Column

Liefde gereduceerd tot cupcakemotief

Marleen was verliefd. Degene op wie ze viel, wist dit niet. 'Vertel het komende Valentijn', opperde ik. Maar Marleen schudde haar hoofd: 'Als ik word afgewezen, breekt mijn hart. Dat wil ik niet. Het was net weer heel.'

Ik knikte, want ik begreep wat ze bedoelde. Het hart als metafoor voor ons gevoelsleven is zo'n gemeenplaats dat we hem haast niet meer opmerken. De metafoor is ook niet gek gevonden: het hart is een nogal cruciaal orgaan, we sterven wanneer het stopt. Wie het hart noemt in verband met zijn liefdesleven, stelt liefde dus voor als een zaak van leven of dood - kenmerkend gedrag voor een verliefde.

Toch is er iets geks met het hart-als-metafoor-voor-de-liefde ofwel: het metaforische hart. Zo krijgt het eigenschappen toebedeeld die het oorspronkelijke orgaan niet heeft. Het metaforische hart kan bijvoorbeeld breken. Dit doet vermoeden dat het van glas is, of van goedkoop plastic. En het heeft nog meer curieuze fysiologische kenmerken.

Het metaforische hart kan smelten - misschien is het dus niet van glas, maar van bijenwas.

Het kan veroverd worden - het oppervlak is nogal groot en/of de artillerie van de veroveraar bestaat uit hele kleine paardjes met hele kleine paardenbeentjes.

Het kan een sprongetje maken - het heeft zeer gespierde beentjes en kan zich afzetten, waarschijnlijk staat het op een plankje.

Het kan helen, nadat het is gebroken - vergeet die bijenwas, het metaforische hart is gemaakt van hagedissenstaart.

We kunnen het volgen - het beweegt zich soms buiten ons en dan wappert het met een vlaggetje.

Al met al lijkt het metaforische hart een fantasieobject dat we ergens in ons lijf situeren, niet ver van ons echte orgaan. Zo is het metaforische hart een schaduw, een copycat die, anders dan het origineel, ook een buitenlichamelijk bestaan heeft. Het kan worden vastgehouden of rondgedragen, bijvoorbeeld door pluizige teddybeertjes. Mede dankzij deze knuffelbeestjes weten we hoe het metaforische hart eruit ziet. Twee bolletjes kersenijs op een even rood ijshoorntje. Twee rood aangelopen borsten in een veel te strak korset. Of: twee hartkamers.

Want vooruit, het metaforische hart lijkt uiterlijk wel degelijk een schematische weergave van ons echte hart. Dat de beertjes geen exacte replica van het orgaan vasthebben, is begrijpelijk: om dat realistisch te doen ogen, zou het geval in hun wollige armpjes vol blauwe aderen en gelig slijmvlies moeten zitten, het zou moeten druipen, bloed zou de synthetische haartjes van hun teddyberenvachtjes aan elkaar moeten doen plakken: een domper op de romantiek. Ook is het een gedoe de grillige vorm van het orgaan uit een rood stuk karton te knippen, in een taart te vangen of op een beslagen ruit te tekenen.

En zo heeft dat metaforische hart iets ongevaarlijks. Het is simpel, strak, hygiënisch. En verhoudt zich tot ons echte hart als een etalagepop tot ons lichaam: hard, van alle ziel ontdaan. Dat laatste geldt ook voor het metaforische hart in de taal. Zegt iemand: 'Mijn hart is gebroken', dan kan hij het net zo goed over een hartvormig koekje hebben - de vergelijking ondermijnt de intensiteit van de emotie. Waarschijnlijk is dat waarom we hem zo graag inzetten. Zo hoeven we het niet direct over onze pijn te hebben, we externaliseren vreugde en verdriet, vangen het in een mooi figuurtje; glad, schoon en symmetrisch. En banaal. Ja, het metaforische hart reduceert de liefde tot een cupcakemotief.

Misschien is het tijd voor nieuw Valentijnsjargon. Wat Marleen, en alle vergeefs verliefden onder ons werkelijk bedoelen, is: 'Je hebt mijn hart gescheurd lief, het ging langzaam, het weefsel was taai, en eenmaal beschadigd liepen mijn hartkamers vol, mijn ribbenkast vulde zich met bloed en mijn luchtpijp ook, ik hoestte, eerst slijm, daarna rode klodders, ze spetterden over de tafel terwijl mijn borstkast brandde, ik kokhalsde, kotste gal en braaksel, maar hier, hier lief, een kaart die ik voor je heb geknipt. Nee, het is niet Australië. Het is een verschrompeld orgaantje. '

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.