Lichter dan heel Heerde

Sportvelden en kassen stralen 's nachts vaak meer licht uit dan nodig is. De hinder door kunstlicht krijgt steeds meer aandacht....

Het sportcomplex baadt in een zee van licht.

Niet alleen de spelers staan in de schijnwerpers, ook in een ruime omtrek rond de sportvelden kunnen mensen elkaars gezichten in het avondlijk duister zien. Dit zijn de situaties waar Wim Schmidt graag zijn tanden in zet. Of liever gezegd, waarmee hij zijn brood verdient.

Wim Schmidt is de enige deskundige lichthindervervuiling die Nederland rijk is. Deze weken onderzoekt hij voor de provincie Gelderland of het niet wat minder kan met de verlichting op de Veluwe. Daar horen de natuur en de recreant het naar hun zin te hebben en daarom is een overmaat aan licht er in de avond en nacht taboe.

Lampen tellen

Afgelopen dinsdag is de gemeente Heerde, waaronder ook Wapenveld valt, aan de beurt. Na vijf uur valt de duisternis al snel in. Gewapend met een computer met gedigitaliseerde kaarten en hot spots van lichtvervuiling gaat de ex-astronoom en psycholoog lampen tellen. Na een lange carrière bij Kunstweb Amsterdam is Schmidt drie jaar geleden in de wereld van de contrasten van licht en duisternis beland.

'Niet eens zo'n vreemde keuze', licht hij toe. 'Want sterrenkundigen - astronomie is mijn hobby gebleven - houden niet van hemelverlichte nachten omdat ze dan geen moer van de sterren zien.'

Nederland heeft niet veel zichtbare sterren meer aan het firmament. Ze verdwijnen achter de waas van kunstlicht, die deels naar boven schijnt. Daar komt bij dat Schmidt Nederland heel lelijk vindt. 'Zo lang als ik leef wil ik daar iets aan doen', zegt hij. En dat leidde drie jaar geleden tot oprichting van het Platform Lichthinder. Aanvankelijk was het sappelen, maar nu het onderwerp meer leeft, krijgt de lichtvervuilingsman meer erkenning. Dus meer opdrachten.

En zo is hij dan afgelopen dinsdag voor de inventarisatie van licht in de zestien Veluwse gemeenten aan de noordkant van de Veluwe neergestreken in Heerde. Schmidt heeft met name een oogje op licht buiten de dorpskern.

Geholpen door Heerdes eerste man op het gebied van openbare verlichting, ambtenaar Matthijs Bootsma, zijn de wegen buiten de dorpskern en zo'n tien hot spots ingevoerd op de digitale kaart. Variërend van sportvelden, bungalowpark, een zorghotel van de Reumastichting, een jeugdinternaat voor criminele jongeren, een asielzoekerscentrum en niet te vergeten het kassengebied in de uithoek van Heerde.

Het rondje begint bij het sportcomplex Molenbeek, waar allerhande sportactiviteiten worden bedreven. Heerde heeft dinsdag weinig hangjongeren en gezien de veelheid aan sportaccomodatie lijkt in deze gemeente sporten in plaats van hangen het devies.

Lichtbundels

Heerde pakt dan qua belichting groots uit. Tegen zessen loopt één man van Atletiekvereniging De Gemzen rondjes onder zes lichtmasten. Schmidt raakt inmiddels verblind door de schijnwerpers van het nabijgelegen voetbalveld. 'Misschien vallen die lampen nog wel binnen de normen, maar het is zeker niet het beste wat er op dit gebied is. De lichtbundels staan nu schuin op het veld gericht en daarmee wordt ook veel licht van de 450-wattlampen naar boven gestraald en op het omliggende terrein. Er zijn tegenwoordig armatublind ren op de markt die vermijden dat er licht buiten het veld komt en ook niet naar boven straalt.

Foute belichting is er ook bij de kassen, oordeelt Schmidt. Slingerend over smalle wegen naar de uithoek van Heerde gloort al een oranje gloed van assimilatieverlichting boven de bomen. De kassen zelf zijn in de verste verte nog niet te zien.

'Deze tuinder is in overtreding', constateert Schmidt als hij voor de kassen staat. 'De zijkanten van de kassen moeten afgeschermd zijn zodat er geen licht horizontaal verspreidt en omliggende woningen binnendringt.'

Om de drie meter hangt een lamp om de groei van het gewas te bevorderen. Dat komt al gauw op duizend lampen. 'Ik schat dat deze kas meer licht uitzendt dan heel Heerde samen', zegt Schmidt.

De onderzoeker haalt zijn statief en camera tevoorschijn om de lichtbanen die de kassenverlichting in de lucht weergeven, vast te leggen. Zo wil hij de hemelhelderheid van de Veluwe in kaart brengen, een tweede manier om lichtvervuiling te inventariseren naast het tellen van lampen. Het daadwerkelijk meten van licht is ook mogelijk, maar dat is een tijdrovende bezigheid en die tijd ontcomputer. Zeurpiet breekt in dit kortlopende onderzoek.

De assimilatieverlichting is de grootste bron van lichtvervuiling in Nederland. En hoewel het beleid erop is gericht de tuinbouw te concentreren, zijn veel tuinders niet bereid tot verkassen. Met als gevolg dat overal in Nederland deze kassencomplexen verschijnen.

'Tien jaar terug was nog 6 procent van de kassen uitgerust met groeilampen, die het mogelijk maken het hele jaar door rozen, tomaten, paprika's en komkommers te telen. Nu is 16 tot 17 procent van de kassen verlicht. Het neemt niet alleen hand over hand toe, ook de lichtsterkte wordt hoger', legt Schmidt uit.

Eind vorig jaar is tussen de milieubeweging en de Land-en Tuinbouworganisatie LTO afgesproken dat in 2008 nog slechts 5 procent licht uit de tuinderskassen mag komen door ze ook aan de bovenkant af te schermen. Of alle tuinders deze afspraak naleven, betwijfelt Schmidt.

Niet alle hot spots in Heerde en Wapenveld zijn even hinderlijk. Toch kan de lichtexpert bij menige plek een kritische kanttekening niet onderdrukken. In het bungalowpark is Schmidt niet echt te spreken over de zogeheten bulleyes, lampjes dicht bij de grond met een houten kapje erboven. Effectief zijn ze niet, omdat ze veel licht rondstrooien maar weinig op het pad dat ze moeten verlichten. 'Het is meer last dan lust.'

Het asielzoekerscentrum Wapenveld ligt enkele kilometers buiten het dorp. De asfaltweg ernaartoe is lang en verlicht met felgele natriumlampen, waarin elke andere kleur verdwijnt. Schmidt telt vijftig lichtmasten rond het asielzoekerscentrum, die waarschijnlijk verdwijnen als het AZC volgende jaar sluit en er een recreatiepark voor in de plaats komt.

Schmidt zal de provincie Gelderland onbevangen rapporteren over zijn bevindingen. Maar, zegt hij, in de privésfeer is klagen over lichthinder voor veel mensen nog taboe. 'Zelfs ik heb mijn buurman niets gezegd over de fel verlichte kerstboom in de tuin. Ik ben bang dat ik als een zeurpiet overkom.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden