ReportageVluchtelingen

Lijdzaam afwachten aan de Europese grens: ‘De Turken gooien ons eruit, de Grieken jagen ons terug’

Het Turks-Griekse grensgebied. Links militairen en prikkeldraad bij de Griekse grens. De vluchtelingen zitten in het niemandsland. Beeld Nicola Zolin

Nabij de Turkse grensstad Edirne hebben zich duizenden vluchtelingen verzameld. Vrijdag zette Turkije de ‘poorten naar Europa’ open. Maar Griekenland houdt die poorten potdicht met prikkeldraad en een macht aan politie en militairen. Een grimmige situatie.  

Een kampement van de wanhoop. Groepjes jonge mannen, maar ook vrouwen met kleine kinderen, hurken rondom vuurtjes van takken. Een scherpe rook van brandend hout hangt tussen de bomen in het bosachtige niemandsland tussen de Turkse en de Griekse grens. Het lijkt op de opname van een film met iets te veel surreëel drama, maar het is echt.

Op slechts een paar meter afstand staan, achter een rol prikkeldraad, Griekse militairen met een groot wapen in de hand, om de 25 meter een soldaat. Ze staren onbeweeglijk in de richting van de sjofele menigte in het bos. Af en toe roept iemand iets in hun richting, iets bozigs. Geen reactie.

Duizenden migranten hebben zich hier, nabij de Turkse grensstad Edirne, verzameld nadat Turkije vrijdagmorgen had laten weten dat vluchtelingen – Syriërs maar ook anderen – vanaf heden onbelemmerd de grens konden oversteken. De ‘poorten naar Europa’ werden geopend, zoals president Recep Tayyip Erdogan het al vaker had genoemd.

En inderdaad, de poorten staan open. Dat wil zeggen, een deel van het hek bij de Turkse grensovergang is platgetrapt. Vluchtelingen lopen ongehinderd heen en weer tussen Turkije en de 150 meter brede strook niemandsland tussen Griekenland en Turkije. De politieagenten en militairen op het naastgelegen douanecomplex grijpen niet in.

Schermutseling om voedsel.Beeld Nicola Zolin

Maar verder dan het niemandsland komen ze niet. De toegang tot Griekenland is afgeschermd met rollen prikkeldraad. Zo’n 30 meter verder, onder het blauw-witte bord ‘Griekenland’, staat een dreigende linie van oproerpolitie, schilden op de grond. Links en rechts van hen, het bos in, vormen soldaten in legergroen de afschrikking.

Geen schijn van kans

Honderden migranten zitten tot aan het prikkeldraad op de weg die hen naar Griekenland zou moeten brengen, Europa in. Eromheen staan er minstens zoveel. Het is duidelijk: geen schijn van kans dat ze hier Griekenland in zouden kunnen komen.

‘De Turken gooien ons eruit, de Grieken jagen ons terug’, zegt Ghulam Nazari, een 28-jarige Afghaan. ‘Turkije is een gevangenis.’ Omdat hij tolk was voor de Amerikanen loopt zijn leven in Afghanistan gevaar. Er is maar één veilige plek, zegt hij: Europa. En de route daarheen loopt via de poort met het blauw-witte bord.

‘We slapen in het gras’, zegt Nazari, die met drie Afghaanse vrienden is. ‘Het is koud. Vannacht regende het. Water en voedsel zijn hier niet.’ Hij wijst op een grijs geruit dekentje op de grond, waaruit het kruintje van een peuter steekt. ‘De kinderen hebben het ’t zwaarst.’

Diverse keren deden groepjes de afgelopen drie dagen pogingen het prikkeldraad te slechten, maar dan kwam het peloton oproerpolitie in beweging en werden traangasgranaten geschoten. Ook valt te horen dat traangas werd ingezet als boze vluchtelingen voorwerpen naar de politie gooiden.

Hoeveel mensen zouden hier zijn? Een paar duizend zeker. De VN kwamen zondag met een schatting van 13 duizend vluchtelingen in totaal aan de Turks-Griekse grens.

Vluchtelingen rapen takken bij elkaar voor kampvuurtjes.Beeld Nicola Zolin

Celstraf

Sommigen is het wel gelukt Europa binnen te komen. Een paar honderd migranten arriveerden in bootjes op het eiland Lesbos. Op land probeerden de stoutmoedigsten op afgelegen plekken naar binnen te piepen. De meesten werden gesnapt door de Griekse politie, die zegt dit weekend zeker 130 mensen te hebben gearresteerd. Een deel van hen kreeg meteen 3,5 jaar celstraf. Verslaggevers van Reuters aan de Griekse kant zagen echter enkele tientallen mensen die het wel was gelukt.

De rest wacht lijdzaam af. ‘Ik blijf hier zo lang als nodig is’, zegt Ahmed al Nama, een 38-jarige kleermaker uit het Syrische Al Bab. ‘Drie jaar al sta ik op de lijst van de VN voor vertrek naar Europa, maar ik hoor niets. Ik geloof er niet meer in.’

Sinds vier jaar woont de weduwnaar in het Turkse Izmir met zijn drie zoontjes. Zijn kinderen werden gepest en bedreigd op school, zegt hij mistroostig. Hij heeft ze van school gehaald. Reden nog langer in Turkije te blijven heeft hij daarom niet. ‘Ik wil naar Canada. Anders naar Nederland.’

In zekere zin is Al Nama een uitzondering: er zijn niet zoveel Syriërs hier. De meeste migranten aan de grens zijn Afghaans, naar schatting zeker de helft. Ook zijn er Iraniërs, Irakezen, Pakistanen, Oezbeken. Er lopen Afrikanen rond.

De verklaring is dat Afghanen en anderen geen ‘tijdelijke bescherming’ genieten, de Turkse variant van de vluchtelingenstatus. Anders dan de Syriërs, die de status wel hebben, hebben zij geen recht op gratis onderwijs en gezondheidszorg. Werken mogen ze niet. Eigenlijk hebben ze nergens recht op.

Zij hebben dus niets te verliezen, ze zijn wanhopiger dan de Syriërs. Onder de Syriërs in Istanbul zingt vrijdag al op sociale media de waarschuwing rond: ‘Ga niet naar de grens! Het heeft geen zin.’

Vluchtelingen bij de Griekse grensovergang. Op de achtergrond de oproerpolitie.Beeld Nicola Zolin

Een roestig stuk golfplaat

Het busstation van Istanbul zit zaterdag vol met gezinnen, bijna allemaal Afghaans. Hoe en wanneer ze naar Edirne kunnen weten ze niet. Geld voor de bus hebben ze niet. Langs de zes kilometer weg tussen Edirne en de Griekse grens sjokken groepjes migranten, een rugzak per persoon. De menigte in het bos blijft aanzwellen, het bos zonder voedsel, water en beschutting. Hulporganisaties zijn dit weekend niet te bekennen. Een jonge Afghaan komt aansjouwen met een roestig stuk golfplaat, daarmee gaat hij iets van een hutje maken.

Pionnen zijn deze migranten, schaakstukken in het geopolitieke spel van Erdogan, die zo Europa vanwege de escalatie in Syrië onder druk wil zetten actie te ondernemen. Na een paar uur stuurt de Turkse politie ons het niemandsland uit. ‘Militaire zone, verboden toegang’, is de toelichting. Inderdaad staat dat op ook rode borden bij het toegangshek, maar voor de vluchtelingen geldt het verbod vandaag kennelijk niet.

Een jongen probeert onder het prikkeldraad door te komen. Beeld Nicola Zolin

Lees ook

Turkije en Rusland liggen op ramkoers
Turkije wordt door het Syrische geweld en de Russische onbeweeglijkheid terug het westerse kamp in gejaagd.

13 duizend migranten verzameld aan Turks-Griekse grens, meldt VN
Nu de situatie in het noordwesten van Syrië gierend uit de hand loopt, zegt Turkije de vele vluchtelingen in zijn land die naar de EU willen doorreizen niet langer tegen te houden. Volgens de VN hebben 13 duizend migranten zich verzameld aan de Turks-Griekse grens.

In een eerder fotobijschrift bij de bovenste foto stond ten onrechte vermeld dat vlak achter het Turkse vlaggetje de Turkse grens zou liggen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden