Update

Libië wist van helikopteractie, geweld gebruikt tijdens verhoor

DEN HAAG - De gewapende aanhangers van de Libische leider Kadhafi die de Nederlandse helikopterbemanning arresteerden bij een evacuatiepoging, moeten voorkennis hebben gehad. Er zijn bewust geen mariniers ter bescherming meegestuurd, omdat er geen sprake was van mogelijk escalerend geweld.

Beeld ap

De Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) beschikte niet over informatie daaromtrent. Dit schrijft het kabinet in een langverwachte brief aan de Tweede Kamer, die gisteravond laat openbaar werd gemaakt. Al wekenlang wordt gespeculeerd over de ware toedracht van de mislukte evacuatiepoging.

Bij die actie op 27 februari zou een Nederlandse ingenieur van het bedrijf Royal Haskoning worden opgepikt bij het strand. Er was al enkele dagen contact met de Nederlander. Een combinatie van factoren leidde ertoe dat de helibemanning van Hr. Ms. Tromp die zondagmiddag werd ingezet. De plek waar de man kon worden opgepikt was bekend. Op dat moment waren er in een verder verslechterende veiligheidssituatie geen alternatieven, schrijven minister Hans Hillen (CDA) van Defensie en Uri Rosenthal (VVD) van Buitenlandse Zaken aan de Kamer.

Bedreigd
De urgentie van de operatie werd ingegeven door het feit dat de ingenieur en medewerkers op zijn bedrijf waren bedreigd. De MIVD was op het moment van de operatie niet op de hoogte van deze mogelijk dreiging. De dienst moest zich baseren op open bronnen en het rechtstreekse contact met de ingenieur, die de veiligheidssituatie omschreef als 'rustig'. Volgens hem was er slechts 'een enkele bewaker aan de poort' van de compound waar hij verbleef. De operatie moest bij daglicht worden uitgevoerd.

Zoon
Ondertussen was de Zweedse evacué Rose Eriksson op weg naar de helikopter. Via het Zweedse ministerie van Buitenlandse Zaken had haar zoon vernomen dat er een evacuatiepoging op handen was. De vrouw werd aangehouden door Libische militairen toen ze op weg was naar de evacuatielocatie.

De helikopter vertrok om vier uur van de Hr. Ms. Tromp. Om 17.13 kwam een noodsignaal van de helikopterbemanning, die normaal gesproken om 17.20 contact zou hebben. Via de gsm van de ingenieur werd duidelijk wat er aan de hand was. Hij stelde 'dat er iets was misgegaan en dat er ineens dertig gewapende mannen op de helikopter af waren gekomen.'

Hillen en Rosenthal concluderen: 'De snelheid waarmee NN (de ingenieur, red.) en de bemanning werden overmeesterd doet vermoeden dat het Libische regime voorkennis had van de operatie. (..) Dat een belangrijk onderdeel van het operatieplan, het verrassingselement, daarmee verloren was, staat helaas vast.'

Geweld
Terwijl de Nederlandse bemanning en de ingenieur al waren gearresteerd, werd de Zweedse bij het gezelschap gebracht.
Tegen één van de bemanningsleden is tijdens het eerste verhoor 'fysiek geweld gebruikt'. Eerder zei Defensie dat de Nederlanders correct waren behandeld. Onduidelijk is hoe de Libiërs op de hoogte waren. Of dat kwam door afluisteren van de ingenieur of de Zweedse, of dat de oorzaak de aanhouding van de Zweedse was, laten de bewindslieden in het midden.

Mogelijkheid
Op de dag van de mislukte actie bestond ook een andere mogelijkheid om de Nederlander weg te krijgen. In Nieuwsuur zei de Bosnische onderminister Zoran Perkovic maandagavond dat de Nederlander gebruik had kunnen maken van een Bosnisch vliegtuig dat in Sirte 85 landgenoten kwam ophalen.

Dat toestel kreeg aanvankelijk toestemming om te landen, maar die werd kort na de mislukte Nederlandse actie ingetrokken. Het feitenrelaas maakt geen melding van de Bosnische vlucht.


Volg de Volkskrant op Twitter

RosenthalBeeld anp
Beeld afp
Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden