Liesbeth van Tongeren: Pitbull die zich niet laat afwijzen

Haar naam ontbreekt op de conceptkandidatenlijst van GroenLinks. Toch probeert Liesbeth van Tongeren op de lijst te komen, na een overvloed aan steunbetuigingen. Die daadkracht past bij haar: ze gaat recht op haar doel af.

Liesbeth van Tongeren. Beeld Guus Dubbelman

Liesbeth van Tongeren was nog maar net Kamerlid toen ze Maxime Verhagen van het CDA, de minister van Economische Zaken, onder vuur had genomen in het mondelinge vragenuurtje. Op weg terug naar haar stoel liep ze langs vak K, waar Verhagen iets naar haar riep. Van Tongeren stopte abrupt, wat ze terugzei was niet te horen, maar haar hele lichaamshouding verried dat ze de minister flink de waarheid zei. Wauw, dacht Linda Voortman, net als Van Tongeren een groentje in de Kamer voor GroenLinks, die kunnen we er goed bij hebben.

Het voorval typeert Van Tongeren. Ze gaat recht op haar doel af en laat zich niet van de wijs brengen, ook niet door de doorgewinterde Verhagen, destijds de gehaaidste politicus op het Binnenhof.

Verbijsterd was Van Tongeren (58) toen ze vernam dat GroenLinks haar had afgedankt. Ze staat niet op de conceptkandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen. De leden kunnen per referendum tot morgenmiddag 12 uur de definitieve lijst samenstellen. Die wordt donderdag gepresenteerd.

Van Tongeren reageerde ingetogen toen ze het nieuws had vernomen. Ze bleef zich inzetten voor groene zaken en sociale rechtvaardigheid en wenste de nieuwe fractie veel succes, meldde ze op Facebook.

Zichtbaarheid

Het bericht veroorzaakte een storm aan adhesiebetuigingen. Partijgenoten, kiezers, actiegroepen, het bedrijfsleven, kennisinstituten en Kamerleden van alle partijen - niemand die het begreep. Van Tongeren was die dag van 10 uur 's ochtends tot 11 uur 's avonds bezig met het beantwoorden appjes en sms'jes.

Door de steunbetuigingen besloot ze alsnog zich niet zonder slag of stoot aan de kant te laten zetten en stond de strijdster in haar op. Een week nadat ze op Facebook had gezegd dat ze was gepasseerd, maakte ze op een actiewebsite bekend waarom ze niet op de lijst was gezet. Ze was niet zichtbaar genoeg, had geen resultaten geboekt en het ontbrak haar aan een visie op groen.

'Ongelooflijk onterecht en een totale blamage voor de partij.' Caroline van Dullemen, voormalig directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, komt superlatieven tekort om haar ongenoegen te verwoorden. 'Als GroenLinks de Nederlandse versie van Al Gore had kunnen strikken, was het misschien nog enigszins begrijpelijk geweest. Maar nu verliezen we een groen boegbeeld.'

Liesbeth van Tongeren 

1958 Geboren in Vlaardingen, opgegroeid in Almelo

1976 - 1983 Internationaal recht, Amsterdam

1984 - 1992 Diverse banen in Australië, waaronder directeur centrum tegen seksueel geweld

1994 - 1997 Directeur vrouwenopvang De Haven, Den Haag

1998 - 2001 Projectadviseur Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling, Amsterdam

2001 - 2003 Directeur Sociale Zaken, Purmerend

2003 - 2010 Directeur Greenpeace Nederland

2010 Tweede Kamerlid voor GroenLinks, in 2013 actiefste Kamerlid op Twitter

Zie ook: liesbethvantongeren.nl

De cijfers spreken in het voordeel van Van Tongeren. Vrij Nederland gaf haar vorig jaar een 9.1, daarmee eindigde ze als vijfde in de lijst van beste Kamerleden. 'Ze staat bekend als pitbull', schreef Vrij Nederland. 'Als ze eenmaal beet heeft, laat ze niet meer los.' Maar ook: 'Gerespecteerd is ze wel, erg geliefd niet. Dat zou te maken kunnen hebben met haar soms wat gelijkhebberige toon.'

Bij de verkiezing van groenste politicus, georganiseerd door Natuurmonumenten, eindigde ze als tweede. Van de 87 moties waar GroenLinks het afgelopen jaar een meerderheid van de Kamer achter kreeg, waren er 34 van haar.

Ook uit onverdachte hoek kreeg Van Tongeren bijval. Na een overleg in de Kamer nam minister Henk Kamp (VVD) van Economische Zaken haar apart. De minister met wie Van Tongeren geregeld in felle debatten verwikkeld is over boren naar aardgas en het winnen van schaliegas. Onbegrijpelijk vindt hij het hoe politieke partijen omgaan met hun mensen, zei hij met stemverheffing. Voor BNR Radio noemde hij Van Tongeren een keiharde werker, effectief en creatief.

Liesbeth van Tongeren arriveert bij de Ridderzaal op Prinsjesdag. Beeld ANP

Selectiecommissie

'Liesbeth is een gedreven parlementariër die grote betrokkenheid toont bij de partij en zichtbaar is op alle niveaus. Als deskundig woordvoerder op het gebied van milieu en duurzaamheid heeft ze de afgelopen periode met veel inzet GroenLinks zichtbaar gemaakt op de groene portefeuille met nadruk op schone energie.'

Dat was vijf jaar geleden het oordeel van de kandidatencommissie die haar op de derde plaats zette. Wat is er in de tussentijd gebeurd?

Partijleider Jesse Klaver wil niets zeggen. Partijvoorzitter Marjolein Meijer verwijst naar de selectiecommissie. Die schrijft dat GroenLinks op het gebied van duurzaamheid, milieu en energie veel beter moet kunnen. 'Het groene dossier is bediend door Liesbeth', zegt Meijer.

In de wandelgangen is te horen dat Van Tongeren weinig oog heeft voor het partijbelang en vooral bezig is met de eigen profilering. Solistisch en een partijtje in de partij, wordt ze genoemd. Soms moet je naar een debat waarvan je weet dat je er de krant niet mee haalt. Dan steekt ze niet snel haar vinger op.

Met staatssecretaris Frans Timmermans, eSolar-oprichter Bill Gross en de voormalige Britse premier Tony Blair. Beeld ANP

Fractiegenoot Linda Voortman wil er niet veel over kwijt. 'Liesbeth is rigoureus: dit doe ik wel, dit niet. Dat is zowel positief als negatief. Ze staat voor wat ze aanpakt, bereikt resultaten, maar ze laat zich minder gelegen liggen aan wat de partij belangrijk vindt. De brede GroenLinks-agenda, waarin soms teamprioriteiten boven die van één Kamerlid kunnen gaan, daar is ze wat minder in.'

Van Tongeren komt niet uit een politiek bewust groen nest, hoewel de kachel niet te hoog werd gedraaid en het licht uit moest als je wegging. Liesbeth is de jongste van twee.

Haar vader was leraar Engels aan de lts, haar moeder verpleegster. Naastenliefde stond hoog in het vaandel, voortkomend uit hun Nederlands-hervormde geloof. Vader was ouderling, moeder bezocht zieken in het ziekenhuis en hielp Oegandezen die waren gevlucht voor Idi Amin. Haar grootouders runden een weeshuis in Brabant, waar haar moeder tussen de weeskinderen opgroeide.

Liesbeth en haar broer Rob.

Als eerste uit haar familie ging Liesbeth studeren. Internationaal recht aan de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam, afstudeerrichting zeerecht. Met politiek hield ze zich niet bezig, al liep ze wel mee met de grote demonstraties tegen kernwapens.

Nadat ze in 1983 was afgestudeerd sloeg de somberte toe, het was crisis er heerste massale werkloosheid. 'Ik zag vrienden met de dag depressiever worden', zei ze tegen De Gelderlander. 'Mijn toenmalige vriend stelde voor zes maanden naar Australië te gaan. Weg uit de kou en de nattigheid, de depressieve sfeer, de dreiging van kernbommen.'

De zes maanden werden acht jaar, waarin ze alles aanpakte dat op haar pad kwam. Ze begon een kookproject voor Cambodjaanse vluchtelingen dat uitgroeide tot een cateringbedrijf, was directeur van een organisatie voor daklozen, richtte een centrum voor vreedzame conflictbemiddeling op en was mede-eigenaar van een boekhandel.

Heidens Karwei

Een niet voorgedragen kandidaat staat voor een heidens karwei om alsnog op de kandidatenlijst van GroenLinks te komen. Van Tongeren moet de helft plus een van de stemmende leden achter zich krijgen. Afdelingen mogen geen campagne voeren voor individuele kandidaten. Afdelingsbestuurders die hun berichten ondertekenden met hun functie zijn teruggefloten door het partijbestuur. 'Je kunt er wel een beetje omheen manoeuvreren', zegt het Groningse Statenlid Harrie Miedema. Hij diende op een provinciale ledenvergadering een motie in die het bestuur aanspoorde Van Tongeren op de lijst te krijgen. De motie werd met unanieme stemmen aangenomen. In een nieuwsbrief aan de leden werd de motie uitgelegd, een stemadvies bleef achterwege. Statenlid Hendri Meendering twitterde: 'Het is geen stemadvies, maar @GroenLiesbeth staat hoog op mijn lijst.' Individuele leden mogen actievoeren en doen dat volop. Van Tongeren zelf houdt het bij een actiewebsite die de slogan 'Stemadvies: zet Liesbeth op 2' voert. Ook bezocht ze vier partijbijeenkomsten.

Boom planten

Van Tongeren, samenwonend en moeder van een zoon, is van aanpakken. Morgen kan de wereld vergaan, maar vandaag zal ik nog een boom planten, is haar lijfspreuk. En: de wereld is niet van ons, wij zijn van de wereld. Een zegswijze van de aboriginals die ze aan haar Australische tijd heeft overgehouden.

In 1992 keerde ze terug naar Nederland. Greenpeace kwam als geroepen toen ze was uitgekeken bij de sociale dienst van Purmerend. 'Ik heb een historie van parachutespringen, diepzeeduiken en motorrijden, van alle spannende jongenssporten die je je maar bedenken kan. Ik dacht: walvissen in nood, ik spring er desnoods zelf tussen', zei ze tegen NRC Handelsblad.

In de strijd tegen de overbevissing van de Noordzee gooide Greenpeace rotsblokken in de zee. De vissers en de overheid waren furieus, het ging hard tegen hard, Van Tongeren gaf geen krimp.

Liesbeth van Tongeren op haar 20ste.

Zakelijk en pragmatisch werd ze genoemd. Dat ze als koele kikker werd neergezet, deerde haar niet, zei ze tegen De Gelderlander. 'Ik heb er niet zo'n moeite mee als er lelijke bijvoeglijke naamwoorden voor mijn naam worden geplakt.' Ik wil het graag zo snel mogelijk over de inhoud hebben.'

Van Tongeren is inhoudelijk, het rationele voert de boventoon, zegt Van Dullemen. 'Dat kan tegen je werken, mensen hebben behoefte aan emotie. Ze heeft wel degelijk een zorgzame kant, maar die brengt ze niet op het toneel.'

'Ik wil zo veel mogelijk invloed hebben', zei ze in haar Greenpeace-tijd. Van Dullemen: 'Liesbeth is uitgesproken. Ze heeft de neiging de wereld aan jou uit te leggen. Ze is een vechter, maar geen drammer.'

Bij Greenpeace leerde ze draaiboeken opstellen voor rampscenario's en hoe om te gaan met de media. Dat Van Tongeren het klappen van de zweep kent, bemerkte Jong Nieuwspoort, een gezelschap jongeren dat op en rond het Binnenhof actief is. Dat had haar uitgenodigd voor een debat over campagnestrategieën. Haar toezegging te komen moest ze intrekken; campagnes, daar ging de partijtop over. 'Ik kom wel op de eerste rij zitten', zei ze tegen de organisatie. 'Als me een vraag wordt gesteld, ben ik niet te beroerd te antwoorden.'

Niet zichtbaar, vindt de kandidatencommissie. Lachwekkender kan haast niet, schreef partijgenoot en politicoloog Meindert Fennema in een column voor The Post Online onder de kop 'Een afrekening in het milieu.' Hij noemde Van Tongeren het groene vlaggenschip van GroenLinks en voorspelde dat het uit de vaart nemen daarvan de partij duur zal komen te staan.

Geen resultaten geboekt, vindt de kandidatencommissie. Kom met dat oordeel niet aan in het door aardbevingen geteisterde Groningen, veroorzaakt door de gaswinning.

Ria Damhof, voorzitter GroenLinks provincie Groningen: 'Liesbeth is diep in het dossier gedoken en is aanspreekbaar voor de bewoners. Ze heeft technische kennis en hart voor de zaak, een zeldzame combinatie in de Kamer. Ze was de eerste die zei: jullie kunnen allemaal wel een technisch verhaal ophangen, maar de gaskraan dichtdraaien is het enige dat helpt. We hebben meer Van Tongerens nodig in de Kamer.'

Liesbeth van Tongeren in de tuin op haar twaalfde.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.