Lichte dooi, maar nog geen lente

Is de ijstijd tussen de Verenigde Staten en het Oude Europa echt voorbij? Is er werkelijk een nieuw tijdperk voor de transatlantische relaties aangebroken?...

Bert Lanting

Of de aanpak van Bush echt fundamenteel is veranderd, moet inderdaad nog blijken. Wel staat vast dat de omstandigheden drastisch veranderd zijn: vooral bij het stabiliseren van Irak hebben de VS de steun van Europa hard nodig.

In Europese kringen wordt dat gezien als een erkenning van de EU als de specialist in soft power: het langs vreedzame weg exporteren van veiligheid en democratie. Het beste voorbeeld daarvan is uiteraard de uitbreiding van de EU, waardoor een groot deel van Oost-Europa nu hecht in het democratische kamp is verankerd.

Als het erom gaat regio's als Oekraïne, de zuidelijke Kaukasus en Turkije te stabiliseren, zien de VS zeker de voordelen van de Europese aanpak. Maar in andere gevallen is Washington minder onder de indruk van de Europese voorkeur voor het gebruik van diplomatieke druk. Amerika is sceptisch ten opzichte van de Europese pogingen Iran met behulp van een zak wortels ertoe te brengen af te zien van de capaciteit om nucleaire wapens te ontwikkelen.

Voorlopig staat de regering-Bush achter de diplomatieke pogingen van de EU, al was het alleen maar omdat de VS militair gezien de handen meer dan vol hebben in Irak en Afghanistan. Maar het valt nog te bezien hoe lang dat gemeenschappelijke front zal standhouden.

Eén probleem is dat het de VS om meer gaat dan Iran alleen van het produceren van kernwapens af te houden. Washington beschouwt het Iraanse bewind als een bron van instabiliteit en radicalisme in het Midden-Oosten en zou dus liever een verandering van regime zien in Iran. Op dat gebied valt er vanuit Amerikaans oogpunt van de Europese aanpak weinig te verwachten.

Zowel de Europese landen als de VS zijn bijna euforisch over het vrijwel rimpelloze verloop van het bezoek, maar hoe lang zal die euforie duren? Washington maakt er geen geheim van dat het iets terug verwacht van Europa in ruil voor het gebaar van Bush, terwijl de Duitsers en de Fransen het bezoek van de Amerikaanse president juist zien als een soort openbaar excuus voor jaren van unilateraal optreden.

Bush roemde het besluit van alle 26 NAVO-landen om mee te helpen bij het trainen van het Iraakse leger, maar privé lieten Amerikaanse diplomaten zich later wat neerbuigend uit over de omvang van de Europese bijdrage: minder dan vijf miljoen dollar. Dat is een duizendste van wat de VS dit jaar zelf voor het trainen van Iraakse troepen uittrekken.

Tijdens het bezoek bleek ook nog eens dat de VS een heel andere kijk hebben op de rolverdeling tussen de NAVO en de EU dan Duitsland en Frankrijk. Bush schaarde zich tijdens het bezoek aan de EU vierkant achter de Europese integratie. Een sterker Europa is ook in het belang van de Verenigde Staten, was de opgewekte boodschap die hij voor voorzitter Barroso van de Europese Commissie had.

Maar een paar uur eerder was hij op de NAVO-top druk bezig met het neutraliseren van het voorstel van bondskanselier Schröder om het zwaartepunt voorzichtig van de NAVO naar de EU te verschuiven. Schröder kreeg op de bijeenkomst bijval van president Chirac, die ook vindt dat de EU de voornaamste gesprekspartner voor de VS moet worden als het om politieke en strategische kwesties gaat.

Op die manier zal er volgens hen een gelijkwaardiger verhouding tussen Europa en de VS ontstaan. Maar als de VS dat al zouden willen, is het niet in hun belang een organisatie te promoten waarin de aanvoerders van het 'nee'-kamp zoveel gewicht hebben. Ook de meeste kleinere EU-landen die deel uitmaken van het bondgenootschap voelen daar niet zoveel voor. Uiteindelijk bleef het dan ook bij een aanbeveling aan NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer te bestuderen hoe de rol van het bondgenootschap als forum voor politieke kwesties kan worden versterkt.

Daarmee ligt het initiatief voorlopig in handen van iemand die er uiteraard geen baat bij heeft de rol van de NAVO te ondergraven. Maar het ligt voor de hand dat vooral Frankrijk, dat er diep van overtuigd is dat de VS een tegenwicht nodig hebben op het wereldtoneel, zijn ambities in die richting niet zal opgeven.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden