Lijdt Brazilië aan Hollandse ziekte?

Hoewel er altijd veel zaken bij worden gehaald (religie, repressie, de prijs van een buskaartje of de locatie van een moskee), heeft politieke onrust meestal een economische oorzaak.

De volksopstanden in Brazilië en Turkije zijn een sterk signaal dat de opkomende landen besmet zijn geraakt door de economische crisis in de industriële landen. Zeepbellen worden doorgeprikt nadat in tien jaar de marktkapitalisatie op de beurzen van zogenoemde emerging markets is gestegen van 500 miljard tot 3,7 biljoen euro.

De hoge groeicijfers in veel opkomende landen dreigen te imploderen. Meteen worden ook de zwakheden in de economische structuur van landen als Brazilië en Turkije, maar ook China en India blootgelegd. Het zijn nieuwe reuzen op lemen voeten.

De economie van China is eenzijdig gericht op export en overheidsinvesteringen. Die van India is juist te afhankelijk van binnenlandse consumptie. In Turkije rustte het economisch wonder op een kredietbubbel en de toevloed van buitenlands geld uit Rusland, de Arabische wereld en de VS. In 2011 was de groei 8,8 procent en vorig jaar nog maar 2,2 procent. Iedereen houdt zijn hart vast voor dit jaar, nu ook de beurs is ingestort. In Brazilië is de groei al teruggevallen tot minder dan 1 procent en daalden de koersen met 20 procent. Overeenkomst is ook dat de nieuwe rijkdommen vaak bij een kleine groep zijn terechtgekomen, waardoor sociale spanningen ontstaan.

Brazilië heeft een groot deel van de spectaculaire groei van het afgelopen decennium te danken aan de gestegen grondstofprijzen.Werknemers in de mijnbouw gingen veel meer geld verdienen en alle investeringen werden op die sector gericht. De industriële sector werd hiervan de dupe. Niet alleen was er minder kapitaal voor innovatie, ook moest zij meedoen aan de loonstijgingen en werd de concurrentiepositie ondermijnd door de stijgende koers van de real. Via monetaire verruiming probeerde de Braziliaanse overheid vervolgens de koers van de real te drukken. Net als in Turkije werd het fundamentele probleem in de economie gemaskeerd door de toevloed van investeringsgeld uit de VS, nadat de Fed de geldkraan wijd openzette. Nu dreigt die te worden dichtgedraaid voordat Brazilië in staat is geweest de economie een breder en sterker fundament te geven.

De gelijkenis met Nederland is opvallend. Hier werden in de jaren zestig en zeventig de gasopbrengsten gebruikt om de welvaartsstaat in stand te houden zonder in innovatie te investeren. Dit leidde tot de Hollandse Ziekte van potverteren, waarvoor in 1982 zelfs een economisch model werd ontwikkeld. Chili, Nigeria en Azerbeidzjan hebben sindsdien al aan deze ziekte geleden. En nu lijkt die ook in Brazilië toe te slaan. Woensdag kondigde de Wereldbank aan Brazilië 500 miljoen euro te lenen.

Misschien kan Nederland in de toekomst ook nog eens bij dit loket aankloppen als de patiënt aan de eigen ziekte lijdt.

Reageren?

p.dewaard@volkskrant.nl

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden