Liever minder praal en meer boek

Nog eventjes en dan kunnen die letters POLARE weer van de statige gevels. Daar komt dan weer Kooyker, Paagman of Scheltema Holkema te staan. Dat is geweldig nieuws. De deals zijn nog niet beklonken, maar er verdringen zich 'tientallen gegadigden' voor het opkopen van de 21 filialen van de failliete keten.


De naam Polare - het had ook een zorgkantoor of gehoorapparatenhandel kunnen zijn - zat er toch al niet goed in bij de klant, net zo min als het bloedeloze Selexyz. Een nieuwe naam kan ondernemers het frisse gevoel van nieuwe kansen geven, voor klanten is het dodelijk. De naam van een boekhandel waar je al tien, dertig, vijftig jaar komt, ís die winkel, de geur, de sfeer. Naar Polare kun je overal, en evenzogoed niet.


Ooit werkte ik, als weekendkracht, bij een van die toen nog intimiderend deftige boekhandels. Academisch, en hoe. Bij de medewerkers rolden medische en sociologische termen moeiteloos over de tong. Gelukkig hadden ze ook gewoon Reve, Hotz en Roth, aan wie ik mijn verdiende centjes meteen opmaakte. Driemaal daags schreed Harry Mulisch binnen om te zien of de stapels van De aanslag slonken. Hoogleraren kochten ook romans; daar moest je dan een bonnetje voor studieboeken van maken, 'voor de belasting'.


Ik had er best willen blijven, maar ze hadden geen werk, zoals niemand in 1982 werk voor ons had. Net als de afgestudeerden nu verzonnen we dat werk zelf maar. Het zoeken naar freelanceklusjes bracht mij in weelderige grachtenpanden waar de literaire uitgevers huisden: blinkend marmer, antieke spiegels en kroonluchters. De kleine, kabouterachtige uitgever sprak mij toe vanachter hoge torens boeken, uit een wolk van rook. Maar hij had wel werk voor me.


Van dat deftige imago heeft de boekenwereld zich grondig bevrijd. Boeken moesten fun zijn. Het bureau dat de 'branding' van Polare deed, is ook failliet, las ik in Boekblad. Zij hadden de naam bedacht, het logo en 'de belevingswerelden'. Daaraan zijn winkel én bureau failliet gegaan: de gedachte dat de boekenliefhebber af holt op een 'brand'; dat je die kunt lokken naar een groot pand op een toplocatie, waar hij zelden iets van zijn gading vindt. Want in de nieuwe belevingswereld zijn vooral bestsellers, kalenders, speelgoed en games te koop, net als bij Bruna of V&D. Dus trekt het brand precies die inwisselbare klanten.


De literatuurliefhebbers, de wetenschappers en studenten weken uit naar internet, waar het aanbod tenminste breed is en waar studenten korting krijgen. Hun belevingswereld zoeken ze zelf wel, in boeken of elders. Veel lezers zijn best bereid om terug te komen, als er tenminste een goede boekhandel in de buurt is.


Ik heb het geluk dat er twee goedgesorteerde boekhandels in mijn buurt zitten, waar aardige mensen werken. Maar ik woon in een stad; in kleine steden zijn ze verdwenen. Ik ken geen groter genoegen dan rondhangen in een boekhandel, op een middag waarop je nergens heen hoeft en alleen dat ene, perfecte boek voor een vriend hoeft te kopen. Het ontspannende, uit de wereld tillende geluk van bladeren, stukjes lezen, voelen en ruiken. Alleen het ongelimiteerd ronddwalen in een grote Franse supermarkt, met levende vissen en dertig soorten mosterd, komt in de buurt. Na anderhalf uur sta je buiten. Met dat perfecte boek, en eentje voor je geliefde, jezelf, en ook maar voor de kinderen. Of met tien smaken mosterd. Veel meer dan je op internet zou hebben gekocht.


Boekhandels hoeven niet in paleizen op AAA-locaties te zitten. Misschien zijn juist de B-locaties, waar de meeste mensen wonen, ideaal. Liever minder praal en meer boek. Dat geldt ook voor uitgeverijen. Dat uitgeverij WPG haar schitterende grachtenpanden heeft moeten verkopen, is jammer, maar niet slecht voor de boekenmarkt. Het vrijkomende geld kan worden besteed aan begeleiding van schrijvers, goede verzorging van boeken en inspanning om boeken te slijten bij de heroplevende boekhandel.


Het kan de lezer echt iets schelen. Na één week heeft Dekker van de Vegt in Nijmegen al anderhalve ton binnen met crowdfunding. Eén aandeel kost 100 euro; na vijf jaar krijg je het terug plus 5 procent rente per jaar. Dat geeft de bank niet. Riskant? Nee. Als iedereen die meedoet zelf wekelijks minstens één boek in die boekhandel koopt, gaat niemand failliet.


Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe


Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.