Lijntje naar boven

Ze worden gezien als leden van de Nintendo-generatie: onderuitgezakte jongeren voor wie de avonturen van prinses Zelda of Super Mario een flink deel van hun vrije tijd opslokken....

Dat bestaande zweverige idee over spiritualiteit willen de leerlingen van het Orion College in Breda eerst even ontzenuwen. Toen hun havo/vwo een kleine twee jaar geleden werd geopend, stonden de media op de stoep. Een school met bewuste aandacht voor spiritualiteit was landelijk nieuws. Op tv werden ze afgeschilderd als een club paranormalen.

‘En dat zijn wij niet’, zegt Maarten Roelands (13) nadrukkelijk. ‘Spiritualiteit gaat over het leren kennen van jezelf, over verdieping en bewustwording. Als je paranormaal begaafd bent, kun je dat gebruiken als een instrument voor verdieping. Maar spiritualiteit is gewoon openstaan voor wat er nog meer is. We hebben net een workshop gehad over werken met energie. Daarin leer je hoe je in jezelf kunt kijken. Ik zie dat als een toevoeging op mijn levensstijl.’

Op het Orion College merken ze dat er meer aandacht komt voor spiritualiteit. De open avond in januari trok bijna vijfhonderd bezoekers. Waarom? Amanda Wintermans (13), die van een andere school is overgestapt naar het Orion: ‘Ik vind het belangrijk mezelf te kunnen ontdekken. Daarvoor krijgen we hier alle kans.’ Op het Orion gaat het om thema’s als waardeneducatie, respectvol omgaan met mens en natuur. Leerlingen krijgen vragen als: hoe leer ik wat respect is? Hoe kan ik me meer in anderen verplaatsen? Wat is verantwoordelijkheid en hoe kan ik dit nastreven? Hoe word ik zelfbewuster? Hoe kan ik goed met anderen samenwerken? Hoe kan ik hiermee mijn samenleving verbeteren?

Aurélie van Sluis (14): ‘De antwoorden vinden we aan de hand van een persoonlijk leerplan dat is ingevuld met wat ons bezighoudt. Vanuit onze passie. Hier krijgen we duidelijk wat we op ons levenspad kunnen gebruiken en wat we voor deze wereld willen doen.’

De manier waarop veel media aan beeldvorming doen over spiritualiteit verdient geen schoonheidsprijs, vinden de leerlingen. ‘Spiritualiteit op tv wordt vervormd. Dat programma met Uri Geller biedt de kijker alleen maar spanning en sensatie. Terwijl die kijker misschien wel eens wat meer aan verdieping zou kunnen doen.’

Onder jongeren bestaat een duidelijke behoefte aan zingeving. Uit het Trendbox Live & Living onderzoek 2006 blijkt dat 45 procent van de jongeren zich ermee bezighoudt. Een klein aantal van hen belijdt dit op een kerkelijke manier, 34 procent heeft veel belangstelling voor spiritualiteit. Ook het rapport Geloven in het publieke domein van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, uit hetzelfde jaar, laat een groeiende behoefte aan bewustwording en spiritualiteit zien.

Stichting Eigenwijze in Utrecht is het bewijs van deze trend. Kwamen er in 2000 nog zeven jongeren naar een workshop over zingeving, nu heeft de stichting twintig jonge vrijwilligers en staan zeshonderd jongeren in haar bestand die geregeld workshops willen volgen. Daarmee is ze naar eigen zeggen de grootste organisatie in Nederland die jongeren spirituele verdieping biedt. Eigenwijze komt steeds meer op scholen, maar nu nog worden vooral workshops, bijeenkomsten, zweethutceremonies, stilteretraites en meditatiedagen georganiseerd. Deelname hieraan is de laatste twee jaar met 40 procent toegenomen. Veruit het populairst zijn de stilteretraites – al een halfjaar tevoren volgeboekt – waarbij jongeren een intens programma van een week volgen.

‘De meesten ervaren die stilte als een enorm cadeau’, zeggen oprichter Annemieke Rodenburg en medewerker Maaike Merkes. ‘Voor het eerst in hun leven zien ze hoe groot hun eigen kracht is. Opmerkelijk ook is hun wil en verlangen om leven vanuit het hart te integreren in hun dagelijks leven. En juist dat ondersteunen wij.’ De toestroom van geïnteresseerden is het grootst wanneer Eigenwijze op festivals als Lowlands heeft gestaan.

De jeugd van tegenwoordig creëert zijn persoonlijke geloof, afhankelijk van verlangen, persoonlijkheid en beleving, zegt Wiel Smeets. Hij promoveerde op jongeren en spiritualiteit en hij adviseert scholen en andere instellingen bij projecten over zingeving. De overheid verlangt bijvoorbeeld dat basisscholen werken aan een grotere burgerschapszin van hun leerlingen. De projecten stimuleren de spirituele intelligentie van kinderen. ‘Dan ben je niet alleen bezig met gedragsverandering, maar ook met verinnerlijking van waarden als respect. Onze samenleving kent toch vooral een horizontale geluksbeleving, waarbij je je goede gevoel moet halen uit je omgeving, relaties en materie. Maar als je alleen maar knap, slim en succesvol moet zijn, gaat het een keer mis.’

‘Als je ook een lijntje met boven hebt, hoef je je welbevinden niet alleen te halen uit het platte vlak. Juist in dat verticale lijntje kun je vervulling, liefde en onafhankelijkheid vinden. En dat realiseren zich steeds meer jongeren, al durf ik nog niet in maatschappelijke trends te praten.’

Volgens Jacques Janssen, hoogleraar cultuur en godsdienstpsychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is er bij jongeren behoefte het eigen geloof vorm te geven. ‘Er is een verschuiving waarneembaar van een kerkelijke naar individuele beleving van spiritualiteit. Feit is dat het leven soms onoverzichtelijk is, en dat wetenschap en omgeving dan niets kunnen betekenen. De hedendaagse jeugd zoekt dus ook naar dat lijntje met boven. In zijn diepste innerlijk zoekt hij God. Spiritualiteit en zelfbeleving hebben alles met elkaar te maken: God is ten diepste in mij en mijn diepste bron van bestaan is God.’

‘Ik heb onderzoek gedaan naar met name bidden bij jongeren. Heel weinig van hen zijn lid van kerken – in West-Europa staan we daarmee op de laatste plaats – maar er wordt door hen wel heel frequent gebeden. Deense jongeren daarentegen bidden weer opvallend weinig, terwijl zij van staatswege wel bijna allemaal lid zijn van de Evangelische Lutherse Kerk. Voor Nederlandse jongeren is spiritualiteit dus primair een privé-zaak . Zij willen geen lid zijn van instituties. Zij bidden vooral in hun eigen kamer, in bed.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden