Vier vragen Gaswinning Groningen

Liet Wiebes zich een oor aannaaien bij de deal met Shell en Exxon over het afbouwen van Groningse gaswinning?

De oppositiepartijen waren al kritisch over het akkoord dat minister Eric Wiebes van Economische Zaken sloot met Shell en Exxon over het afbouwen van de gaswinning in Groningen. Ze krijgen nu bijval van een expert van buiten. Hoogleraar ondernemingsrecht Steef Bartman meent dat de VVD-minister zich heeft laten afbluffen door de energiemaatschappijen. Vier vragen over een omstreden miljardendeal.

Minister Wiebes tijdens een debat in de Tweede Kamer over de wijziging van de Gaswet en de Mijnbouw betreffende het minimaliseren van de gaswinning uit het Groningenveld. Beeld ANP

Waar gaat de deal over?

Het kabinet besloot in maart tot verrassing van vriend en vijand om de gaswinning in Groningen volledig af te bouwen. Rond 2030, maar ‘liefst eerder’, moet het zover zijn. Shell en ExxonMobil lopen als aandeelhouders van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) miljarden mis door het besluit. Er blijft naar schatting zo’n 70 miljard aan gasopbrengsten achter in de Groningse bodem. Minister Eric Wiebes en de twee energiemaatschappijen onderhandelden maanden om tot een vergelijk te komen.

Wat ligt er nu op tafel?

Op 25 juni – vlak voor het zomerreces – presenteerde Wiebes zijn 15 pagina’s tellende ‘akkoord op hoofdlijnen’ met Shell en Exxon. Afgesproken is dat de twee bedrijven als compensatie voor hun gederfde inkomsten de komende jaren een hoger aandeel krijgen in de gasbaten. Voorheen incasseerden ze 10 procent van de inkomsten, nu 27 procent.

Alleen al tot 2022 innen de bedrijven daardoor na belastingen zo’n 1,65 miljard meer. Rond Prinsjesdag moet duidelijk zijn wat het totale prijskaartje tot 2030 wordt. De staatskas draait op voor de rekening.

Is de tegemoetkoming te ruimhartig? Het kabinet vindt van niet. Tegenover het offer van 1,65 miljard tot 2022 staat volgens Wiebes de harde garantie dat de NAM ‘altijd blijft betalen’ voor alle schade in Groningen. Nóg belangrijker, volgens het kabinet: een eventuele schadeclaim is van tafel.

Of, zoals minister van Financiën Wopke Hoekstra, het formuleerde: ‘Wat is positief? Dat de oliemaatschappijen afzien van de claim van 70 miljard.’

Wat is het probleem?

Dat Wiebes’ deal een potentiële schadeclaim van 70 miljard voorkomt, lijkt overdreven. De NAM had tenslotte slechts recht op zo’n 10 procent van de achtergebleven gasinkomsten van 70 miljard: 7 miljard dus.

Maar ook een lagere schadeclaim was niet kansrijk geweest bij een rechtbank. Dat is tenminste de inschatting van Steef Bartman, zelfstandig advocaat en hoogleraar ondernemingsrecht aan de Universiteit van Leiden. In Trouw stelde hij woensdag dat de  uit de jaren zestig stammende overeenkomst van de Nederlandse staat met Shell en Exxon met goede redenen ontbonden kan worden. Niemand kon toen immers voorzien dat de schadelijke gevolgen voor de Groningers zo groot zouden worden.

Bartman vreest dat Wiebes zich heeft laten afbluffen en te veel compensatie biedt aan bedrijven die bovendien slechts tijdelijke garanties geven. ‘Als goede onderhandelaars hebben Shell en Exxon een hoogst theoretische schadeclaim op tafel gelegd, maar dat risico had de overheid best kunnen nemen’, zegt de hoogleraar in een nadere toelichting. ‘De bedrijven zijn er nu goed uitgesprongen. Voor de overheid en de Groningers vind ik dit een heel magere deal.’

GroenLinks en PvdA hebben woensdag aanvullende vragen gesteld aan Wiebes. De oppositiepartijen willen weten of de minister vooraf advies heeft ingewonnen over ‘de hardheid’ van een mogelijke schadeclaim. 

Voor de oppositie is ook onduidelijk of Shell en Exxon ‘altijd’ blijven meebetalen aan de schade in Groningen, zoals Wiebes beweert. In het hoofdlijnenakkoord staat juist dat de garanties gelden ‘tot de beëindiging van de winning uit het Groningerveld of uiterlijk tot 2035’, terwijl daarna ook nog aardbevingen kunnen plaatsvinden. 

Wat nu?

Na het reces komt er nog een technische briefing over de deal, maar Wiebes maakt weinig aanstalten om opnieuw te onderhandelen met de energiemaatschappijen. Formeel kan niemand hem daar ook toe dwingen. Het akkoord hoeft niet in stemming te worden gebracht in de Eerste en Tweede Kamer.

De oppositie hoopt dat door de kritiek van Bartman de druk verder oploopt, maar de coalitiepartijen lijken vooralsnog niet onder de indruk. Een akkoord met Shell en Exxon was een onvermijdelijke hobbel om de gaswinning in Groningen af te bouwen en op de zegen van de oppositie had toch al niemand binnen Rutte III gerekend. Zeker de linkse partijen schilderen het kabinet juist consequent af als een marionet van multinationals.

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer noemt het ‘parlementair triest’ dat de coalitiepartijen niet kritischer zijn. ‘We kunnen als Kamer toch niet toekijken bij zo'n vergaand akkoord? We moeten toch weten hoe reëel zo’n schadeclaim is, voordat we zoveel compensatie bieden aan die bedrijven? Er zijn nog veel vragen en ik voorspel dat er nog veel meer vragen komen.’     

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.