Liefde in tijden van tegenslag

De Franse meester-regisseur Jacques Audiard (Un prophète) strikte de Vlaming Matthias Schoenaerts voor zijn melodrama over een straatvechter en een orkatrainster zonder benen.

Gevraagd worden auditie te doen voor De rouille et d'os, de nieuwe film van de Franse meesterfilmer Jacques Audiard, dat was al wat. De Vlaming Matthias Schoenaerts (34) trekt een wenkbrauw op. Met eerbied: 'Audiard. Un prophète. Wow.' En dan was er de summiere omschrijving van de rol. 'Een jongen die meedoet aan illegale straatgevechten en een relatie krijgt met een vrouw die geen benen meer heeft. Ik dacht: hoe kan dat? Wat voor een waanzinnig toeval is dit?'


Acteur Schoenaerts werkt dan al twee jaar aan een hobbyproject; een documentaire over zijn criminele jeugdvriend Franky uit het Antwerpse hoerenkwartier, die enige faam geniet als kooivechter met één been. 'Voor mij belichaamt hij de hoofdpersonages uit Audiards film. Twee in een.'


De acteur liep de uit het oog verloren Franky tegen het lijf in het sportschoolmilieu, waar hij trainde voor het Oscar-genomineerde vleesmaffiadrama Rundskop, de doorbraakrol uit 2011 waarvoor hij onder doktersbegeleiding 27 kilo aankwam. 'Ik weet helemaal niet of ik het kan, een documentaire filmen, maar zijn verhaal greep me aan.'


Aan het verslag van Franky's leven is nog geen premièredatum gekoppeld, maar het Amerikaanse filmblad Variety heeft de documentaire al aangekondigd als 'Schoenaerts regiedebuut', wat iets zegt over de populariteit van de acteur. Kooivechter Franky zocht zijn acteursvriend op tijdens de opnamen voor diens speelfilm met Audiard, en figureert op de achtergrond in een straatgevechtscène. Misschien komt het ook door zijn huidige succes dat hij een hang voelt naar verschoppelingen, stelt Schoenaerts, terwijl hij geconcentreerd een sjekkie rolt in een hotelkamer te Cannes. 'Mensen die een ander levenspad bewandelen.'


In De rouille et d'os (internationale titel Rust and Bone) ontfermt de aan lager wal geraakte vader/vechter Ali (Schoenaerts) zich over orkatrainster Stéphanie (steractrice Marion Cotillard), die bij een ongeluk tijdens het werk haar benen verliest. De film, die enkele weken geleden in wereldpremière ging op het Cannes Filmfestival, is inmiddels een hit in de Franse en Belgische bioscopen.


Wat hij zoekt in acteurs, is de vraag aan Jacques Audiard (60), die een hoteldeur verderop zijn film toelicht, geflankeerd door zijn scenarist Thomas Bidegain (tevens Un prophète). 'In het algemeen? Niks definitiefs. Iets veranderlijks, dat is wat ik zoek. Acteurs die voorbij het scenario reiken. Blijft een acteur dicht bij het geschrevene, dan heb ik een probleem. De opnamen moeten leven toevoegen, er moet iets gebeuren. Als je de rol van Ali neemt, als voorbeeld: die was in het script veel harder, meer beest. Pas toen ik zag hoe Matthias hem speelde, realiseerde ik me dat er op papier geen verleiding in de rol zat. Hoe zou een vrouw naar zo iemand kijken? Matthias gaf iets wat ik niet had verwacht. Net zoals hij soms meer een grote broer dan een vader lijkt voor zijn zoontje in de film. Zeer interessant om te zien, staat niet in het script.'


Voor Schoenaerts betrof het een relatief nieuwe wijze van werken. 'Ik ben eerder gewend aan mensen die juist heel erg vasthouden aan het scenario. Vanuit een andere overtuiging, soms ook uit onzekerheid. Jacques beschouwt het scenario als dode materie. Hij verwacht van zijn acteurs dat die hem iets nieuws doen ontdekken, dan pas gaat hij filmen. Op die manier is cinema echt levende kunst, iets waarvan ik hou. Maar er zijn zoveel manieren als er regisseurs zijn.'


Audiard: 'De chemie tussen de hoofdpersonages was een gok, die kon ik niet voorbereiden zoals ik het wilde. Er waren problemen met de agenda van Marion (die druk was met opnamen voor Christopher Nolan's finale van zijn Batman-trilogie, die later deze zomer uitgaat, red.). Daarnaast filmden we aan het einde van de zomer en werden de dagen snel korter. Er was geen tijd om met haar te repeteren, maar met iemand als Marion durf ik dat wel aan. Haar seksualiteit bezit zowel iets feminiens als masculiens, heel krachtig. En ze bracht nog iets mee voor de rol: ze is een grote ster, een Oscarwinnares. Als je háár benen afhakt, valt ze voor je gevoel extra diep. Toen ik de eerste beelden met specialeffect zag dacht ik: wow. In sommige scènes is ze meer dan naakt.'


De moeilijkst te filmen scène in De rouille et d'os is het ongeluk in het Orkabassin, die werd opgenomen in een marinepark nabij Cannes. 'In het script balanceert Marion op de neus van een orka, maar voor de opnames begonnen vonden er in Amerika en Spanje ongelukken plaats waarbij een orkatrainer overleed en een ander gewond raakte. Toen konden we het plan omgooien.' Sindsdien wordt er nergens op de wereld meer gezwommen met killerwhales, die enkel nog vanaf de kant worden gedresseerd. 'Toch komt het ongeluk in de film nog vrij dicht bij wat we aanvankelijk in ons hoofd hadden.'


Tegenover de gelikte orkashow, die het publiek opzweept middels de uithalen van Kate Perry's pophit Firework ('dat is de échte muziek van de show, dat hebben we niet verzonnen'), plaatst Audiard de grimmige, door zigeuners gerunde wereld van het illegale vechten. 'Ik weet niet eens of het bestaat in Frankrijk', zegt Audiard. 'We zagen wat beelden van gevechten op YouTube, dat is voldoende. We maken fictie, of het echt bestaat doet er niet toe. Geloof je het? Ga je mee? Dát telt.'


De regisseur en zijn scenarist schreven De rouille et d'os op basis van enkele korte verhalen van de Canadese schrijver Craig Davidson, maar verbouwden die zozeer dat ze nauwelijks nog herkenbaar zijn. 'Er zat geen liefdesverhaal in, wel een man die een been verliest aan een orka. Daar hebben we twee benen van gemaakt, en een vrouw. Vervolgens hebben we een mannelijk personage uit een ander verhaal toegevoegd, waar we nog een zoontje bij bedachten.'


Scenarist Bidegain: 'Wat we behielden was de geest van de verhalen: een wereld in depressie, vol simpele, gebroken mensen die een verandering meemaken door een sterk uitvergroot ongeluk.'


Audiard: 'De film is een liefdesverhaal in tijden van crisis. We hebben er wat zon in gestopt, wat licht. Het mag niet te somber zijn, dan kan een publiek afhalen. Als een film tragisch afloopt, is dat vrijwel altijd uit een gebrek aan fantasie, geloof ik. Wij zijn ons bij het schrijven voortdurend bewust van het publiek. Ria Bravo (Howard Hawks, 1959) is een van de slimste films ooit gemaakt, maar tegelijk ook extreem vermakelijk. Cinema is een populaire kunstvorm, in essentie. Net zoiets als popmuziek.'


Audiard, zoon van een bekende Franse scenarist, behandelt in zijn films vaak vader-zoonrelaties, zo ook in De rouille et d'os. 'Dat is zo, maar dit is wel mijn eerste film waarin het verhaal verteld wordt vanuit de vader, niet vanuit de zoon.'


Schoenaerts, die een personage speelt dat zich moet leren verhouden tot zijn zoon, kende zelf een weinig orthodoxe jeugd, als zoon van een van de grootste Vlaamse (theater) acteurs; Julien Schoenaerts (1925-2006). Zijn vader was een mythe: begaafd en grillig, met een door zware psychoses gekweld leven.


'Wat is een normale jeugd?', zegt Schoenaerts. 'Ik versta die term niet zo goed. Ik ben opgegroeid in een gezin met veel passie en passie kan alle kanten op. Euforisch, maar ook destructief. Mijn vader was een bijzonder, ja zelfs buitengewoon getalenteerd artiest. Of mijn spel op dat van hem lijkt? Geen idee, dat zijn dingen waar ik me niet om bekommer. Ik ben niet zo van de zelfreflectie.'


Dat Matthias Schoenaerts kon acteren, ontdekte hij niet thuis, maar in de gesloten jeugdinstelling waarin hij als 16-jarige werd geplaatst. 'Ik heb me zo als een engel voorgedaan dat ik veel vroeger ben vrijgekomen. Toen wist ik: goh, ik kan mensen in de luren leggen. Al meen ik dat écht acteren niks met bedrog te maken heeft, maar enkel met oprechtheid.'


Filmografie

Jacques Audiard

De rouille et d'os


(2012)


Un Prophète


(2009)


De battre mon coeur s'est arrêté


(2005)


Sur mes lèvres


(2001)


Un héros très discret


(1996)


Regarde les hommest omber


(1994)


Filmografie

Matthias Schoenaerts

De rouille et d'os


(2012)


De bende van Oss


(2011)


De president


(2011)


Rundskop


(2011)


Pulsar


(2010)


My Queen Karo


(2009)


Loft


(2008)


Linkeroever


(2008)


Nadine


(2007)


De muze


(2007)


Zwartboek


(2006)


Any Way the Wind Blows


(2003)


Meisje


(2002)


(Beknopte filmografie)


Over Matthias Schoenaerts

Regisseur Michael Mann (Heat, The Insider) heeft hem een beetje onder zijn hoede genomen, na een ontmoeting in Los Angeles. Ze bellen af en toe, en de Amerikaan waarschuwt de Vlaming dan dat die vooral zijn tijd moet nemen bij de keuzen voor rollen. 'Eerst drie maanden opnamen voor Audiard, daarna naar de Oscars met Rundskop, een maand lang mensen ontmoeten in L.A. Ik was kapot, helemaal leeg en toen kwamen plots de aanbiedingen binnen. Het kwam iets te snel, ik voelde me nog niet klaar voor een hoofdrol.' Nu speelt hij straks eerst een bijrol in een in New York te filmen maffiathriller Blood Ties (regie Guillaume Canet), daarna ziet hij wel. Bang voor typecasting is hij niet, na zijn sterk fysieke rollen in Rundskop en De rouille et d'os. 'Ik ben op zoek naar boeiende rollen, in welke richting ook. Of dat om transformatie vraagt of niet, dat zien we dan wel. Ik hoef niet per se te laten zien dat ik ook 40 kilo kan afvallen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden