Liever cultuur dan wrede natuurwetten

De foto bij het verhaal zegt alles al: op de voorgrond zit een meisje in een enorme fauteuil, te lezen in Waar is Wally?, een kinderboek zonder één letter tekst. Op de achtergrond zitten twee jongens met gekke hoedjes voor de computer.


De sfeer is, schrijft verslaggeefster Charlotte Huisman, 'ontspannen, op het landerige af'. Precies de sfeer die tijdens de ellenlange zomervakantie heerst in veel huiskamers: kinderen duf hangend op de bank, al dan niet achter een scherm. Veel ouders zijn blij dat de school weer is begonnen, en veel kinderen zijn na zes weken het gehang ook zat.


Op sommige scholen gaat het hangen gewoon door. We zijn in deze reportage (Binnenland, 27 augustus) op De Kampanje, een school voor 4 tot 19-jarigen. De leerlingen doen er waar ze zin in hebben. Met hun Magic-kaarten spelen, bijvoorbeeld, of computerspelletjes doen. Volgens de schoolleiding leren ze niettemin van alles.


Door te chatten doen ze aan taal, Nederlands of Engels. Voor spelling hebben ze de controller en voor rekenen de calculator. Door iets te bouwen in Minecraft leren ze vanzelf van alles over 'natuurkunde, scheikunde en logistiek'.


Op De Kampanje geloven ze in 'natuurlijk leren'. Iedere dwang is 'ongezond'. Het kind zou van nature razend nieuwsgierig en leergierig zijn. 'In het gewone onderwijs kon ik niet aarden', zegt de 16-jarige Jesse in het verhaal. Zou Jesse nog zo blij zijn als blijkt dat hij straks geen enkel diploma heeft?


Want daar doet De Kampanje niet aan, de leerlingen moeten dan staatsexamen doen. Ook ben ik benieuwd of Jesse ooit nog kan 'aarden' in enige opleiding, baan of relatie waarin hij niet constant kan doen waar hij zin in heeft. Gelukkig heeft de Raad van State besloten dat De Kampanje 'geen school' is.


Het 'natuurlijke' of 'authentieke' leren gaat terug op Jean-Jacques Rousseau die in Émile ou De l'éducation (1762) een pleidooi hield voor het volgen van de natuur. Alles komt uit het kind zelf, en zolang we die authentieke aandrift niet verstoren komt het wel goed. Een geloof dat in het onderwijs tot op heden voortwoekert.


Het is een militant en griezelig geloof. Je zult maar een kind zijn dat 'van nature' niet zo leergierig of initiatiefrijk is, dan steek je niets op. Of: het is helemaal niet goed met je gekomen, ondanks die prachtige vrije educatie. Dan moet je wel een hopeloos geval zijn. Het geniepige van het natuurlijke leren is dat het kind ogenschijnlijk alle vrijheid krijgt maar intussen aan hoge ouderlijke verwachtingen moet voldoen. Het moet een goed mens worden, liefst een gelukkig mens. Een zwaardere eis bestaat niet.


Een voorbeeld is de commotie op Laterna Magica, een school op het Amsterdamse IJburg volgens het natuurlijk leren-concept. Eind juli kwam de school in het nieuws omdat een groep ouders ontevreden was over de leerresultaten, de tegenvallende Cito-scores en verwijzingen naar het vervolgonderwijs. Ook zou de school weinig ondernemen tegen pestkoppen - sommige kinderen hebben van nature zin in pesten - en zouden problemen als dyslexie worden genegeerd. De Inspectie houdt de school in de gaten.


Hier zie je de tegenstrijdige verwachtingen van hoogopgeleide ouders: hun lieveling moet zich zonder brute leerdwang en nare prestatie-eisen kunnen ontplooien, maar als het twaalf is en rolt géén vwo-advies uit de bus, dan is de boot aan. Het natuurlijke onderwijs moet natuurlijk wel onthullen dat hun kind precies zo slim en getalenteerd is als zij verwachtten.


Uit een onderzoek dat het tijdschrift J/M uitvoerde onder ouders blijkt dat slechts eenderde van de ouders vindt dat het goed gaat met het onderwijs. Driekwart meent dat het schort aan feitenkennis, en 73 procent vindt dat de lat omhoog moet. Toch acht 56 procent 'de druk om te presteren' veel te groot. Hé - een deel van de ouders zegt dus dat de prestaties omhoog én de druk omlaag moeten. Vreemd.


Tegenstrijdige of stilzwijgende eisen lijken mij neerdrukkender voor kinderen dan duidelijke eisen. Liever horen dat je wat achterloopt met rekenen dan dat er iets uit jou had moeten opbloeien, maar helaas. Liever de beschavende werking van cultuur dan wrede natuurwetten. Oók een geloof, ik weet het.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden