Lijstje mensenrechten wordt er niet beter op

Onlangs reisde minister-president Rutte naar China, met in zijn kielzog enkele 'topmensen' uit het bedrijfsleven. Volgend jaar gaat Rutte weer, maar dan met een grote handelsmissie. De Nederlandse regering haastte zich te verklaren dat op de eerste dag wel degelijk over de mensenrechtensituatie in China is gesproken, maar dat dit keer de wederzijdse handel voorop stond.


Eerlijk gezegd vermoed ik dat de mensenrechten niet zozeer zijn aangekaart om de Chinezen een moreel lesje te leren, maar vooral om het thuisfront te laten weten dat men er nog steeds aan doet - aan die mensenrechten. Ik ben cynisch genoeg om te denken dat Rutte zich nog tegenover zijn ambtgenoot heeft verontschuldigd met: 'Ja, sorry, dit moet ik even naar voren brengen.' En daarna heeft men een toost uitgebracht.


Even terzijde. Aan een sinoloog vroeg ik of Rutte een panda mee zou krijgen. 'Oh nee', riep hij, 'daar is Nederland veel te onbelangrijk voor!'


Wanneer de premier met een handelsmissie een vreemd land bezoekt, sukkelen de mensenrechten daar altijd achteraan als een klein hondje - een Beijingneesje - dat aan de riem wordt meegetrokken. Maar het hoeft niet eens ver weg te gebeuren. In de Telegraaf stond dat minister Timmermans van Buitenlandse Zaken zijn invloed heeft laten gelden bij een strafrechtelijk onderzoek naar de smeergeldaffaire die Ballast Nedam in Saoedi-Arabië is overkomen. Ik bedoel maar: het recht op een eerlijk proces is een universeel recht, maar het recht op vervolging is geen recht, maar een plicht. Een plicht van de staat, en die plicht kan de staat rustig verzaken als er economische belangen op het spel staan.


Wist u trouwens dat er afgelopen week in Saoedi-Arabië een grote voedsel- en drankenbeurs was? Er was ook een Nederlandse delegatie, maar u moet vooral niet denken dat de leden zich door vrouwelijke chauffeurs hebben laten rondrijden. Vrouwen achter het stuur, dat mag namelijk niet in Saoedi-Arabië. Heel on-universeelrechtelijk.


Gisteren stond in deze krant het rijtje met mensenrechten. Ik telde er 27 en kan er daar moeiteloos nog een paar bij verzinnen. Het recht om te wonen waar je wilt, baas in eigen buik en het recht van ieder kind om zonder religie of ideologie op te groeien. Toen de Verklaring voor de Rechten van de Mens in 1948 door Eleanor Roosevelt en twee assistenten werd neergepend op een hotelkamer in San Francisco, was die lijst lang niet zo lang.


Eleanor heeft die verklaring in twee dagen in elkaar geflanst, en toch is de oorspronkelijke versie in veel opzichten beter. Want hoe meer rechten, hoe groter de kans dat die rechten met elkaar gaan conflicteren. Dat zie je ook onmiddellijk als je die lijst van 27 doorneemt. Het recht op vrijheid van meningsuiting belemmert het verbod op discriminatie en ook staat de vrijheid van meningsuiting regelmatig op gespannen voet met de vrijheid van godsdienst.


Wat betekent trouwens: 'Iedereen mag zich beroepen op de wet?' Ja, hallo, welke wet? De Nederlandse wet, of de Saoedische wet. Daar ga je al. Wat het ene land een eerlijk proces vindt, vindt het andere een politiek proces. Wat het ene volk beschouwt als een individueel recht, beschouwt het andere als een groepsrecht, en dan krijg je een heel andere uitkomst.


Die voortdurende uitbreiding met slecht geformuleerde mensenrechten was voor Michel Korzec reden om te pleiten voor de afschaffing ervan. En als je dat niet wilt, zou je met twee of drie fundamentele rechten kunnen volstaan. In zijn boek Ik kan alles uitleggen (1994) omschrijft hij de mensenrechten als 'mistige politieke retoriek en slonzige filosofie'.


Ooit waren die mensenrechten goed bedoeld, maar inmiddels zijn ze verworden tot slappe tegenstrijdige aanbevelingen, waaraan geen staat zich kan houden, zelfs als hij dat zou willen. Een nieuwjaarslijstje met goede voornemens is het, opgeschreven door warhoofdige idealisten. Korzec wijst ook op een groot verschil met de burgerrechten. Die kunnen worden afgedwongen, terwijl mensenrechten alleen maar kunnen worden aangeroepen.


De Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens is bij mijn weten door praktisch alle landen van de Verenigde Naties ondertekend, ook door landen als Saoedi-Arabië. Als alle staten zich werkelijk zouden committeren aan de Verklaring, zou driekwart van de wereld er heel anders uitzien. Nog afgezien van de onbetaalbaarheid, wil die driekwart dat helemaal niet. Daar wil men gewoon Rutte ontvangen met zijn handelsmissie. Die dominee van de mensenrechten mag hij thuislaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden