Liever een eendagsbabs

Trouwen kun je tegenwoordig onder water of in een Boeing 747, maar die onpersoonlijke ambtenaar is er altijd bij. Of toch niet? Ook pa mag in veel gemeenten de toga aan. Of een vriend. Of de bakker.

‘Nee, daar doe ik niet aan mee, dat soort dingen doe je maar in de kerk’, antwoordt de trouwambtenaar op het verzoek van Nora Bremers (28) en haar aanstaande man. En dus mag Nora's schoonzus niet zingen. Haar stiefvader mag geen praatje houden en de muziek die ze uit hebben gezocht wordt niet gespeeld. De trouwambtenaar belooft een mooi gedicht voor te lezen, maar meer dan een half uur kan ze echt niet inruimen voor hun huwelijk. ‘Vertrouw er maar op dat het goed komt, ik ben heel ervaren’, verzekert ze.

De ééndagsbabs
Bijna alle gemeenten in Nederland staan het toe dat een buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand (babs) uit een andere gemeente eenmalig wordt benoemd, maar in een aantal plaatsen is het ook mogelijk om een willekeurig iemand voor één dag te laten beedigen.
De meeste gemeenten adverteren niet met de mogelijkheid van een eendagsbabs, er is geen lijst van gemeenten beschikbaar. Een rondvraag bij 26 grotere gemeenten leverde 13 plaatsen op waar je een ééndagsbabs kan laten aanstellen. Binnen die gemeenten ligt het aantal ééndagsbabsen op 5 procent van de huwelijken.
Een ééndagsbabs mag alleen binnen de grenzen van de betreffende gemeente een huwelijk te voltrekken. Tijdens het huwelijk is een trouwambtenaar van de gemeente aanwezig om toe te zien dat de juiste procedures gevolgd worden. Er zijn extra kosten aan verbonden, deze kunnen varieren van 50 tot 250 euro.

]]>

Maar het kwam niet goed, zo bleek tijdens de huwelijksvoltrekking. ‘Ze begon te praten, en meteen werd duidelijk dat haar werkwijze totaal niet bij ons paste’, vertelt Nora. ‘Het was allemaal suikerzoet, doorspekt met termen als lief en fijn. Ze sprak ons toe alsof we kleuters waren.’

Nora had gehoopt op een bespiegeling over de meerwaarde van een relatie, maar het ging niet dieper dan oneliners als ‘het leven is een feest, maar je moet wel zelf de verlichting ophangen’, en een standaardgedicht dat zo standaard was voor bruiloften dat sommige gasten al uit hun hoofd kenden. Nora wilde enkel dat het afgelopen was – dan kon het feest beginnen.

‘Ik wilde alleen maar dat het over was, dat we verder konden met het leuke gedeelte van onze bruiloft.’ Ze had zoveel haast dat ze te snel ja zei bij het uitspreken van de huwelijksgeloften.

De trouwambtenaar is de laatste ongewisse factor op een feest dat verder tot in de puntjes is te plannen. Bruidsparen kunnen zo ongeveer elke plek laten omdopen tot eenmalige trouwlocatie. Je kunt op het strand trouwen, in je eigen huis, er is zelfs de mogelijkheid om in een Boeing 747 het ja-woord uit te spreken. Wil je witte duiven loslaten of de trouwzaal vullen met ballonnen, kan allemaal. Maar voor het moment zelf ben je overgeleverd aan een vreemde ambtenaar van de burgerlijke stand. Tot nu dan.

Wie niet vertrouwt op de kwaliteiten van de traditionele trouwambtenaar, kan in steeds meer Steeds meer gemeenten staan toe dat een bekende van het koppel het huwelijk voltrekt, en ‘eendagsbabs’ wordt, één dagje buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand. Want persoonlijk wordt het pas echt met je vader of je beste vriendin in die toga. Pa of je beste vriendin in de toga.

Hoe werkt het? Maar dat gaat niet zomaar. Het bruidspaar moet schriftelijk, maanden van tevoren, een aanvraag indienen, die de gemeenteraad moet goedkeuren. Vervolgens is er eens per maand een moment dat de ‘eendagsbabsen’ worden beëdigd bij de rechtbank.

De persoon van je keuze krijgt eenmalig de bevoegdheid als buitengewoon ambtenaar een huwelijk te sluiten. Het kan een trouwambtenaar uit een andere gemeente zijn die je goed vindt, een familielid of een vriend(in), maar je zou ook de bakker op de hoek kunnen vragen. Het is wel een ingewikkelde procedure (zie kader). Het bruidspaar moet schriftelijk, maanden van tevoren, een aanvraag indienen, die de gemeenteraad moet goedkeuren. Vervolgens is er eens per maand een moment dat de eendagsbabsen worden beëdigd bij de rechtbank.

De eendags-ambtenaar is typisch voor een tijd waarin bruiloften steeds persoonlijker worden. Een trouwdag is een feest voor het bruidspaar, de formaliteiten zijn bijzaak. Dat was vroeger wel anders. Op het gemeentehuis werd een contract gesloten, daar was niets persoonlijks aan. Mies (86) en Johannes Kramer (79) kunnen zich hun trouwambtenaar niet eens meer herinneren. ‘Geen idee wie de goede man was,’ concludeert Mies. Ze trouwden op 12 augustus 1952. ‘Het burgerlijk huwelijk werd toen gewoon voltrokken door de ambtenaar van dienst.’ Als een ambtenaar wist dat er een kerkelijk huwelijk volgde, dan was hij in een paar zinnen klaar. ‘Hij zal ons wel geluk gewenst hebben.’ Ze bladeren door hun trouwalbum. Er zijn een paar foto's van het burgerlijk huwelijk. Het bruidspaar dat de trouwakte ondertekent, de getuigen die hetzelfde doen. Geen foto van de trouwambtenaar. Wel van de vader van Johannes, die officieel toestemming moest geven voor het huwelijk van zijn toen 23-jarige zoon. In die tijd hadden ouders nog een flinke vinger in de pap, iedereen jonger dan 30 trouwde bij de gratie van de ouderlijke zegen. Johannes: ‘Er kleefden allerlei sociale voorwaarden aan een huwelijk, en een van de belangrijkste was dat je genoeg verdiende om een gezin te stichten. Je ouders bepaalden wanneer dat moment was aangebroken.’

Het was een mooie dag, vinden ze allebei. Zij had haar eigen jurk ontworpen, hij haalde haar op uit het huis van haar ouders. De receptie werd in de tuin gehouden, de moeder van de bruid kookte het bruiloftsmaal voor 20 gasten. Zo deed men dat.

Anno 2008 is er van de traditionele huwelijksviering weinig overgebleven. Vroeger was de kerk het hoogtepunt van de dag, nu is het vaak alleen nog in trek als romantische trouwlocatie. De dominee, die het bruidspaar in de regel goed kende en een levensbeschouwelijke preek voordroeg, valt daarmee weg. Aan de trouwambtenaar de taak om deze functie over te nemen.

Gemeenten krijgen steeds vaker te maken met eisen rond de trouwambtenaar proberen in te spelen op de eisen die bruidsparen stellen aan de huwelijksvoltrekking. In Zwolle is net een onderzoek afgerond; naar de wensen van bruidsparen, en het bleek dat de grootste ergernis blijkt de geringe informatieverschaffing over trouwambtenaren te zijn. De gemeente Zwolle, die het teruglopend aantal huwelijken wil tegengaan, is begin 2007 begonnen met de eendagsbabs. Het echte effect van de maatregel verwachten ze pas na twee of drie jaar, maar het loopt goed, zegt medewerkster burgerzaken Mariska Lenten. ‘Er worden elke maand wel één of twee beëdigd, dus wat ons betreft is het een goede keuze geweest.’ Het bevalt zo goed dat Elk bruidspaar wordt sinds kort actief op de hoogte gesteld van de mogelijkheid van een eendagsbabs. Wat een uitzondering is. Gemeenten lopen er vaak niet mee te koop, omdat de aanstellingsprocedure (via gemeenteraad en rechtbank) nogal omslachtig is.

Zwolle is een uitzondering. Gemeenten die de mogelijkheid van een ééndagsbabs bieden, adverteren hier doorgaans niet mee vanwege alle rompslomp die een eenmalige benoeming met zich meebrengt.

‘Relatief gezien zijn er nog niet zoveel stellen die gebruik maken van een speciale trouwambtenaar’,‘Er zijn nog niet zo veel stellen die gebruik maken van een speciale trouwambtenaar’, zegt zelfstandig trouwambtenaar Marielle Jongmans. ‘Niet omdat ze het niet willen, maar omdat ze het niet weten.’ Jongmans maakte twee jaar geleden haar beroep van het eenmalig ambtenaarsschap. Bruidsparen met speciale wensen kunnen haar inhuren om waar dan ook ter wereld, op hun manier te trouwen. Zo voltrok ze al eens een huwelijk onder water.

Hoe persoonlijker, hoe beter, is haar ervaring. Jongmans spreekt het liefst een jaar van tevoren al een avond af met een bruidspaar. Om te kijken ‘of er een klik is’. Vlak voor de bruiloft volgt nog een uitgebreid gesprek.

Jongmans meent dat de markt voor commerciële trouwambtenaren enorm iskan groeien. Toen zij begon met haar eenmansbedrijfje, was er één ander die werkte zoals zij. Nu zijn het er vijf, en er is genoeg vraag voor nog meer collega’s. Ze moeten het vooral hebben van Het nieuws verspreidt zich vooral via mondreclame. Jongmans: ‘Ik heb wel stellen gehad die hun trouwdatum hebben verzet om alsnog door mij getrouwd te worden. Dan zien ze me bij een ander huwelijk en ontdekken ze ineens dat ze een keus hebben.’

Maar niet iedereen zal ze nodig hebben. Wie in zijn eigen familie of vriendenkring een vlotte spreker heeft, hoeft niet eens een professional in te huren. Een vlotte spreker in eigen familie of vriendenkring kan natuurlijk ook.

Nico de Wette (49), die sinds zijn 14de in de Verenigde Staten woont, wilde niets liever dan trouwen met de Amerikaanse Jeanne op het strand van zijn jeugd in Zeeland. En dan getrouwd worden door familielid Ruud Hehenkamp. ‘Het stadhuis met een onbekende ambtenaar leek ons niets, een bruiloft is bijna te intiem om het met een vreemde te delen’, aldus Nico aan de telefoon. ‘We wilden wel een ceremonie met een religieuze ondertoon, maar we hoefden niet naar een kerk. Het strand was wat ons betreft de ultieme locatie, met Ruud als de spreker.’

Het werd een ceremonie ‘met een religieuze ondertoon’. Niet in de kerk, maar op het strand. Met Ruud Hehenkamp, voormalig godsdienstleraar, als spreker. Ruud Hehenkamp is als oud godsdienstleraar gewend om te spreken, en religie is zijn terrein. Uiteindelijk was het bruidspaar genoodzaakt de formaliteiten in de VS af te handelen, maar de huwelijksviering heeft Hehenkamp geleid.

‘Eerst kwamen we bijeen in een strandtent, Jeanne had zich in vol ornaat verstopt in de duinen’, vertelt Hehenkamp. Nadat Nico zijn bruid had gevonden, verzamelde het gezelschap zich aan de vloedlijn.

Het gezelschap verzamelde zich bij de vloedlijn. Ruud tekende met een stok een grote driehoek in het zand. De drie zijden symboliseerden de hemel, de aarde en de mensen.

‘Ik heb toen met een stok een grote driehoek in het zand gemaakt, waarvan de zijden de hemel boven ons, de aarde onder onze voeten en wij mensen daartussen symboliseerden.’Het paar schreef hun namen in de driehoek, en spontaan werd besloten om de gasten hetzelfde te laten doen. daarna, niet gepland, deden de gasten dat ook. De opkomende vloed waste de provisorische gastenlijst schoon. Passend bij de bijbeltekst ‘Vele wateren kunnen de liefde niet blussen en rivieren spoelen haar niet weg’, uitgekozen door Ruud. die Hehenkamp had uitgezocht.

Nico was ontroerd. beschrijft de voordracht van Ruud als ontroerend. ‘Trouwen doe je hopelijk maar één keer in je leven, en dit was precies de persoonlijke noot die we wilden.’

Nico en Jeanne legden in de duinen hun geloften af, half in het Engels en half in het Nederlands. De bruiloftsgasten zaten in het zand, in een kring om hen heen. Na het uitspreken van het ja-woord wandelde het hele gezelschap over het strand naar het feest. Geen kerk, geen gemeentehuis, geen vreemden.

Alleen de familie en hun feest.

Nora Bremers had het achteraf graag anders gedaan. ‘Onze bruiloft was prachtig, maar de voltrekking was het dieptepunt.’ Ze zag laatst bij een nichtje hoe het ook kan. 'Een vriend van haar man heeft hen getrouwd. Hij had ook een gedicht, maar dan met alleen maar synoniemen voor ja ik wil. Het was fantastisch.’ Of ze zelf een bekende had willen vragen, weet ze niet. Haar stiefvader zou het vast kunnen, en haar moeder ook wel. ‘Maar je vraagt nogal wat. Een leuke bekende is nog geen goede trouwambtenaar. Zo iemand moet toch het midden kunnen vinden tussen een persoonlijk verhaal en een formele huwelijksvoltrekking.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.