Column

Liever méér dan minder geschiedenis

Hoe houden we de boel bij elkaar zonder gemeenschappelijke geschiedenis?

Sander Dekker: verbinden... Beeld ANP

In de Kamer werd een beetje landerig vergaderd over het onbekookte Schnabelplan om het onderwijs bij de tijd te brengen. Onderwijs2032 heet het project, maar na een berg kritiek (weinig leren, veel zelfontplooiing) was de spanning eraf. Er komt een half jaar uitstel, dat staatssecretaris Sander Dekker 'een verdiepingsslag' noemde. Tegen die tijd zitten we midden in de verkiezingscampagne en dan zien we verder. Desondanks bleven de vragen.

Want waarom is het vak geschiedenis in dit plan in een facultatief verdomhoekje beland? Dat is raar omdat zowel staatssecretaris Sander Dekker als het Kamerlid Loes Ypma (PvdA) een warm pleidooi hield voor burgerschap, dat in het nieuwe onderwijs wél tot de kernvakken behoort. Burgerschap is hoog nodig, aldus het tweetal, om de nieuwe tweedeling tussen hoog- en laagopgeleiden te bestrijden, de boel bij elkaar te houden en ook vanwege de verbinding.

Ja verbinding! Laat dat nou net de definitie van geschiedenis zijn. Zo schreef de grote historicus A. Th. van Deursen: geschiedenis is wat ons bindt. Het gezamenlijke geheugen houdt ons bij elkaar, dus is er eerder reden voor meer dan voor minder geschiedenis. De weerzin in het stuk van Schnabel is voelbaar, bijvoorbeeld in het steeds herhaalde begrip 'toekomstgericht onderwijs'; alsof het onderwijs tot nu toe vanuit de achteruitkijkspiegel wordt bedreven. Heel Nederlands, die obsessie met het nieuwe. Oude schoenen moeten subiet weg, en ruim baan voor de vernieuwing, want het gevaar van achterop raken loert altijd.

Wie wel eens in een willekeurig buitenland komt, weet dat het onzin is. Maar er is nog wat. Het was de Amerikaanse hoogleraar James Kennedy die zich een paar jaar geleden verbaasde over onze omgang met het verleden. Hij bekeek de viering van 4 en 5 mei met buitenstaandersblik en vond de Nederlandse bevrijdingsdag een raar verschijnsel. In Amerika bevestigt de herdenking van de oorlog 'de goedheid van de bevolking en de importantie van de natie'. Hier wordt elk jaar 'dat nooit meer' gezworen.

Antiracisme en antinationalisme, dat is de toonsoort van ons herdenken. Veel slachtoffers, weinig nationale helden. Als het maar niet over Nederland of over de Nederlandse geschiedenis gaat. Willem van Oranje was de vader des vaderlands, waarom zou je het leren? Paul Schnabel pleit voor minder encyclopedische kennis. Maar je leert over Willem van Oranje omdat hij uitdrukt dat we bij elkaar horen, niet vanwege de feitjes.

A. Th. van Deursen: verbinden... Beeld Friso Keuris/Hollandse Hoogte

Het lijkt wel alsof die verbindende functie niet langer wordt gezien; geschiedenis is eerder een splijtzwam geworden. Zo verscheen onlangs het boek van Ewald Vanvugt over de roofstaat aan de Noordzee. Eigenlijk was het hier vanaf de Kruistochten al niet pluis. Roven, plunderen en onderdrukken, dat is de Nederlandse geschiedenis. Een heuse hoogleraar betoogde vervolgens dat het slavernijverleden voor de Nederlandse geschiedenis even belangrijk is als de Tweede Wereldoorlog.

Daar moest ik even bij slikken. Kennelijk realiseerde hij zich niet dat alle aandacht voor slachtoffers direct samenhangt met de manier waarop wij de Tweede Wereldoorlog herdenken. Het feit dat de natie als dominante waarde is weggedrukt door antiracisme, inclusief de hele discussie over 'tot slaaf gemaakten' - het vloeit allemaal voort uit 'dat nooit meer', waarmee wij op de oorlog terugkijken.

Geschiedenis is dus uit de gratie en vaderlandse geschiedenis al helemaal. Tien jaar geleden werd er nog een poging gedaan een Nationaal Historisch Museum op te richten. Met de wijsheid van de terugblik kun je vaststellen dat het tot mislukken was gedoemd. Vorige maand werd in het Openluchtmuseum het restje van het idee gepresenteerd in de vorm van de historische Canon. Het interesseerde niemand meer. In Frankrijk sneefde een vergelijkbaar museum en brandde vervolgens de strijd los tussen Geschiedenis ván Frankrijk of Geschiedenis ín Frankrijk. In een diverse samenleving heeft iedereen immers zijn eigen geschiedenis, daar komt het op neer. Wie ben jij om mij Willem van Oranje op te dringen?

Sylvana Simons: verbinden... Beeld Guus Dubbelman

Dit is de stand van zaken. Straks leren ze in plaats van geschiedenis burgerschap op school. De grote vraag is waarin dat burgerschap gefundeerd moet zijn. Ze gaan leren over mensenrechten en kinderrechten, staat in Onderwijs2032. Rechten opeisen is niet zo moeilijk. Maar het recht van de een is de plicht van de ander. En die moet de bereidheid opbrengen om voor zijn medeburger op te komen. Ook de nieuwe politica Sylvana Simons wil verbinden. Ik ben reuze benieuwd. De boel bij elkaar houden, lukt alleen als we het gevoel hebben bij elkaar te horen.

Dat gevoel heeft twee kanten. Ik knoop hier aan bij de beroemde Franse denker en schrijver Ernest Renan (1823 -1892), die zich in het diep verdeelde Frankrijk van de negentiende eeuw met hetzelfde vraagstuk bezighield. De kern van het nationale gevoel is 'dat alle burgers veel gemeenschappelijk hebben en ook dat ze heel wat vergeten zijn'. Onze gezamenlijkheid is niet gebaseerd op bloedband of huidskleur, maar op de wil om samen te leven, bij Renan uitgedrukt in het gedeelde leed dat in de geschiedenis is geleden en het vieren van gezamenlijke grote daden. Ook mensen van buiten mogen meedoen, vandaar de populariteit van zijn idee.

Maar het Franse burgerschap is niet gratis bij Renan. Je moet bereid zijn erbij te willen horen. Je moet veel gemeenschappelijks wíllen hebben. Dat betekent bij Renan ook veel ellende vergeten, de bloedige Bartholomëusnacht bijvoorbeeld; of langer geleden de kruistocht tegen de Katharen. Een boeiend idee voor Nederland: de slavernij hoort heus bij de Nederlandse geschiedenis. Maar een beetje vergeten kan geen kwaad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.