Liegen over orale seks en cornflakes

EVEN TREKT hij nerveus met zijn mondhoek, maar dan herneemt Joschka Fischer zich. De minister lijkt zelfverzekerd. Geamuseerd bijna. Kalm hoort hij de vragen van de Große Jury aan....

'Inderdaad', antwoordt hij vriendelijk. 'Voor de rechter heb ik verklaard dat ik in 1973 niet ontbeten heb met Margrit Schiller. Dat houd ik hier tegenover u vol. Als de vraag had geluid ''Hebt u met haar 's ochtends aan één tafel gezeten en hebt u beiden iets genuttigd?'', dan zou ik zeker ''ja'' hebben geantwoord. Maar wat hebben wij genuttigd? Een beker zwarte koffie en een koude croissant! Met uw welnemen, dat kan ik toch geen ontbijt noemen? Ontbijt, dat is spek, eieren, thee, jus d'orange, bruine boterhammen, cornflakes. Maar er was geen sprake van een ontbijt. En dus niet van een leugen.'

Kunnen we over enkele maanden bovenstaande scène tegemoet zien in de zaak-Fischer? Een belaagde bewindsman die draaiend, kronkelend, woordspelend, met juridische spitsvondigheden goochelend tracht te ontsnappen aan ontslag wegens meineed?

Nee, dat kunnen we niet.

Indien zou blijken dat Joschka Fischer inderdaad bewust heeft gelogen als getuige in het proces tegen RAF-terrorist Hans-Joachim Klein, dan zal hij, denk ik, niet gaan draaien. Hij zal besluiten af te aftreden zonder een rechterlijke uitspraak af te wachten, en het parlement - van CDU tot Groenen - zal het met die beslissing eens zijn.

Ik geloof niet dat het zover zal komen. Ongetwijfeld was het in die Frankfurter commune een ongeregeld zootje, waar Mao-adepten, sponti's en hasjrokers in en uit liepen. Wie overnachtte wanneer in welk bed? Geen idee.

Maar stél - hij heeft gelogen. Is Fischers aftreden dan een boetedoening voor zijn verleden als militante kraker? Nee. Duitsland heeft dat verleden bijna vertederd geaccepteerd. Ook de klappen voor de agent zijn hem vergeven. Evenmin was in 1973 sprake van een ernstige misstap: Margrit Schiller werd toen helemaal niet door justitie gezocht.

Het ontslag van Joschka Fischer in dit scenario zou maar één reden hebben, een heel goede reden: ministers die meineed plegen, moeten weg.

Meineed is een ernstig misdrijf - in Duitsland, in Nederland, in welk land dan ook. Wie meineed pleegt, bespuugt het rechtsstelsel, en een minister die op het rechtsstelsel spuugt moet opstappen. Punt.

Met onverholen genoegen zie ik daarom hoe de Amerikaanse ex-president Clinton met dubieuze gratieverleningen zichzelf alsnog te kijk zet als de 'slick Willie' die sommigen al heel lang in hem zien.

Die vent - vond ik toen en vind ik nu opnieuw - had al in 1998 moeten aftreden.

Hij loog in toespraken tegen het volk. Hij loog tegen zijn naaste medewerkers. Hij loog onder ede tegen de advocaten van Paula Jones. Hij draaide en verdraaide en kronkelde tegenover de Grand Jury. Hij pleegde, kortom, meineed - als we even zijn bespottelijke verweer terzijde schuiven dat orale seks geen seks is.

Dat was op zich al genoeg. Het feit dat de baas van het land iets deed wat in normale arbeidsverhoudingen voor bazen ontoelaatbaar is (op het werk seks hebben met een stagiaire van 21), en dat hij de waardigheid van het ambt had geschaad, waren slechts verzwarende factoren.

Ach, het heeft allemaal niets met politiek te maken, het gaat om een onbetekenende zaak, betoogden Clintons medestanders. 'Het is een privé-kwestie', zei de president in een tv-toespraak in augustus 1998. 'Het gaat, behalve mijn gezin, niemand iets aan.'

Privé? Clinton loog niet in de relatie Bill-Monica, hij loog in het Starr-onderzoek. Onbetekenend? De Lewinsky-zaak was het gehele jaar in de VS de politieke affaire. Over niets anders ging het debat. Het presidentschap zelf stond op het spel. Al in januari, daags na het eerste verhoor over 'that woman, miss Lewinsky', schreef de correspondent van de Volkskrant: 'De opwinding in Washington is groot en overschaduwt volledig de bezoeken van premier Netanyahu en PLO-leider Arafat.' En: 'Amerika is geheel in de ban van de mogelijke meineed van de president.'

Als dat geen politiek is, wat dan wel?

Stel, stel even, dat Joschka Fischer tegen de rechter heeft gelogen, dan was de aanleiding óók een onbetekenende privé-kwestie: een ontbijt van spek, eieren en cornflakes van een meisje dat nog geen voortvluchtige terroriste was met een harige jongeman die nog lang geen minister van Buitenlandse Zaken was.

Maar daar gaat het niet om. Het gaat om meineed. En meineed betekent: wegwezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden