'Liever met China dan met de VS'

Als er al deals komen op de klimaatconferentie in Cancún, zal Europa die eerder met China sluiten dan met de VS. Die kijken nog steeds de andere kant op. Door Wouter Keuning

Komende maandag begint in het Mexicaanse Cancún de wereldwijde, elf dagen durende klimaattop die het vervolg vormt op de totaal mislukte conferentie in Kopenhagen, vorig jaar december. Volgens Hugo von Meijenfeldt, klimaatambassadeur van Nederland, is de kater van Kopenhagen verwerkt. 'We hebben geleerd van de fouten die daar zijn gemaakt.'


De klimaattop in Kopenhagen werd algemeen als een fiasco beschouwd, weet ook Von Meijenfeldt (55). Het historische akkoord dat deze alles-of-niets-top moest opleveren, werd een boterzachte overeenkomst zonder overtuiging, zonder harde afrekenbare reductiedoelstellingen en zonder een juridisch raamwerk voor verdere afspraken.


Volgens kenners waren de grootste fouten dat voorzitter Denemarken niet had geïnvesteerd in goede relaties met de ontwikkelingslanden, dat de Europese Unie onder leiding van de Denen een arrogant plan op tafel legde dat goed was voor het Westen, maar niet voor de ontwikkelingslanden en dat de Chinezen en de Amerikanen zich niet wilden committeren aan afspraken als de ander geen duidelijkheid zou geven over zijn eigen plannen. Verder kwamen de staatshoofden van de deelnemende landen veel te vroeg naar de conferentie. Er waren nog geen onderhandelbare teksten, waardoor de sfeer onnodig gespannen werd.


Von Meijenfeldt, een van de hoofdonderhandelaars die volgende week naar Cancún afreizen, wil zijn optimistisch gemoed niet laten verstoren door te veel stil te staan bij de fouten van Kopenhagen. Er is ook geleerd van de fouten die daar zijn gemaakt.


Er viel nogal wat te leren.


'De belangrijkste les ging over verwachtingsmanagement. Over Kopenhagen werd maanden van te voren geschreven en gepraat. Het was de top waar het allemaal moest gaan gebeuren. Er moest een allesomvattend, wereldwijd klimaatakkoord komen. In de weken in aanloop naar de conferentie werkte dat nog wel, omdat sommige terughoudende landen zich erdoor lieten meevoeren. Maar op de conferentie zelf werkten de hoge verwachtingen alleen maar verlammend. Er was expres geen plan-B.


'Dus toen plan-A niet lukte, was het meteen einde oefening. Nu is dat anders. Als het ene plan niet werkt, gaan we verder praten over het andere plan. We hebben ons huiswerk gedaan. We doen er nu dan ook veel aan om de verwachtingen over de conferentie zoveel mogelijk te temperen. Verwacht geen vuurwerk in Cancún, op zijn best leggen we een stevige bodem voor de conferentie in Durban volgend jaar december, dat is boodschap.'


Een ander probleem waren de staatshoofden die volgens velen te vroeg kwamen, nergens over konden onderhandelen en de sfeer verziekten.


'Er zijn voor deze conferentie, mede om die reden geen staatshoofden uitgenodigd. Ze komen niet. De Mexicanen hebben expliciet afgesproken dat Patricia Espinosa, de minister van buitenlandse zaken, voorzitter is en dat gedurende de hele conferentie ook blijft. Ik verwacht sowieso veel van de Mexicanen.'


Waarom?


'Om meerdere redenen. Om nog even terug te komen op Denemarken: dat is een Europees land. Dat de voorzitter onderdeel uitmaakte van Europa, dat door velen als arrogant werd gezien, deed de zaken geen goed. Mexico is lid van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en in veel opzichten nog een ontwikkelingsland. Zo'n land is veel beter in staat bruggen te bouwen. Ik heb ze ook hoog zitten omdat ze tot nu toe in mijn ogen heel slim hebben gehandeld. Ze hebben niet hun beste klimaatmensen naar voren geschoven voor de conferentie, maar hun beste diplomaten. Hun klimaatambassadeur Luis Alfonso de Alba heeft van oorsprong niets met het klimaat. Ze hebben hem gekozen vanwege zijn diplomatieke vaardigheden.


'Dat is heel belangrijk. Bij zo'n top, waar alles gaat om consensus en niet om unanimiteit, moet je als voorzitter bijvoorbeeld op het goede moment de goede kant op kunnen kijken. Als een belangrijk voorstel wordt gedaan en er zijn vier landen tegen, kun je als voorzitter net doen alsof je die vier niet ziet en een voorstel op basis van consensus toch aannemen. Dan moeten die tegenstanders wel heel zwaarwegende argumenten hebben om nog stampij te gaan maken.'


Wat heeft u of wat heeft Nederland voor slimmigheden toegepast?


'Een van de dingen die we in Kopenhagen hebben geleerd is dat je niet arrogant moet zijn. Zomaar op een top een plan indienen kan leiden tot de reactie: en wie heeft jullie gevraagd een plan te lanceren?


'We hebben om die reden eerder dit jaar, na overleg met een aantal bevriende landen op alle continenten, een site gebouwd waarop staat welke landen tot nu toe welk bedrag hebben bijgedragen aan financiering van klimaatdoelen voor de korte termijn, zoals afgesproken in Kopenhagen. Daaraan gekoppeld hebben we een plan ontwikkeld over hoe de financiering op korte termijn eruit moet zien. Dat is vervolgens met een dertigtal landen besproken en daar is draagvlak voor het plan.


'Dat plan hebben we bij een aantal voorbereidende bijeenkomsten als non-paper, een paper dat eigenlijk niet bestaat, gewoon achteloos bij wat mensen neergelegd. Zonder poespas, zonder Nederlandse vlaggen erop en zonder het een Nederlands plan te noemen. Het draagvlak is nu zo groot, en de site zo'n succes omdat iedereen erop wil staan, dat ik denk dat het plan een grote kans van slagen heeft.'


U bent zo meteen afgevaardigde van een kabinet dat duurzaamheid niet bepaald hoog in het vaandel heeft staan. Is dat lastig voor u als onderhandelaar?


'Ik moet eerlijk bekennen dat ik daar even bang voor ben geweest. Blijven alle toegezegde gelden nog steeds staan en hoe moet ik mij opstellen, dat waren dingen waar ik mee bezig was. Inmiddels is duidelijk dat de bedragen die zijn beloofd gewoon blijven staan. Wat staatssecretaris Atsma van Milieu, die de delegatie in Cancún zal leiden, in het kennismakingsoverleg met de Tweede Kamer zei, klonk mij als muziek in de oren. Tegen de grotere partijen, die niet naar Cancún gaan omdat ze denken dat daar niets geregeld gaat worden, zei hij: 'Dan legt u er zich dus bij neer dat deze discussie vast zit. Ik doe dat niet. Ik ga naar Cancún om dingen voor elkaar te krijgen.'


Tot slot: wat wel of niet tot stand komt in Cancún, en wat wel of niet gebeurt op het gebied van klimaatverandering, blijft in grote mate afhankelijk van wat landen als China en de VS doen. Hoe gaat u daarmee om?


'Het is een gegeven. Je kunt binnen dat gegeven wel proberen om geen patstellingen te laten ontstaan. China wacht op toezeggingen op het gebied van financiën van de VS voor ze iets over haar reductiedoelstellingen wil zeggen en de VS wil niets over geld zeggen zolang China niets zegt over reductiedoelstellingen. Als je dat weet, moet je dus besluiten om het tegelijkertijd over die zaken te hebben. De uitkomst van zo'n proces moet dan iets zijn in de trant van: als we zo en zoveel geld bij elkaar verzamelen gaan we daar ongeveer dit en dit mee doen.


'Ik merk binnen de Europese Raad overigens dat er steeds meer de neiging is om meer met de Chinezen te gaan onderhandelen en minder met de Amerikanen. Er is zoveel tijd en moeite gestoken in de VS, maar daar is sinds de verkiezingen niet veel veranderd. Met China is uiteindelijk makkelijker zaken te doen, verwachten veel landen.'


Waar gaat het om?

Een van de vier belangrijke agendapunten voor Cancún is wat Von Meijenfeldt betreft de vraag hoe ervoor wordt gezorgd dat de temperatuur op aarde niet meer dan 2 graden stijgt, zoals in Kopenhagen afgesproken.


Tweede punt van discussie: invulling van de financiering van alle plannen. Er moet meer duidelijk worden over de financiering op de korte (tot 2012) en de lange termijn. Von Meijenfeldt hoopt op oprichting van een Groenfonds.


Een derde punt op de agenda van de klimaatambassadeur: afspraken op het gebied van kennisuitwisseling om het klimaatprobleem aan te pakken. Hoe ziet die aanpak eruit en wie heeft de benodigde kennis in huis?


Tot slot: afspraken over ontbossing. Pijnpunt is de technologische discussie. Hoe bouw je een systeem dat klimaatwinst oplevert, waarin ook biodiversiteit en de belangen van inheemse volken worden betrokken en dat werkt in de praktijk?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden