Liefde voor de bal smoort protesten

'We hebben bewezen dat Brazilië in staat is grote evenementen te organiseren', analyseert president Dilma Rousseff. Grote demonstraties bleven uit, nadat de bal ging rollen.

RIO DE JANEIRO - 'Stelletje fascisten!' Universiteitsdocent en activist Rafael Almeida (31) spuwt de woorden uit. Hij staat zaterdag met tientallen anderen op de stoep van een politiecomplex in Rio de Janeiro, waar die ochtend negentien activisten zijn opgesloten. Onder hen vijf leraren, twee minderjarigen, een advocate en twee filmmakers.


Ze zouden onderdeel uitmaken van een misdaadorganisatie. Als bewijs toont de politie een revolver, gevonden in het huis van de vader van één van de arrestanten. Verder bedraagt de buit van de huiszoekingen vooral gasmaskers en een paar mobiele telefoons. Volgens de politiechef bereidden de verdachten gewelddadige acties voor tijdens de WK-finale. 'Onzin', zegt Almeida. 'Het is criminalisering van sociaal protest.'


'De arrestaties zijn ongrondwettelijk', zegt ook Marcelo Chalréo, voorzitter van de mensenrechtencommissie van de Orde van Advocaten van deelstaat Rio. 'Ze zijn bedoeld om mensen te weerhouden deel te nemen aan anti-WK protesten.'


Het zijn de rafelranden van het WK voetbal dat gisteren ten einde liep. Een WK dat onverwacht soepel verliep en waarover de regering en de FIFA zich uitermate tevreden tonen. 'We hebben bewezen dat Brazilië in staat is grote evenementen te organiseren', aldus president Dilma Rousseff. 'We hebben alle twijfels van degenen die niet in ons geloofden uit de weg geruimd.'


Tot op de dag dat het voetbaltoernooi begon, werd in binnen- en buitenland gevreesd voor het ergste. Stadions en andere infrastructuurprojecten waren niet op tijd af, politie, schoonmakers, buschauffeurs, metromedewerkers en vliegveldpersoneel dreigden allemaal met stakingen. Experts wezen op het risico van een dengue-uitbraak in een aantal speelsteden en activisten beloofden alles in het werk te stellen het verloop van het WK te dwarsbomen.

undefined

Doden

Uiteindelijk deed slechts één incident recht aan de doemscenario's. Op 3 juli vielen twee doden en ruim twintig gewonden nadat een viaduct in aanbouw in speelstad Belo Horizonte instortte. Het viaduct moest voor het WK zijn opgeleverd, maar de bouw had grote vertraging opgelopen.


Toegegeven, sommige stadions waren alleen toegankelijk via noodbruggen, of hadden ellenlange rijen bij toiletten en bars. Er was wat ophef toen Argentijnen en Chilenen zonder kaartje het Maracanã stadion in Rio wisten binnen te dringen. En tijdens de openingswedstrijd bleek een deel van het licht in het Itaquerão stadion in São Paulo niet te werken. Maar de algehele conclusie is dat Brazilië een fantastisch WK heeft neergezet.


Vooral het gebrek aan demonstraties was opmerkelijk. Vorig jaar tijdens de Confederations Cup gingen nog ruim een miljoen Brazilianen de straat op om te protesteren tegen de exorbitant hoge kosten van het WK, en het gebrek aan goed onderwijs, gezondheidszorg en openbaar vervoer. Dit jaar bleef het rustig op de straten.


'Zodra het toernooi begon had een groot deel van de bevolking alleen nog aandacht voor voetbal', zegt Edson Miagusko, professor politicologie aan de Federale Universiteit van Rio de Janeiro. 'De regering heeft bovendien een deel van de onvrede weten weg te werken door te onderhandelen met belangengroepen.'


Zo deed de regering toezeggingen aan de Landloze Arbeidersbeweging in São Paulo, die enkele dagen voor het WK begon tienduizenden demonstranten op de been bracht in hun strijd voor fatsoenlijke en betaalbare huisvesting. Ook met een aantal vakbonden werden akkoorden bereikt.


Als onderhandelen niet werkte, zoals in de busvervoersector in een aantal steden, zorgden de autoriteiten voor alternatieve oplossingen. Ze regelden bijvoorbeeld vervangend vervoer voor voetbalfans in Brasilia, zodat deze ondanks de busstaking op tijd in het stadion konden komen.


Maar er is volgens Miagusko nog een andere reden dat de demonstraties beperkt bleven. 'De politie heeft het sociale protest al sinds vorig jaar met veel geweld onderdrukt', aldus de politicoloog. 'De onvrede is niet verdwenen, de bevolking is alleen doodsbang om de straat op te gaan.'


De preventieve arrestaties van afgelopen zaterdag zijn volgens Miagusko een voorbeeld van de repressieve handelswijze van de staat. 'Dit zijn dictatoriale methoden. Het is ongehoord dat dit in een democratisch land gebeurt.' Ook Amnesty International trok zaterdag aan de bel: 'Het niveau van intimidatie is verontrustend', aldus de mensrechtenorganisatie.


Zondag zijn 25 duizend politieagenten en militairen ingezet om de veiligheid in Rio de Janeiro tijdens de finale te garanderen. Een anti-WK-demonstratie op twee kilometer va het stadion wordt volledig omsingeld. Vrijwel tegelijk met het fluitsignaal in het stadion begint de politie met traangas te spuiten. 'Het lijkt hier wel oorlog', mompelt een buurtbewoner.

undefined

Balans

Nu de bal niet meer rolt, is het tijd om de balans op te maken. En niet alleen over het politieoptreden. Waar is de 8,5 miljard euro belastinggeld die voor het WK is uitgetrokken precies aan uitgegeven? Wat is er terecht gekomen van de beloofde verbeteringen van infrastructuur en openbaar vervoer? En wie is er beter geworden van het evenement, afgezien van de FIFA die met zo'n drie miljard euro een recordwinst boekte?


Deze vragen zullen de komende maanden, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen in oktober, de gemoederen in Brazilië bezighouden. Het WK heeft onderwerpen op de agenda gezet waar Rousseff en de andere kandidaten niet omheen kunnen. Ook met het oog op het volgende mega-evenement dat zich aandient: de Olympische Spelen in 2016.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden