Lijmen?

Informateur Tjeenk Willink is druk doende de breuk in het tweede paarse kabinet te lijmen. Is dit de meest voor de hand liggende oplossing?...

Carla van Baalen, directeur van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis: 'Deze lijmpoging kan heel succesvol zijn. Na de Tweede Wereldoorlog is er twee keer een kabinet gelijmd na een vergelijkbare crisis. Op 17 mei 1955 - inderdaad, bijna dezelfde datum - diende het derde kabinet-Drees zijn ontslag in omdat de PvdA bij de Huurwet had meegestemd met de oppositie. De ploeg draaide goed, en twee weken later gingen ze gewoon verder. Dat kabinet is wel het beste van deze eeuw genoemd.

'Ook het kabinet-De Quay werd in twee weken gelijmd. Er was een crisis uitgebroken over het aantal te bouwen woningen. Van die crisis werd later gezegd dat ie onnodig was, net als nu. Eén keer zat een gelijmd kabinet de rit niet uit. Het tweede kabinet-Van Agt, maar dat is het ongelukkigste kabinet van na de oorlog.'

Conferencier Wim Kan zong op oudejaarsavond 1960 over de breuk in het kabinet van de Brabander Jan de Quay: 'Lijmen Jan, lijmen Jan, lijmen met z'n allen. En als je 't dan niet lijmen kan, dan moet je 't laten vallen. Lijmen Jan, lijmen Jan, lijmen met z'n allen, lijmen tot je niet meer kan en dan maar carnavallen.'

Oud-premier Piet de Jong: 'Daar was ik bij, ik kan me dat liedje nog heel goed herinneren. Ik was staatssecretaris bij De Quay. We hebben er allemaal hard om moeten lachen. Wim Kan had een heel fijn gevoel voor politiek en kon er goede grappen om maken.

'Tja, wat moet ik over de huidige crisis zeggen? Het is een curieuze situatie. Er is geen geduvel in het kabinet, er is geen conflict met de Tweede Kamer. Lijmen lijkt mij de beste oplossing. Ik vind het heel verstandig hoe de heer Tjeenk Willink het aanpakt: zorgvuldig en stap voor stap.

'Als ik het zo van een afstand bekijk, zou ik zeggen dat D66 heel grondig moet nadenken. Maar dat moeten zij uitzoeken. Mij is het geen breuk waard.

'In mijn kabinet hadden we geen lijm nodig. Er is een minister opgestapt, de heer De Bock, en die werd vervangen door de heer Nelissen. Ik heb nooit gedoe gehad. Ik moet altijd een beetje lachen om mensen die zeggen dat er altijd gedonder is in de politiek. De heer Van Thijn hoorde ik gisteren nog zeggen dat hij een hekel had aan het kabinetsberaad. Heb ik nooit gehad. Nooit ruzie, nooit kwaaiigheid, nooit rare dingen.'

Marcus Bakker, spraakmakend communistenleider in de jaren zestig en zeventig: 'Het ligt voor de hand dat er wordt gelijmd. Het probleem is niet van dien aard dat het met verkiezingen moet worden opgelost. Er zal wel iets vriendelijks uit komen. Niemand heeft ruzie met niemand.

'Weet je wat ik veel erger vind? Dat ze die godvergeten oorlog in de Balkan als argument gebruiken waarom de crisis niet goed uitkomt en dat het daarom een slecht moment voor verkiezingen is. Ze kunnen beter deze crisis aangrijpen om te breken met de NAVO-politiek en onmiddellijk alle Nederlandse vliegtuigen terughalen.'

Robin Linschoten, tot nu toe de enige paarse politicus die onherroepelijk is gesneuveld: 'Ik kan me goed voorstellen dat D66 er de balen van heeft. Maar met dat gevoel kun je niks. De Graaf heeft het niet slim gespeeld. Hij heeft veel te vroeg gedreigd met crisis. Het is nu zaak de schade zoveel mogelijk te beperken. De PvdA en VVD zullen iets moeten betalen. En het wetsontwerp moet meteen weer worden ingediend.

'Het zal er toch ooit van komen, dat referendum. Een meerderheid van de Tweede Kamer, een meerderheid van de Eerste Kamer en de meeste politieke partijen zijn ervoor. Het sneue voor D66 is dat er een grondwetswijziging voor nodig is.

'Het kabinet moet in ieder geval doorgaan. Het zou bizar zijn om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. De problemen blijven dan liggen en het beleid ligt tot minstens januari op zijn gat. Dat is een hoge prijs, hoor. Als het moet, moet het, maar niet in dit geval. Als D66 halsstarrig blijft, moeten de PvdA en VVD maar met z'n tweeën verder.'

Wil Albeda, deed geslaagde lijmpogingen bij de kabinetsformaties van 1973 en 1977: 'Het geheim van een geslaagde lijmpoging? Psychologie en creativiteit. Op niet-emotionele wijze de zaak op een rijtje zetten en met een zekere inventiviteit een weg zien te vinden die de partijen nog niet hadden gezien.

'Is in dit geval niet zo moeilijk: een gezichtsreddende operatie voor D66. De partij moet iets worden geboden met uitzicht op het referendum. D66 zal wel wat moeten wegslikken, maar dan hadden ze het maar niet zo ongewoon blufferig moeten spelen. Er moet gewoon gelijmd worden. Verder regeren is niet fundamenteel onmogelijk geworden.'

Moniek Delvou, woordvoerster van Jean-Luc Dehaene, premier van België: 'Ik begrijp de vraag, maar het is niet mogelijk erop te reageren. De premier mengt zich niet in buitenlandse aangelegenheden, zeker niet van dit type. Bovendien is er ook een praktisch bezwaar: de premier is er de ganse dag niet. Hij is op campagne. Ja, wij zitten zelf volop in verkiezingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden