Lijstenmaker voor Rembrandts en Van Goghs

De onderneming

Een lijstenmakerij is als een goed restaurant: het moet op een fijne plek zitten en goed bereikbaar zijn, aldus Guy Sainthill, historische lijstenmaker te Haarlem. En dan is er de keuken nog: Who's cooking the frames?

Restauratie van een lijstdeel bij lijstenmakerij Guy Sainthill. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

In zijn werkplaats in Haarlem hangt al een lijst klaar voor een bosgezicht uit 1848 van de Franse kunstenaar Théodore Rousseau. Deze week stuurt Guy Sainthill - specialist in historische lijsten - het vergulde kader naar het Van Gogh Museum, dat het werk binnenkort zal tentoonstellen.

Tegelijkertijd werkt Sainthill aan het ontwerp van lijsten voor de twee werken van Vincent van Gogh die veertien jaar geleden werden gestolen uit het museum in Amsterdam. Zeegezicht bij Scheveningen (1882) en Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen (1884-1885) werden vorig jaar teruggevonden in een huis van een maffiabaas uit Napels. Licht beschadigd en zonder lijst.

Bedrijf Lijstenmakerij Guy Sainthill

Waar: Haarlem

Sinds: 2010

Aantal werknemers: 6

Jaaromzet 300.000 euro

Er gaan vaker grote namen uit de kunstgeschiedenis door de handen van de Brit, geboren in het Engelse Henley-on-Thames. Zoals Rembrandt. Sainthill maakte in opdracht van het Rijksmuseum in Amsterdam een nieuwe lijst voor het meer dan drie meter brede De samenzwering van de Bataven onder Claudius Civilis (1661). Voor De vrolijke drinker van Frans Hals (1628) maakte hij ook de lijst, net als voor het monumentale drieluik De Zeven Sacramenten (1440) van Rogier van der Weyden.

Sainthill, inmiddels 50, was lang een losgeslagen kostschooljongen die grossierde in losse baantjes, van restauratiebouw in Londen tot regelneef van glamourfotograaf Mario Testino in Parijs. Pas toen hij het in die stad eens mocht proberen als vergulder van meubilair, bleek hij zijn stiel te hebben gevonden. 'Sinds de Egyptenaren is aan de techniek van het vergulden niet veel veranderd. Een prachtig oud ambacht.'

Via een vriend kwam hij als kunstliefhebber terecht bij de Amsterdamse lijstenmaker Gehring, nu als Gehring-Heijdenrijk nog steeds een grote naam in de kunstwereld. 'Rond 1900 was lijstenmaken een enorme bedrijfstak in Nederland. Alleen al in Amsterdam had je zeker tien lijstenmakers van top-niveau. Heijdenrijk had wel honderd man in dienst. Nu heb je in heel Nederland nog maar een handvol goede bedrijven.'

Zijn oudere collega Frans de Roo vroeg hem een eigen zaak te beginnen in Haarlem. 'Hij zag dat ik wist wat hard werken was. We wilden meteen naar de top, concurreren met grote namen. Het was een dure tijd, want de investering is groot. Je hebt je pigmenten nodig, de lijmsoorten, het gereedschap en ook een goede kluis voor de kunst. Beveiliging is heel belangrijk. Ik heb dan ook het liefst dat de kunst zoveel mogelijk bij de eigenaar blijft.'

Zeven jaar geleden gingen De Roo en Sainthill uit elkaar na een zakelijk geschil. 'Ik heb hem uitgekocht, ook uit dit pand. Het behoud van de winkel en de plek vond ik belangrijk. Een lijstenmakerij is als een goed restaurant: het moet op een fijne plek zitten en goed bereikbaar zijn. En het telt wie de chef is in de keuken. Who's cooking the frames?'

Economisch was het een slechte tijd voor een lijstenmaker. 'In een crisisperiode bezuinigen particulieren en kunsthandelaren als eerste op hun lijsten. Musea werden geconfronteerd met bezuinigingen en moesten mensen ontslaan. Dat had ook een voordeel. Ze moeten nu meer werk uitbesteden.'

Nu werkt Sainthill - die een rap soort Engels-Nederlands spreekt - met zes collega's. 'We zijn met drie woodies. Zij doen alles met hout, van het maken van profielen en houtsnijwerk tot constructie. Verder een encadreur, die onder meer passe-partouts maakt, glas snijdt en schilderijen in hun lijst plaatst. En dan heb je nog drie vergulders, inclusief mijn vrouw (de Australische Sara Sainthill, red.) en ik. De meesten zijn hier parttime. Dat heb ik graag, want het is zwaar werk.'

Als zijn hoofdtaak ziet Sainthill nu het adviseren welke lijst past bij welk werk. 'Ik heb een enorme database met originele combinaties van schilderijen en lijst. Bij Van Gogh is dat overigens een zeldzaamheid, er is maar één voorbeeld van een originele lijst. Verder zijn al zijn lijsten later vervangen naar de mode van de tijd of de grillen van de verzamelaar. Vaak nogal over the top.'

De eigenaar poserend in een historische lijst. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

De wereldberoemde triptiek van Van der Weyden die hij zo'n tien jaar geleden van nieuwe lijsten mocht voorzien voor het Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen beschouwt Sainthill nog steeds als een van zijn grootste werken. 'Om de 15de-eeuwse panelen zaten dikke 19de-eeuwse lijsten. Die plaatsten de schilderingen veel te ver uit elkaar, zoals de knielende vrouw waarvan het beeld overgaat van het linker- naar het centrale paneel.'

Een vervangende lijst uit de 15de eeuw was niet beschikbaar. 'Voor de nieuwe, slankere lijsten gebruikten we hout uit de balken van een 17de-eeuwse boerderij. De bomen waaruit die balken zijn gezaagd, waren waarschijnlijk net zo oud als het schilderij. Dichterbij konden we niet komen. Alle lijsten zijn vervolgens samengesteld zonder één schroef, met verborgen houtverbindingen. Daarbij was vooral het grote middendeel een probleem. Dat is in de loop der eeuwen krom gaan staan. We hebben de kromming heel precies gekopieerd en overgebracht op de nieuwe lijst.'

Een nieuw kader om een oud werk: het leidt geregeld tot discussies over de integriteit van de historische lijstenmaken. Sainthill: 'Restauratie is mooi, maar vaak kostbaar. Daarom wordt vaak gekozen voor een nieuw kader of een aangepast historisch exemplaar. Een museum behoudt de originele lijst dan vaak wel, als historische referentie en als mogelijk studieobject.'

Lege oude lijsten vormen belangrijk materiaal voor Sainthill. 'We hebben zo'n driehonderd exemplaren. Soms krijgt een cliënt een nieuwe lijst en laat de oude achter. Soms kopen we oude lijsten los, bijvoorbeeld bij een kunsthandelaar of op een veiling. Het is een florerende handel. Voor de mooiste exemplaren worden duizenden, soms tienduizenden euro's betaald.'

In de kunstmarkt gaat het meeste geld naar moderne en hedendaagse kunst. Maar zijn aandacht verplaatsen naar die profijtelijker wereld, wil Sainthill niet. 'Dit is onze specialiteit en het gaat goed genoeg.' Hij heeft meer last van de verhuizing gespecialiseerde kunsthandelaren naar veilingen en internet. 'De betere kunsthandelaren besteedden altijd veel aandacht aan de presentatie van een werk. Daar hoorde een mooie lijst bij. Op internet vindt men dat veel minder belangrijk. Gelukkig waarderen musea en veel van mijn particuliere cliënten een goed frame nog wel. Zij weten: 'A good frame can make or break the painting, make it hot or not.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.