Limburg pakt met stuwen opdroging aan

Boer T. Jenniskens uit Horst kijkt rustig toe hoe een dragline de eerste waterstuw in de sloot langs zijn land plaatst....

Van onze verslaggever Peter de Graaf

De ceremoniële plaatsing van de stuw bij boer Jenniskens vormt het begin van een omvangrijk project voor waterbeheer waarmee Limburg de verdroging aanpakt. Ruim vijfduizend stuwen moeten de komende jaren verrijzen in de boerensloten van Noord- en Midden-Limburg. LLTB-voorzitter K. Koolen spreekt van een waterkundig project dat zijn weerga niet kent, vergelijkbaar met de ruilverkaveling uit de jaren vijftig en zestig.

Eigenlijk herstellen de stuwen de schade die de ruilverkaveling de waterhuishouding heeft berokkend. Want alle sloten die destijds in het nieuw ingedeelde land zijn gegraven, werden diep uitgeschraapt. Het water moest zo snel mogelijk kunnen weglopen. 'Eigenlijk zijn de sloten toen stelselmatig zo'n dertig centimeter te diep gegraven', aldus Koolen.

Mede daardoor is het grondwater gezakt en kampen grote delen van het Limburgse platteland met verdroging. Boeren die 's zomers hun land beregenen met grondwater, maken de situatie er niet beter op. De provincie voert om die reden vanaf volgend jaar een strikt beleid onder de noemer 'beregening op maat'. Maar die maatregel is niet voldoende. 'Het plaatsen van stuwen is veel effectiever', vindt Koolen.

De stuwtjes, die circa duizend gulden per stuk kosten, moeten de huidige snelle afwatering naar de Maas afremmen. Daardoor kan het grondwaterpeil met tien centimeter stijgen. Het is de bedoeling dat drieduizend boeren op de zandgronden meedoen aan het project. Dat gebeurt op basis van vrijwilligheid. Maar als ze niet meedoen, krijgen ze te maken met extra heffingen op het grondwatergebruik.

De boeren mogen de stuwen zelf gaan bedienen. Daartoe krijgen ze een speciale cursus over optimaal waterbeheer. Maar de zelfbediening houdt ook risico's in, beseffen de waterschappen. In droge tijden is de handleiding eenduidig: water vasthouden. Maar in natte tijden zullen boeren geneigd zijn alle sluizen open te zetten, en dat kan de waterschappen grote problemen opleveren. 'Als Erwin Krol zegt dat het morgen 20 millimeter gaat regenen, zet iedereen de schuiven open en ontstaat een enorme waterafvoer', meent J. Peerboom, hydroloog van waterschap Peel en Maasvallei.

Daarom overleggen de waterschappen nog met de boerenbond en provincie over een noodplan bij extreme wateroverlast. Zo kunnen boeren worden verplicht de schuif in één keer niet meer dan tien of twintig centimeter naar beneden te zetten. Ook kan het waterschap de noodtoestand afkondigen, waardoor de boeren tijdelijk van de stuwen af moeten blijven. Op die manier dienen de stuwtjes ook een ander doel: beteugeling van de Maas bij hoogwater.

De kosten van het stuwenproject worden geschat op 70 miljoen gulden. Europese subsidies, de provincie en de waterschappen nemen het leeuwendeel voor hun rekening. Van de boeren wordt 13 miljoen verwacht, circa 4500 gulden per bedrijf. Maar daarmee sparen ze grondwaterheffingen en dieselkosten voor de beregening uit. Bovendien groeien de gewassen gelijkmatiger als gevolg van een stabielere waterstand. Naar verwachting leidt dat tot hogere opbrengsten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden