Limburgse goudvondst werpt licht op einde Romeinse Rijk in Nederland

Een onlangs in Limburg opgegraven goudschat werpt nieuw licht op de ondergang van het Romeinse gezag in Nederland. Vandaag presenteren archeologen van de Vrije Universiteit Amsterdam in het Limburgs Museum de bijzondere vondst uit het begin van de 5e eeuw.

De complete Limburgse vondst. Beeld Universiteit van Amsterdam

Al spittend stuitte Ger Boonen in 1990 op zijn akker in het Limburgse Echt op twee gouden Romeinse munten. Van enthousiasme liet hij er eentje onmiddellijk uit zijn handen glippen - de munt verdween spoorloos in de aarde om pas zo'n vijfentwintig jaar later weer op te duiken. Dit jaar besloot zijn neefje uitgerust met metaaldetector de omgeving van het zoekgeraakte muntje opnieuw te doorkruisen. Hij vond de munt, mét nog vier andere geldstukken.

Boer Boonen, zelf geïnteresseerd in geschiedenis, besloot zijn vondst aan een lokale amateurarcheoloog te melden. Zo kwam het nieuws van de vondst via via bij de enige hoogleraar Romeinse archeologie van Nederland terecht: Nico Roymans van de Vrije Universiteit van Amsterdam. Tot grote blijdschap van Roymans. Want, hoewel hij toch al enige decennia actief is in zijn vakgebied, noemt hij de hierop volgende opgraving van de schat een van de bijzonderste van zijn leven.

Roymans en zijn team visten in totaal 12 goudstukken, een gouden ring, stukken van zilveren schalen en enkele stukken onbewerkt zilver uit de bodem van de akker van Boonen. En vooral de aanwezigheid van het zilver werpt een nieuw licht op de loop van de geschiedenis.

Datering
Omdat de munten vrijwel ongehavend waren kon Roymans ze vrij precies dateren. 'De munten met een afbeelding van keizer Constantijn III moeten tussen 408 en 411 zijn geslagen en kort daarop zijn begraven', zegt Roymans.

Deze nadagen van het Romeinse Rijk kenmerkten zich door een grote politieke en militaire chaos. Het rijk was in recessie, de keizers volgden elkaar in rap tempo op. Vaak waren het opportunistische generaals met weinig politieke ervaring.

Lang was er slechts één Byzantijnse historische bron die beweerde dat de Romeinse Rijngrens nog volledig in tact zou zijn geweest ten tijde van Constantijn III. Archeologen twijfelden al langer aan het waarheidsgehalte van deze tekst, maar bewijzen voor het tegendeel waren er ook niet. 'En nu weten we eindelijk hoe het moet zijn gegaan', zegt Roymans.

De munten met een afbeelding van keizer Constantijn III. Beeld Universiteit van Amsterdam

Beloning Germanen
'In een wanhopige poging om de grenzen te bewaken, moet Constantijn III Germaanse huurlingen hebben ingezet om tegen andere Germanen te strijden. Romeinse militairen waren er niet meer in die tijd in onze regio', zegt de archeoloog.

En om die Germanen tevreden te houden, werden ze rijkelijk beloond: met goudstukken en - bij gebrek aan munten - met in stukken gebroken zilveren schalen. Uit een flinke schaal konden al gauw zo'n 125 huurlingen worden betaald, schat Roymans.

Constantijn III, die als een van de laatste keizers van het West-Romeinse Rijk vooral bekend staat om zijn korte bewind en brute einde - een onthoofding in het zuiden van Frankrijk, heeft als laatste keizer nog volop goud en zilver gepompt in de Lage Landen om hier de rijksgrens in tact te houden. Roymans: 'Deze schat moet door een Germaanse officier zijn begraven. Als religieus offer vermoedelijk. En het zilverwerk is uit de allerhoogste kringen rondom de Romeinse keizer afkomstig.'

Zie hier het belang van de zilveren schaaldelen die zijn gevonden. Roymans: 'We kennen dergelijke vondsten wel uit Duitsland, Denemarken of Schotland, maar in Nederland is zoiets nog nooit gevonden.'

Roymans is boer Boonen uiterst dankbaar. 'Als hij geen interesse had gehad in archeologie, had dit zomaar verloren kunnen gaan. Nu is het de mooiste vondst van mijn leven.'

Fragmenten van de gevonden zilveren schaal. Beeld Universiteit van Amsterdam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden