Liefde, ontrouw, een Waals politicus en een lijk in de badkamer

België is in de ban van de zaak-Wesphael. De moordzaak bevat alle elementen van een klassiek drama: liefde, ontrouw, wraak én een van moord verdachte politicus. Een volksjury boog zich donderdag over zijn lot. 'Ik zit hier niet om te lachen, er is iemand overleden.'

Bernard Wesphael verlaat de rechtbank op de twaalfde dag van de rechtzaak op 6 oktober Beeld Belga

'Genoeg!', buldert rechter Philippe Morandini, gehuld in rode toga, terwijl hij met zijn vuist op tafel slaat. Hij kijkt kroongetuige Oswald De Cock, voor hem op een houten bankje, recht in de ogen. 'Ik heb genoeg van uw theater. Het doel van justitie is niet om u beter voor de dag te laten komen, maar om de waarheid te vinden. En die waarheid, die zullen we vinden, met of zonder u.' Het publiek in de assisenzaal van Mons, daarnet nog gniffelend om de tegendraadse getuige, houdt de adem in. Is dit het beslissende moment in het proces-Wesphael, de moordzaak die België al weken in de ban houdt? Verliest Oswald De Cock, de minnaar van het slachtoffer en liefdesrivaal van de beklaagde, hier zijn laatste greintje geloofwaardigheid?

De toeschouwers zijn met hele busladingen gekomen, en ze krijgen waarvoor ze gekomen zijn: een proces dat even spannend is als televisie, maar dan in het echt. De zaak-Wesphael bevat alle elementen van een klassiek drama: liefde, ontrouw en wraak. Met in de hoofdrol: de Waalse politicus Bernard Wesphael (58), verdacht van de moord op zijn vrouw Véronique Pirotton.

Alles is van op de eerste rij te volgen, want de zaak-Wesphael is - zoals elke moordzaak in België - een assisenproces, een vorm van juryrechtspraak die wordt gebruikt bij zaken van moord en doodslag. Het hele onderzoek, van brieven en sms'jes tot autopsierapport en getuigenissen, wordt mondeling in de rechtszaal gepresenteerd, en een volksjury van twaalf man, geloot uit de bevolking, moet oordelen over schuld en straf.

Minnaar

Het is een vorm van rechtspraak die populair is onder de Belgen, maar gedoemd om te verdwijnen. Door een besparingsmaatregel van de Belgische minister van Justitie wordt het Hof van Assisen zo goed als afgeschaft. De zaak-Wesphael wordt als een van de laatste grote assisenprocessen gezien. Centraal in deze zaak is de vraag wat er gebeurd is op 31 oktober 2013 in kamer 602 van Hotel Mondo in Oostende. Iets voor elf uur 's avonds vraagt Bernard Wesphael, een toenmalig Waals parlementslid, bij de receptie om hulp: zijn vrouw Véronique Pirotton ligt dood op de badkamervloer. Volgens hem heeft ze, terwijl hij op bed lag te slapen, in de badkamer zelfmoord gepleegd.

Maar de politie ziet blauwe plekken en kneuzingen op het lichaam van Pirotton, verneemt dat naburige hotelgasten rumoer hebben gehoord, en twijfelt aan de zelfmoordthese. Als blijkt dat Wesphael kort voor Pirottons dood een telefoontje tussen zijn vrouw en haar minnaar Oswald De Cock heeft onderschept, is ook het motief duidelijk. Wesphael wordt beschuldigd van doodslag. In de rechtszaal wordt de fatale dag gereconstrueerd: hoe Wesphael en zijn vrouw die avond innig verstrengeld naar hun hotelkamer liepen - Pirotton duidelijk met een glaasje te veel op. Hoe zij overdag nog sms'jes naar haar minnaar stuurde, en hoe De Cock naar de hotelkamer belde, denkend dat Pirotton alleen was, maar haar man aan de lijn kreeg. 'Lafaard', beet Wesphael hem toe.

Bernard Wesphael (rechts) met zijn advocaat Jean-Philippe Mayence tijdens de laatste dag van het proces Beeld epa

Spektakel

Het Hof van Assisen biedt spektakel, maar is volgens Justitie te duur en tijdrovend. Een assisenzaak met volksjury, waarin alles mondeling gebeurt, kost gemiddeld vijf keer zo veel als een proces voor een beroepsrechter, die veel meer schriftelijk doet. De zaak-Wesphael duurt in totaal twaalf dagen, telt bijna honderd getuigen en zou volgens onbevestigde bronnen een half miljoen euro kosten. Zelfs de voorstanders van juryrechtspraak geven toe dat de assisenzaken uit hun voegen zijn gebarsten. Waren ze vroeger in een paar dagen afgerond, dan zijn het nu soms monsterprocessen van drie weken, waar topadvocaten hun retorische talent etaleren en het lijden van de slachtoffers breed wordt uitgesmeerd. 'Een bombastische hoogmis van emoties', aldus een criticus. Nog een argument tegen de juryrechtspraak is dat het bewijs in moordzaken steeds vaker wetenschappelijk is, en dus moeilijk door leken te beoordelen. 'Je moet geen vijf jaar gestudeerd hebben om over een moord te kunnen oordelen', zegt Philip Traest, advocaat en hoogleraar strafrecht aan de Universiteit van Gent. 'Maar beroepsrechters zijn dat soort bewijs meer gewoon. Ze laten zich niet zo makkelijk meeslepen door hun omgeving of door de pers.'

Kijk naar de zaak-Wesphael: daar spreken de wetenschappelijke experts elkaar volkomen tegen. Volgens de wetsdokters kwamen de kneuzingen op Pirottons lichaam er in een gevecht, volgens de artsen van de verdediging door de reanimatie. Volgens de eersten stierf Pirotton door verstikking met een hoofdkussen, volgens de tweeden door een mix van alcohol en medicijnen in haar bloed. Hoe moeten twaalf gewone burgers - vaak mensen zonder beroep, aangezien veel werkende Belgen de juryplicht proberen te omzeilen - daarover oordelen? 'Ik vergelijk het altijd met twee chirurgen die het niet eens raken over een hersenoperatie en dan maar de poetsvrouw laten beslissen', aldus Douglas De Coninck, justitieverslaggever van de krant De Morgen.

De Coninck is niet tegen het Hof van Assisen, maar vindt het nut beperkt. 'Als een zaak duidelijk is, maar je wil weten hoe de maatschappij erover denkt, is het een goed instrument. In het verleden hebben volksjury's verkrachte vrouwen vrijgesproken van moord terwijl abortus nog strafbaar was. Maar als je uit bent op een wetenschappelijk oordeel over schuld en onschuld, dan zijn er betere manieren.'

'Ah, je denkt toch niet dat men twaalf burgers iets kan wijsmaken', zegt Gust Verwerft, de veteraan onder de Belgische justitieverslaggevers, die sinds zijn pensioen op zijn eigen website over assisenzaken schrijft. De 73-jarige Verwerft is een groot verdediger van juryrechtspraak, en is verbolgen over het afschaffen van het Hof van Assisen.

'Men wil de bevolking inzage in de onderzoekstechnieken afnemen', zegt hij. 'De juryleden worden te slim in het assisenhof. Justitie wordt er op de vingers gekeken door burgers die niet meer zo gezagsgetrouw zijn als vroeger. Als er zaken niet correct zijn verlopen, dan komt het altijd uit.' Hij heeft een punt: ook in de zaak-Wesphael blijkt dat tijdens het onderzoek meerdere fouten zijn gemaakt. Zo heeft de politie tijdstippen door elkaar gehaald, en zijn monsters van huidweefsel onder de vingernagels van Pirotton zoek. Ook de vertaling van het dossier, begonnen in Oostende en overgeheveld naar Mons, is gebrekkig. 'Het lijkt wel poëzie', zucht de procureur in de rechtszaal. Daarbij komt dat kroongetuige Oswald De Cock, die het motief van Wesphael aanleverde, weinig betrouwbaar blijkt. Tijdens een huiszoeking verbergt hij een computer, en hij vertoont obsessief gedrag. In de rechtszaal ontwijkt hij vragen, en antwoordt hij zelfs met een grapje. 'Ik zit hier niet om te lachen', vliegt rechter Morandini uit. 'Iemand is overleden, ik vraag u een beetje respect te tonen.'

Was bij het begin van de rechtszaak zowat iedereen overtuigd van Wesphaels schuld, naarmate het proces vordert, neemt de twijfel toe. Verdedigers van de juryrechtspraak vragen zich af: was dat ook gebeurd voor een 'correctionele rechtbank', die straks over moordzaken moet oordelen? Dan leest de rechter het dossier, inclusief getuigenverklaringen, om daarna te beslissen of de getuigen ook nog in de rechtbank worden gehoord. Wordt een onbetrouwbare getuige dan nog wel ontmaskerd?

'De correctionele rechtbanken zijn helemaal niet op voorzien op moordzaken', zegt Verwerft. 'Terwijl in een assisenproces alle getuigen zorgvuldig worden gehoord, wordt zo'n zaak voor de correctionele rechtbank in een voormiddag afgehandeld.'

Ook Verwerft erkent dat de assisenprocessen te lang duren, maar dat betekent in zijn ogen niet dat je de juryrechtspraak dan maar moet afschaffen. 'Je had het aantal dagen kunnen beperken, je had het Hof van Assisen kunnen moderniseren. Maar nee, men heeft de afschaffing erdoor gesluisd, op een laffe, slinkse, volksverraderlijke manier.'

Waar Verwerft op doelt, is dat het assisenhof niet via een grote, doortimmerde hervorming is afgevoerd, maar uit het zicht, als onderdeel van een verzamelwet met honderden kleine ingrepen. En met een trucje: het Hof van Assisen blijft wel bestaan, maar wordt nog slechts bijeengeroepen bij zeer ernstige zaken. Wanneer dat precies zal zijn, is niet duidelijk. In het verdeelde België zijn hervormingen meestal niet al te transparant.

Bernard Wesphael met zijn dochter Saphia Wesphael Beeld epa

Redelijke twijfel

Het gevolg daarvan is dat de correctionele rechtbanken niet tijdig zijn aangepast. Zo zijn zij niet verplicht om getuigen toe te laten, en kunnen ze geen levenslang uitspreken. 'Op dat punt begrijp ik de kritiek', zegt Philip Traest. 'Er zou een waarborg moeten zijn dat de belangrijkste getuigen gehoord worden. De minister van Justitie werkt daar nu aan, maar die timing kon beter.' Voor Wesphael maakt het niet uit. Na drie weken luisteren naar alle bewijzen en bezwaren bereikten de twaalf juryleden donderdag een oordeel: ze spraken Wesphael vrij van de doodslag op zijn vrouw. Ze zagen allerlei 'verontrustende elementen', maar vonden ook dat er 'redelijke twijfel' was over zijn schuld. Was een beroepsrechter tot hetzelfde oordeel gekomen? We zullen het nooit weten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden