Liever hoop dan angst in Europa

Het is goed dat na het 'nee' in Nederland en Frankrijk tegen de EU-Grondwet tijd voor bezinning is ingelast, zegt Bernard Bot....

Bernard Bot

In Frankrijk en Nederland heeft een ruime meerderheid van debevolking per referendum het Europees grondwettelijk verdragafgewezen. En toch zijn de Nederlanders en de Fransen nietplotseling anti-Europees geworden. Integendeel. Diverse rapportenconcluderen dat de nee-stem geen afwijzing is geweest van deEuropese samenwerking, maar van de bij veel burgers levende zorgdat zij onvoldoende bij die samenwerking betrokken zijn. Niet hetidee Europa staat ter discussie, maar de manier waarop.

Behalve enkele insiders begrijpen de meeste mensen niet goedwaar Europese regels vandaan komen of wat daarvan de noodzaak is.Besluiten uit Brussel dalen simpelweg op je neer. Alsof deEuropese burgers verplicht deelnemen aan een reis waarvan zijprijs noch eindbestemming kennen. Tegelijkertijd wil eenmeerderheid van de Europeanen een sterk en solidair Europa datonze gemeenschappelijke waarden en belangen op het wereldtoneelkan verdedigen.

Het is dus hoog tijd serieus in te gaan op de zorgen van deNederlandse en Franse mannen en vrouwen die zich wel Europeaanvoelen, maar geen warm gevoel kregen bij het grondwettelijkverdrag. Het is goed dat de Europese Raad een periode vanbezinning en debat over de toekomst van ons Europese huis heeftingelast. Het is niet de bedoeling deze periode slechts tegebruiken voor tot mislukken gedoemde pogingen een al afgewezenverdrag opnieuw tot leven te wekken. De Nederlandse regering zalhet grondwettelijk verdrag in de huidige vorm niet nog een keervoor goedkeuring aan het parlement voorleggen.

Veel beter is het een dergelijke periode te gebruiken voor eenwerkelijke bezinning over de vragen die een Europees antwoordnodig hebben. Hoe stellen wij onze welvaart zeker? Hoe zorgen wijvoor veiligheid binnen en buiten onze gemeenschappelijke grenzen?Hoe gaan wij om met illegale migratie en mensensmokkel? Welkeverhouding willen wij tot de opkomende machten in Azië? Hoestellen wij onze energievoorziening zeker? Hoe vechten wij tegenklimaatverandering en de gevolgen daarvan? Geen lidstaat kan ditsoort vraagstukken in zijn eentje oplossen. En dit zijn dus dethema's die in deze periode van bezinning aan de orde moetenkomen.

Niet elke vraag behoeft een Europees antwoord. Ons motto moetzijn: nationaal doen wat nationaal kan, Europees wat Europeesmoet. Wij moeten ervoor zorgen dat bepaalde terreinengereserveerd blijven voor de nationale politiek. In Europeesjargon betekent dit: meer respect voor het principe van'subsidiariteit'.

In de ontwerp-Grondwet was geregeld dat belastingen, sociaalbeleid, gezondheidszorg en, ten dele, buitenlands beleid endefensie nationaal geregeld zouden blijven. Maar ook moeten wijnagaan of wij bepaalde beleidsterreinen moeten 'renationaliseren'die nu op Europees niveau worden geregeld. Ik zeg dit niet uitcynisme, maar omdat ik de steun van onze samenlevingen voor deEuropese samenwerking wil behouden en versterken. In november zalNederland in Den Haag samen met Groot-Brittannië een conferentieover subsidiariteit organiseren, die als aftrap zal dienen vooreen debat over de taakverdeling binnen de Europese Unie.

Het gaat overigens niet alleen over de vraag wat we wel enniet op Europees niveau regelen, maar ook moeten we oppassen datBrusselse regelgeving waar wel behoefte aan bestaat, zijn doelvervolgens niet voorbij schiet. Het principe van de'proportionaliteit' verdient dus meer respect. Er is geenbehoefte aan Europese standaard-afmetingen voorkoffieverpakkingen. Maar laten wij juist wel blij zijn met dedoortastendheid waarmee de Europese Unie enige jaren geleden eengemeenschappelijke gsm-standaard invoerde, waarvan inmiddels maarliefst honderdtien landen gebruik maken.

Jean Monnet heeft eens gezegd dat er twee soorten dynamiekbestaan: die van de angst en die van de hoop. Nadat de dynamiekvan de hoop ons land en Europa decennialang als een trouwemetgezel begeleidde, lijkt nu de dynamiek van de angst ons in degreep te houden. Aan die greep moet Europa zich ontworstelen.Want angst kan leiden tot verlamming. Europa is tegelijk eendoel en een middel, een belang en een ideaal. Daarom verdient deEuropese samenwerking een blijvende inzet van de lidstaten,gebaseerd op zowel het geloof in eigen kunnen als de bereidheidte investeren in het algemeen Europees belang. Laten wij deperiode van bezinning gebruiken om de dynamiek van de hoop weerin de Europese samenwerking terug te brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden