel bijna twee ton.

Leven oppakken

Ze zijn ook wel blij dat ‘na alle ellende’ eindelijk duidelijkheid komt. Deze week is nog een bemiddelaar van het Calamiteitenfonds langs geweest, die hen begeleidt bij hun zoektocht en komende verhuizing. ‘We gaan geen huis van drie of vier ton zoeken – dat heeft met fatsoen te maken’, zegt Hay. Melanie: ‘Deze situatie heeft me zoveel stress bezorgd – ik ben acht kilo afgevallen. Ik hoef niet rijk te worden, ik wil mijn leven weer oppakken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.