profiellilianne ploumen

Lilianne Ploumen: onverschrokken politiek activist neemt PvdA bij de hand

Lilianne Ploumen Beeld Malou van Breevoort
Lilianne PloumenBeeld Malou van Breevoort

Ze is een zelfverklaard feministe, houdt graag de touwtjes in handen en deinst niet terug voor de confrontatie. Als het moet kan de nieuwe PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen, dochter van een melkboer uit Maastricht, ook flexibel omgaan met haar beginselen.

Lilianne Ploumen op 17 maart pardoes boven aan de lijst van de PvdA : dat had niemand kort geleden nog zien aankomen. In de politiek is carrièreplanning een hachelijke zaak, blijkt maar weer, de omstandigheden kunnen elke dag ingrijpend veranderen. Maar dát Ploumen komt bovendrijven na het abrupte vertrek van Lodewijk Asscher, zal weinigen in de PvdA verbazen. Niet veel mensen zijn zo geworteld in de sociaal-democratische beweging als Lilianne Ploumen. 

De eerste keer dat de buitenwereld dat merkte was in 2007, toen zij tot verbazing van velen oudgediende Jan Pronk versloeg in de strijd om het partijvoorzitterschap. Die laatste kon bogen op zijn reputatie, veel meer publiciteit en luidruchtige steun van zijn aanhang op de linkerflank van de partij, maar na zes stemronden was het niet genoeg om Ploumen te verslaan. Haar basis in de partij bleek breder. '

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Eenvoudige komaf

Ploumen werd geboren in Maastricht, als dochter van een melkboer. Ze is, zoals ze zelf graag benadrukt, ‘van eenvoudige komaf’, en moest haar weg naar de politieke top helemaal zelf zoeken. Ze studeerde maatschappijgeschiedenis in Rotterdam en maakte daarna carrière bij ideële organisaties als Plan (voorheen Foster Parents Plan) en Mama Cash. 

Ten strijde tegen onrecht, dat zou ook in de Nederlandse politiek haar adagium worden, liet ze in 2007 meteen na haar uitverkiezing weten. Het was een van de redenen dat ze haar eerste partij, GroenLinks, verruilde voor de PvdA: ze dacht dat een brede volkspartij meer zou kunnen doen aan armoede en etnische problemen. Zoals in het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart, waar ze tegenwoordig woont.

2020: in gesprek met toenmalig minister Bruno Bruins (VVD) voor Medische Zorg en Lodewijk Asscher, dan nog fractievoorzitter, over de beginnende coronacrisis. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
2020: in gesprek met toenmalig minister Bruno Bruins (VVD) voor Medische Zorg en Lodewijk Asscher, dan nog fractievoorzitter, over de beginnende coronacrisis.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dat ze niet anoniem wilde blijven, liet ze al snel zien. Openlijk ventileerde ze standpunten waarmee ze het partijleider Wouter Bos moeilijk maakte. Ze sprak zich uit vóór een nieuw referendum over het Europees verdrag, en tegen een snelle terugtrekking van de Nederlandse troepen uit Afghanistan. ‘Zomaar weggaan heeft enorme gevolgen voor de bevolking daar.’ 

De volgende partijleider, Job Cohen, kreeg ook met Ploumens kritische houding te maken. Haar openlijke kritiek op Cohen in de Volkskrant werd de inleiding tot zijn val een paar maanden later. ‘Ik vond dat erg om te doen’, verklaarde Ploumen er later over in NRC Handelsblad, maar het moest wel. Job en ik hadden een prima verhouding, dat is nu niet meer zo. 

‘Dat is wat politiek soms eist. Ik wist: als ik dit zeg, zullen veel mensen zeggen: dat vind ik niet. Terwijl ze de dag ervoor nog hadden gezegd: er móét iets gebeuren. Ik vond het rot voor Job, maar ik sta er nog steeds achter. Het was in het belang van de partij.’

Na vijf jaar partijvoorzitterschap koos Ploumen in 2012 voor de actieve politiek. Ze werd minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in het tweede kabinet-Rutte. En dat is alvast één opvallend aspect aan de komende verkiezingscampagne: in de strijd om de progressieve kiezers gaat Ploumen het opnemen tegen haar opvolger, D66-lijsttrekker Sigrid Kaag. 

Beiden gelden als goed gekwalificeerd, gedreven en niet bang om besluiten te nemen. Maar in de wijze waarop ze hun ministerschap bekleedden, zie je ook de verschillen.

2018: als Kamerlid reageert Ploumen op de crisissituatie rond toenmalig bestuursvoorzitter van de stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs Andre Postema, tevens senator voor de PvdA. Beeld ANP
2018: als Kamerlid reageert Ploumen op de crisissituatie rond toenmalig bestuursvoorzitter van de stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs Andre Postema, tevens senator voor de PvdA.Beeld ANP

Stille ramp in Afrika

Terwijl Kaag als minister vooral ontzag oogstte vanwege haar VN-ervaring en een aantal veelgeprezen publieke optredens en toespraken, speelde ze zich als minister minder in de kijker. Dit jaar kondigde ze een ‘stille ramp’ aan in Afrika aan vanwege covid-19, maar vervolgens bleef het maandenlang stil – zelfs nadat de Adviesraad Internationale Veiligheid haar een steuntje in de rug had gegeven door te pleiten voor een miljard extra uitgaven aan de bestrijding van de gevolgen van corona in de armste landen.

Ploumen zal er met verbazing naar hebben gekeken. Hoewel beide ministers hun ambities als minister beperkt zagen door de discipline van een coalitieregering, bleef Ploumen veel meer de ‘activist in mantelpak’, zoals AD-journalist Annemieke van Dongen haar eens omschreef: door publieke optredens en campagnes zoveel mogelijk kritische massa genereren om je doelen te bereiken.

She Decides

Als minister bewees de zelfverklaarde feminist Ploumen dat door als een van de eerste Europese politici openlijk campagne te voeren tegen een besluit van de in 2016 verkozen president Donald Trump. Nadat hij met één pennenstreek 500 miljoen euro Amerikaans hulpgeld had onttrokken aan organisaties die voorlichting geven over abortus, gezinsplanning en anticonceptie, lanceerde ze prompt de She Decides-campagne om het gat te vullen. Het werd een eclatant succes, waar zich wereldwijd tientallen landen bij aansloten en waarmee bijna tweehonderd miljoen dollar werd opgehaald.

Eindeloos trekken en duwen leverde ook de eerste ‘convenanten’ over verantwoord ondernemen op met de kledingindustrie. Daarbij nam Ploumen het voor lief dat waar gehakt wordt, spaanders vallen. Toen ze bij het naming and shaming van kledingbedrijven te ver ging volgens CoolCat, dat met een rechtszaak dreigde, moest ze even pas op de plaats maken. Maar ze toonde geen berouw: ‘Als je je uitspreekt in de media, volgt soms een confrontatie. Dat is dan maar zo. Dat lijkt me deze zaak wel waard eigenlijk.’

Na haar ministerschap ging Ploumen de Kamer in, een stap waarvoor politieke bestuurders nogal eens de neus ophalen na hun ministerschap. Maar Ploumen schikte zich met plezier in de verhuizing van de ministerszetel naar een werkkamer in het parlement, waarin ze (samen met slechts drie anderen) met voorkeurstemmen werd verkozen.

2017: Ploumen fotografeert de Haagse persfotografen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
2017: Ploumen fotografeert de Haagse persfotografen.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Oeigoerse dwangarbeid

Toen vorig jaar de kwestie opspeelde van het in China met Oeigoerse dwangarbeid gefabriceerd katoen veroorloofde ze zich bij uitzondering een kritische kanttekening bij het gebrek aan daadkracht van haar opvolgster. ‘Het kabinet moet opschalen en escaleren’, zei ze. Want waarom had Kaag niet allang de kledingbedrijven uitgenodigd voor een gesprek?

Dat Ploumen ook flexibel kan omgaan met haar beginselen, bleek onder meer in het Ceta-debat over het EU-handelsverdrag met Canada. Voor de modernisering van dat verdrag, dat de ‘nieuwe norm’ moest gaan stellen in handelsverdragen, had ze zich als minister het vuur uit de sloffen gelopen. Toen in 2019 Jesse Klaver zich als leider van het verzet tegen Ceta ontpopte, maakte ook de PvdA plotseling een ommezwaai. Het nieuwe standpunt dat het verdrag tóch niet goed genoeg was, werd collectief weggehoond door andere partijen, die politiek opportunisme roken.

Dat verwijt zal nog vaker klinken. Evenals Asscher zat Ploumen in Rutte II, het kabinet dat in de PvdA-achterban zoveel boosheid heeft gewekt. Een kabinet bovendien waarin Ploumen de opdracht had 1 miljard euro te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking – decennialang onbespreekbaar in de PvdA. Ze voerde het loyaal uit, al was het met tegenzin. Het kwam haar te staan op een ‘motie van treurnis’ van de PvdA-leden. 

Idealen zijn mooi, zo zal in de komende weken haar antwoord klinken op die kritiek, maar zonder honger naar macht blijft het bij woorden. In de Volkskrant blikte ze eind 2020 terug op het einde van haar ministerschap en haar eerste ervaringen in de oppositiebankjes: ‘Bij mijn eerste grote debat werd ik met de neus op de feiten gedrukt: Iemand anders was nu de baas. En ik weet nu: dat went niet.’

Verder lezen

Hoe komt Ploumen zo strijdlustig? ‘Mijn familieleden werden klein gehouden. Ik vond dat onrechtvaardig en wilde er iets aan doen – zo simpel is het eigenlijk.’ Lilianne Ploumen in gesprek met Antoinnette Scheulderman

Druk toeslagenaffaire wordt te groot: PvdA-leider Asscher stapt op

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden