Liever niet meer naar de bank

Banken staan er niet goed op. De spaarrente is laag en lenen wordt steeds duurder - als het al lukt om een lening af te sluiten. Geen wonder dat mensen een andere oplossing zoeken.

AMSTERDAM - Vraag: 'Waarom heeft PostNL een postzegelserie met afbeeldingen van beroemde bankiers geannuleerd? Antwoord: 'Omdat consumenten niet goed wisten op welke kant ze moesten spugen.' Een van de vele hatelijke grappen over bankiers die het internet bevolken.


De bankencrisis is nu bijna vijf jaar oud en met het vertrouwen in banken lijkt het slechter gesteld dan ooit. Accountantsbureau KPMG peilt dat vertrouwen elke zes maanden onder Nederlandse consumenten. Begin juli bleek uit de recentste enquête dat de Nederlandse banken er niet in slagen het vertrouwen van hun klanten terug te winnen. Ruim een op de vijf Nederlanders is het afgelopen jaar negatiever gaan denken over het bankwezen. Daar staat slechts 8 procent tegenover die vriendelijker tegen banken aankijkt dan voorheen, aldus KPMG.


Meest voorkomende klachten over banken: lage spaarrentes, moeizame kredietverlening, hoge bonussen en plotselinge, onaangekondigde renteverhogingen. Ook de frequente ict-storingen bij het internetbankieren doen het imago van de banken geen goed.


Een deel van het geklaag over banken is terug te voeren op het feit dat banken sinds 2008 minder gemakkelijk geld uitlenen. Banken beseffen dat zij voor de kredietcrisis hun kredietnormen te veel hadden opgerekt. Ze hebben het deksel op de neus gekregen en kampen nu met een toenemend aantal betalingsachterstanden.


Banken zijn door de crisis risicomijdend geworden. Vooral ondernemers in het midden- en kleinbedrijf mopperen over de krenterigheid van de banken, die geen euro meer zouden willen uitlenen. Ook niet aan trouwe klanten die altijd netjes hun rente hebben betaald. Rob Wolthuis, secretaris ondernemerschap en financiering van MKB Nederland, kent de verhalen. 'Bij herfinancieringen worden ineens nieuwe eisen gesteld en ook lopende financieringen worden aangepast, waarbij de rente op de lening vaak omhoog gaat.'


Er zijn wel twee kanten aan het verhaal, erkent Wolthuis. 'Banken worden geconfronteerd met hogere risico's. Veel bedrijven lopen door de crisis minder goed. Dan is het rationeel van een bank om meer eisen te stellen.'


De banken pareren de verwijten van de mkb'ers dan ook met de stelling dat veel ondernemers nu geen lening willen om te investeren, maar om hun bedrijf door de crisis heen te helpen. Aan dit soort crisisfinanciering kleeft natuurlijk meer risico. Ook is het ongetwijfeld waar dat bedrijven die nu om leningen vragen er gemiddeld slechter voor staan dan vijf jaar geleden.


Anderzijds is het waarschijnlijk dat banken vaker dan vroeger ondernemers met goede plannen de deur wijzen omdat ze liever het zekere voor het onzekere nemen. De voormalig voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, Boele Staal, moedigde mkb-ondernemers openlijk aan naar alternatieve manieren van financiering te zoeken. Daarmee gaf hij impliciet te kennen dat de banken niet in de kredietvraag van deze groep klanten willen of kunnen voorzien.


De frustraties over de weigerachtige opstelling van de banken leven niet alleen bij de 'kleine man' met weinig vermogen, die de bank weinig onderpand kan bieden. Beter gesitueerde bankklanten zijn net zo ontevreden, weet Frank den Blijker. Hij is vermogensbeheerder bij Top Capital en voormalig financieel planner. In die laatste hoedanigheid adviseerde hij vermogende Nederlanders, mensen die minstens een miljoen euro vrij belegbaar vermogen bezitten. 'De banken bedienen vermogende particulieren helemaal niet goed. Mijn klanten klagen steen en been over de ambtelijkheid, de hoge tarieven en de lage rendementen op de beleggingen bij hun bank. Een vermogende particulier die bij de bank om geld komt vragen, moet financieel met de billen bloot. Die arrogante behandeling zijn ze zat. En iemand die een paar ton te beleggen heeft, doet liever zaken met een enthousiaste investeerder dan met een vermogensbeheerder van een bank.'


Hoe dan ook: de frustraties bij consumenten en bedrijfsleven zijn inmiddels zo hoog opgelopen dat spaarders en kredietnemers de bank steeds vaker proberen te omzeilen. Die frustratie en boosheid over de banken is een vruchtbare voedingsbodem gebleken voor initiatieven om 'alternatieve banken' op te richten. Geldvragers en geldgevers weten elkaar steeds beter buiten de bank om te vinden. Vijf voorbeelden van 'het nieuwe bankieren' op een rij.


Microkrediet Qredits


De stichting Qredits is een paar jaar geleden op initiatief van het ministerie van Economische Zaken opgericht. Zij verstrekt microkredieten tot 50 duizend euro aan kleine ondernemers. Het kapitaal van de stichting is deels van de overheid en deels van de banken afkomstig. De stichting heeft geen winstoogmerk. Qredits is zo'n succes, dat het kabinet overweegt de kredietlimiet te vergroten naar 150 duizend euro.


Een paar weken geleden haalde assurantieadviseur Jan Brink uit Apeldoorn het landelijk nieuws met zijn initiatief een nieuwe, cooperatieve bank op te richten. De Financiële Coöperatie wil een bank zijn waar de klanten het voor het zeggen hebben en die geen bonussen betaalt. In België is ook zo'n bank in oprichting, NewB. Het is nog de vraag of Brink erin slaagt genoeg leden te werven om de opstartkosten te kunnen betalen.


Coöperatieve bank


Kredietunies


Kredietunies zijn in Angelsaksische landen een bekend fenomeen, maar in Nederland bestaan ze nog niet. Kredietunies zijn cooperaties van mkb-bedrijven uit dezelfde regio of dezelfde bedrijfstak, die elkaar geld uitlenen. Dit is vaak goedkoper dan geld lenen bij de bank. Er zijn nu vier kredietunies in oprichting, waaronder een in Zeeland en een voor bakkers. Probleem is wel dat DNB een bankvergunning moet afgeven.


Peer-to-peer lending


Bij peer-to-peer (P2P) lending verstrekken particulieren elkaar leningen voor consumptieve uitgaven of investeringen. Denk aan ouders die hun kinderen helpen met de aankoop van een huis of vrienden die elkaar geld lenen om een bedrijf te beginnen. P2P-lending vindt dus meestal binnen de familie- of kennissenkring plaats. P2P-lenders kunnen elkaar daarnaast treffen op het crowdfundingplatform geldvoorelkaar.nl.


Crowdfunding


De bekendste manier om geld bij elkaar te krijgen buiten de bank om is crowdfunding, geld inzamelen via de sociale media. Dit fenomeen heeft in Nederland de laatste jaren een hoge vlucht genomen. In de eerste helft van dit jaar is 13 miljoen euro via crowdfunding opgehaald. Dit gaat deels om donaties. De meeste geldvragers zijn ondernemers die hun investeerders wel enige vorm van rendement beloven, in natura of geld.


Frank den Blijker vermogensbeheerder bij Top Capital

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden