Liever lef dan laf

Wat ze over familie zeggen, geldt ook voor collega’s: je kiest ze niet zelf uit. Toch zie je collega’s of leidinggevenden een groot deel van de dag....

tekst Paulien Bakker

‘Ik vertrouwde mijn baas niet. Hij kon ineens ongelofelijk kwaad worden, of in een vergadering een collega met een sneer onderuit halen. Via via hoorde ik ook dat hij zich kritisch over mij had uitgelaten’, vertelt Kees (35, niet zijn echte naam). Hij probeerde eerst zijn wantrouwen en toen zijn baas te negeren, maar dat loste niets op. ‘De irritatie liep steeds hoger op. Het beïnvloedde mijn werk. Ik moest er wat mee.’

Wat ze over familie zeggen, dat je ze niet zelf uitkiest, geldt zeker ook voor collega’s. Je ziet je collega’s of je leidinggevende het grootste deel van de dag. Een verschil van inzicht laat zich niet eeuwig onder het tapijt wegmoffelen en gaat bijna geruisloos over in een conflict.

Jaarlijks melden 90 duizend werknemers zich ziek als gevolg van een conflict op het werk, stelt Stichting Conflict en Arbeid. Volgens een rapport van het ministerie van Justitie ‘de Geschilbeslechtingsdelta van 2003’, had in een periode van vijf jaar 67 procent van de burgers met één of meer (potentiële) rechtsproblemen te maken. Bij eenderde van hen was er sprake van een arbeidsconflict.

Taart

Taart
Het begint meestal met een botsing tussen twee mensen met verschillende waarden. In hun boek Conflictcoaching definiëren Marijke Lingsma en Francine ten Hoedt een conflict als het gevolg van twee mensen die ieder aan hun eigen waarheid vasthouden. Op het moment dat beide partijen vechtend over straat rollen, heeft het conflict al een aantal fases doorgemaakt. Het conflict suddert voort, je probeert escalatie te voorkomen. Maar wederzijdse voelsprieten vangen heus wel signalen op en die escalatie volgt alsnog als beide partijen niet met elkaar praten maar coalities vormen met anderen. Mediator en coach Francine ten Hoedt: ‘Het conflict wordt persoonlijk, je krijgt het gevoel dat de ander je wil pakken. Uiteindelijk creëer je een buitenproportioneel beeld van die ander. Die ander is zo slecht dat je de wereld ertegen moet beschermen.’ In de laatste fase van het conflict ben je er alleen nog maar op uit om de ander te raken. En voor je het weet lijkt vertrekken (‘Hij eruit of ik eruit!’) nog de enige oplossing. Dat nooit!

Taart
Hoe kun je conflicten vermijden? ‘Niet’, zegt Ten Hoedt. ‘Conflicten zijn juist belangrijk voor de ontwikkeling van een relatie en onvermijdelijk voor de groei van een organisatie.’ Ten Hoedt bedacht samen met Lingsma, coach en auteur van diverse boeken over coaching, het spel ‘Spelen met conflicten’ om op een speelse manier conflictvaardigheden aan te leren. Want botsingen tussen verschillende waarheden kun je niet voorkomen, maar je kunt wel de vaardigheden leren om ermee om te gaan. Ten Hoedt: ‘Als je irritatie voelt, of een ontluikend conflict, en je wilt de relatie behouden, spreek het dan uit. Knallen hoort erbij. Soms komen er ook geweldige dingen uit. Je hebt ieder je eigen waarheid maar komt toch tot een creatieve, nieuwe oplossing.’ Laatst nog werd ze ingeschakeld door een afdelingsdirecteur die overhoop lag met het voltallige personeel. Terwijl iedereen bij verjaardagen de moeite nam om zelf taarten te bakken, deelde de afdelingsdirecteur voorverpakte kokosmakronen uit.

Beledigd

Beledigd
De medewerkers voelden zich beledigd. Had hun directeur maar zo weinig voor hen over? ‘Maar de directeur moest wel aan een paar honderd man uitdelen. Bovendien wist hij dat sommige medewerkers het helemaal niet zo breed hadden en dan wel veel geld uitgaven aan de traktatie. Hij wilde een voorbeeld stellen, laten zien dat het ook best wat minder kon. Hij had geen idee hoe dat was overgekomen.’

Beledigd
Conflicten ontstaan vaak als we nog niet eens weten wat de waarheid van die ander is – en daar dan zelf maar een invulling aan geven. ‘We zijn vaak te weinig nieuwsgierig naar elkaars waarheden,’ stelt Lingsma. ‘En conflicten leren je wat jou raakt.’ Liever lef dan laf, meent ze. ‘Als je tegenover je baas je mond houdt, laat je jezelf ook niet zien. Van binnen denk je ondertussen heel andere dingen, je staat dan dus niet in je kracht. Durf kritiek te uiten en durf naar je eigen aandeel in het conflict te kijken.’

Beledigd
Maar die ander is toch begonnen? Ten Hoedt: ‘Een conflict is altijd een interactie. Het kan bij één iemand beginnen, maar er zijn twee mensen voor nodig om het conflict te laten voortbestaan. Trouwens, als het allemaal aan die ander ligt dan ben je zelf het slachtoffer van de situatie. Houd liever de touwtjes in handen door mee te praten over mogelijke oplossingen.’

Kritiek uiten

Kritiek uiten
Aanpakken dus, dat conflict. Of liever nog: voorkomen, door tijdig goed gedoseerd je kritiek te uiten. Maar hoe doe je dat? De algehele stelregel voor feedback geven is: blijf bij jezelf en spreek in ik-boodschappen. Zeg wat je raakt, waarom het zo belangrijk voor je is en wat je wilt dat de ander doet. Lingsma: ‘Omschrijf de feitelijke situatie en niet je emoties. Zeg niet ‘die vent is niet te vertrouwen’ maar: ‘ik schrok van hoe je toen en toen reageerde’. En voorkom dat je gaat generaliseren, want dan heb je niet meer een beeld van die ander dat berust op de feitelijke situatie.’

Kritiek uiten
Realiseer je ook dat een conflict een proces is en geen momentopname. Kijk naar de toekomst. Bedenk daarom voordat je een confronterend gesprek ingaat wat je er precies mee wilt bereiken. Lingsma: ‘Je moet een meetlat hebben voor jezelf, van wat je wilt bereiken in het gesprek.’ Ten Hoedt: ‘Luisteren naar je emoties is zinvol, zolang je resultaatgericht kunt blijven. Als je door emoties wordt afgeleid van je doel, wordt je gedrag inadequaat.’

Kritiek uiten
Dat klinkt allemaal mooi en aardig, maar het is een stuk lastiger om je leidinggevende van kritiek te voorzien. Lingsma: ‘De afstand naar boven is altijd groter dan de afstand naar beneden. Leidinggevenden vergissen zich daar vaak in. Er gaat al snel iets in de weg staan, het onzekerheidsfenomeen. Je bent afhankelijk van die ander. Dat brengt de meesten van ons tot primaire reacties als vermijden, vluchten of de aanval kiezen.’

Incompetente klojo

Incompetente klojo
De oorzaak van dat alles is onzekerheid; want ‘die incompetente klojo’ beslist over jouw lot. ‘Sommige mensen zijn geneigd om meteen hun baan op te zeggen. Maar dan kom je dezelfde situatie in een volgende baan weer tegen. Je hebt pas echt de keuze tussen weg gaan of blijven als je de situatie hebt opgelost. Praat met je baas, daarmee neutraliseer je ten minste het conflict. En als je er in het gesprek achter komt dat het gedrag van je baas niet zal veranderen, dan kun je een reële inschatting voor jezelf maken of je daarmee kunt leven.’

Incompetente klojo
Kees besloot na lang wikken en wegen om het gesprek met zijn baas aan te gaan, en het risico op ontslag voor lief te nemen. ‘Ik wist dat dit probleem ter sprake brengen gevaarlijk kon zijn, maar het kostte me teveel energie om het niet over onze samenwerking te hebben’, vertelt hij. ‘Ik stelde mijn baas voor om in de lunch samen te gaan wandelen. Op een gegeven moment heb ik gezegd: ‘waar het echt om gaat, is dat ik het moeilijk vind om je te vertrouwen.’ Dat sloeg in als een bom. Hij schrok en werd natuurlijk weer eerst boos. Uiteindelijk stelde hij zelf voor dat hij, als hij dat wantrouwen niet weg kon nemen, een andere leidinggevende voor me zou zoeken. Vanaf dat moment klaarde de lucht. Ik heb hem ook verteld dat ik het belangrijk vind dat hij eerlijk tegen me is. We hebben nog een tijdlang goed samengewerkt. Ik merkte in de maanden daarna dat aan beide kanten het respect voor elkaar was gegroeid. Uitspreken wat me dwars zit, ben ik blijven doen, zeker in relaties voor de langere termijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden