Liefde in de Koude Oorlog

EEN STRAAT in een welgestelde wijk in Washington. De huizen worden bewoond door diplomaten, ambassadepersoneel, correspondenten van buitenlandse kranten. Voor bijna elk huis staat een nieuwe Cadillac, de staartvinnen glanzen in de zon....

Hun huis staat iets verder naar achteren en is overdekt met klimop. Wanneer 's avonds in de straat de lampen in de slaapkamers één voor één uitgaan, gaan in het huis van de Van der Lindens dikwijls juist in verscheidene kamers lichten aan; naarmate het feest zich verder door het huis verspreidt. Als iemand vertrekt ontsnappen even de lyrische, desolate trompetklanken van Miles Davis. De auto's van de gasten staan soms tot twintig nummers ver geparkeerd. Boven in hun slaapkamers bewegen de beide kinderen onrustig in hun slaap als er een flard van een schelle lach door het trappenhuis opklinkt of een glas op de tegels kapot valt.

Dit openingstafereel doet al heel wat elementen vermoeden die een rol zullen spelen in On Green Dolphin Street van Sebastian Faulks. Er wordt te veel gedronken bij de Van der Lindens. Dit lijkt eerder op verbittering of gefnuikte ambitie dan op decadentie of losgeslagenheid te duiden. In elk geval bergt het de voorbode van een crisis in zich.

De voorkeur voor de oude auto doet vermoeden dat er sprake is van vergane glorie. Dat zou kunnen wijzen op nostalgie, maar misschien is er geen verlangen naar vroeger, is er alleen gebrek aan evenwicht, en een verlangen naar bevrijding. Kenmerkend wellicht voor de tijd waarin de roman speelt.

Het verhaal is grotendeels gesitueerd in het Washington en New York van de late jaren vijftig en vroege jaren zestig. De verkiezingsstrijd tussen Nixon en Kennedy en de overwinning van de laatste staan centraal.

Charlie van der Linden is een Britse diplomaat die na Tokio en Moskou in Washington is gestationeerd. Eens was hij een gevierde en bewonderde figuur bij Buitenlandse Zaken, maar in de loop der jaren is hij weggezakt in een almaar dieper wordende depressie, die zich uit in cynische onverschilligheid en die hij bestrijdt met drank.

Niettemin leidt hij met zijn vrouw Mary en hun twee kinderen, voor het oog van de wereld, maar deels ook voor zijn eigen gevoel, een succesvol en gelukkig leven. Totdat Frank Renzo, een geëngageerd journalist, op één van hun vele party's hun pad kruist.

Mary begint in het geheim een verhouding met hem en binnen korte tijd begint het gezinsleven te rafelen. De kinderen gaan naar kostschool in Engeland, Mary brengt steeds meer tijd in New York door en Charlie houdt zich met steeds meer moeite staande in zijn veeleisende baan. De crisis waar hij onafwendbaar op afstevent, blijkt ook bepalend voor de koers van de verhouding tussen Frank en Mary.

Ondertussen komen beide mannen elkaar op allerlei plaatsen tegen. Vanuit hun beider functies zijn zij gehouden de presidentsverkiezingen op de voet te volgen. Bovendien blijkt hun verleden grote verwantschap te vertonen: Frank heeft in de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk en België gevochten, Charlie in Italië.

Die periode heeft ze diepgaand gevormd en Charlie is die ervaring eigenlijk niet te boven gekomen. Bovendien hebben ze beiden in Indo-China gezeten en in 1954 de nederlaag van de Fransen tijdens de slag bij Dien Bien Phu meegemaakt. Op deze episoden wordt met lange flashbacks uitvoerig ingegaan.

Faulks heeft met On Green Dolphin Street heel veel in één keer willen doen. Hij heeft in de eerste plaats een romantisch liefdesverhaal willen schrijven. Door dat verhaal heen heeft hij ook een tijdsbeeld gevlochten: een schets van een breekpunt in de Amerikaanse geschiedenis. Het begin van liberalisatie.

In 1960 was de Koude Oorlog nog in volle gang en de McCarthy-terreur tegen vermeende communisten was nog maar net aan het tanen. Ook de afname van het rabiate Amerikaanse racisme zette pas werkelijk door na de verkiezing van John F. Kennedy.

De segregatie was weliswaar in 1953 officieel afgeschaft, maar Faulks roept via de journalistieke ervaringen van Frank in herinnering hoeveel jaren het daarna nog heeft moeten duren voordat de burgerrechtenbeweging op gang kwam. Frank wordt aan het begin van zijn loopbaan door de New Yorkse krant waarvoor hij werkt, geschorst omdat hij zich in negatieve zin heeft uitgelaten over de vrijspraak van de twee blanke moordenaars van een zwarte jongen.

Iets soortgelijks geldt voor de paranoïde communistenjacht en de angst voor de Sovjet-Unie. Ook daarin is pas enige ontspanning opgetreden na Kennedy. De kinderen hebben op school wekelijks een 'A-Bomb drill' of een 'emergency drill'. In het eerste geval moet de hele klas in rijen van twee naar de kelder, in het andere moeten ze blijven zitten, het hoofd op tafel leggen en met beide armen beschermen.

Charlie wordt voortdurend in de gaten gehouden door de FBI en op grove wijze gedwongen informatie te verschaffen over mogelijke communistische sympathieën van zijn collega's en vrienden. De kruisverhoren zijn huiveringwekkend. Ze zijn vermoedelijk aan de werkelijkheid ontleend.

Ten slotte heeft Faulks willen laten zien hoezeer deze recente Amerikaanse geschiedenis verbonden is met de Tweede Wereldoorlog, de daaropvolgende strijd tussen de grootmachten, de wereldwijde dekolonisatie en de daaruit voortvloeiende Vietnamoorlog. Die ligt in 1960 nog in het verschiet maar is als dreiging al aanwezig.

De last van al deze historische thema's is veel te zwaar geworden voor de zwakke centrale intrige van het boek. Maar het zijn toch die thema's die de roman van een volledige ondergang redden. De liefdesverhouding tussen Mary en Frank is weinig geloofwaardig, clichématig en vooral bijzonder slap geformuleerd.

De 'bijverhalen' zijn er soms al te moedwillig bijgesleept maar het zijn wel de sterkste delen van het boek. Faulks beelden van het racistische Zuiden, de slag bij Dien Bien Phu, een wandeling door het winterse Moskou van Chroesjtsjow, de laatste weken van de oorlog in Europa, zijn bovendien vele malen beter geschreven dan het hoofdverhaal. Erg verbazingwekkend is dat niet: uit eerder werk van Faulks was al gebleken dat oorlog, haat, geweld en smerigheid hem beter liggen dan liefde en romantiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden