Libië is nog complexer voor de EU dan Turkije

Het vluchtelingenakkoord met Turkije is amper een maand oud of het is Libië dat zorgt voor een nieuw gevoel van urgentie bij de Europese Unie.

Libische veiligheidstroepen hebben zondag bij een inval in Tripoli migranten opgepakt die via Libië de oversteek naar Italië wilden maken. Beeld AFP

Europa staat klaar om de eenheidsregering in Libië te helpen de orde te herstellen en het door onderlinge strijd verscheurde land te stabiliseren. Zodra daarom wordt verzocht, zullen de lidstaten van de Europese Unie steun verlenen bij het trainen van politieagenten, justitieambtenaren en grenswachten. Dit moet de prille regering in staat stellen de grenzen te bewaken en mensensmokkel, illegale immigratie en terrorisme tegen te gaan.

De Europese ministers van Buitenlandse Zaken besloten hiertoe op een vergadering maandag in Luxemburg. Het gevoel van urgentie is groot, want Europa is in de vluchtelingencrisis geen rust gegund. Het akkoord met Turkije over het terugsturen van migranten is amper een maand oud of het is Libië dat zorgt voor een nieuw gevoel van urgentie. De migrantenstroom vanuit dat land naar Italië neemt weer toe, net als het aantal verdrinkingsgevallen.

Dit vergroot de druk op de EU. De moeilijkheid is dat het Libische probleem nog veel ingewikkelder is dan de al enorm complexe onderhandelingen met de Turken. In Turkije was er tenminste nog een overheid waarmee een vluchtelingenakkoord kon worden gesloten. In het geval van Libië moet eerst geholpen worden een effectieve regering tot stand te brengen, voordat er sprake kan zijn van het sluiten van een akkoord.

Steun

Er is sinds kort een eenheidsregering, maar die is nog zo wankel dat zij vooralsnog haar handen vol heeft aan het consolideren en uitbreiden van haar macht. Concrete verzoeken om Europese assistentie kunnen dus nog even op zich laten wachten, ook al omdat buitenlandse hulp gevoelig ligt onder de Libiërs.

Wel zei de Libische premier Fayez Seraj in een videoconferentie met de EU-ministers alvast bereid te zijn tot samenwerking bij de kustwacht, aldus minister Bert Koenders. Op dat - in het licht van de vluchtelingenstroom belangrijke - punt kunnen de voorbereidingen dus al beginnen volgens de Nederlandse bewindsman. Verder hebben de Europese ministers de Libische premier 100 miljoen euro aan steungeld toegezegd. Zij hopen dat de ontwikkelingen in Libië eindelijk een keer ten goede zullen nemen, na jaren van chaos.

Sinds in 2011 het bewind van dictator Muammar Kadhafi met steun van de NAVO-luchtmacht ten val was gebracht, viel Libië ten prooi aan anarchie. Rivaliserende milities bestreden elkaar te vuur en te zwaard. De meeste buitenlandse ambassades gingen dicht in 2014. Er waren twee regeringen en twee parlementen. Te midden van de chaos deed ook Islamitische Staat (IS) zijn intrede.

Aantal vluchtelingen dat verdrinkt op weg naar Italië neemt toe

Nu dagelijks honderden vluchtelingen en migranten de oversteek naar Italië wagen vanuit Noord-Afrika (met name Libië), loopt het aantal verdrinkingen op. Reddingswerkers troffen zondag in een rubberboot naast meer dan honderd overlevenden ook zes doden aan. Onderweg zouden nog tien opvarenden zijn verdronken. En maandag gingen berichten rond over de schipbreuk van honderden voornamelijk Somalische migranten die vanuit Egypte hadden geprobeerd Italië te bereiken. Lees hier meer.

Fragiele machtsbasis

Inmiddels vestigt het Westen zijn hoop op de 'nationale eenheidsregering'. Een benaming die voornamelijk nog een beschrijving is van een intentie. Zij wordt gesteund door de Verenigde Naties. De Presidentiële Raad voer op 30 maart per boot naar Tripoli. Per vliegtuig kon niet omdat tegenstanders het luchtruim boven de hoofdstad hadden afgesloten. De raad vestigde zich op de marinebasis Abusita. Vandaaruit probeert de eenheidsregering geleidelijk haar machtsbasis uit te breiden. Dat gaat redelijk.

Zij heeft de steun verworven van de meeste milities in Tripoli, van veel gemeenteraden in het westen van Libië, van de centrale bank en van de nationale oliemaatschappij. Maandag kreeg de regering van premier Seraj de controle over zes ministeries in Tripoli. Voor de ministers van buitenlandse zaken van Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië waren deze ontwikkelingen bemoedigend genoeg om de afgelopen dagen bezoeken af te leggen aan de marinebasis. Voor het eerst in jaren keerden ze terug in Tripoli. Als demonstratie van steun en vertrouwen.

Maar de meest gebruikte typeringen om de situatie van de eenheidsregering te typeren blijven vooralsnog de woorden 'fragiel' en 'broos'. Zaterdag werd nog zwaar gevochten in sommige wijken van de hoofdstad. Belangrijk is of de eenheidsregering de steun krijgt van het eveneens internationaal erkende 'oostelijke parlement'.

De EU-ministers riepen het parlement maandag op dat te doen. Er is hen veel aan gelegen dat Libië weer een legitieme regering krijgt, omdat het land al jaren een bron van instabiliteit is, met ernstige gevolgen, ook voor Europa. IS is er snel gegroeid en mensensmokkelaars hebben er vrij spel. Premier Seraj zei dit weekeinde te willen samenwerken bij het tegengaan van illegale immigratie 'opdat we de Libische stranden weer kunnen zien zoals ze waren en niet als een vertrekplaats voor de boten der dood'.

Beeld REUTERS
Beeld EPA

Civiel steunpakket

Koenders en zijn EU-collega's beklemtoonden dat elke vorm van samenwerking moet worden voorafgegaan door een Libisch verzoek. Dit om te voorkomen dat het beeld ontstaat van een buitenlandse interventie. Dat kan de legitimiteit van de eenheidsregering ondergraven in de ogen van veel Libiërs. Het steunpakket van de EU krijgt dan ook het predikaat 'civiel'.

Buiten de EU wordt door een groep landen, waaronder Italië, Frankrijk, Groot-Brittannië en Amerika, gesproken over het sturen van troepen om strategische objecten te bewaken, maar dat is allemaal nog heel prematuur, aldus een Europese bron.

Er was maandag in Luxemburg ook een mediterraan blok van Italië, Frankrijk en Spanje dat erop aandrong de schepen van de Europese marinemissie Sophia ook te laten optreden in de Libische territoriale wateren om daar al in een vroeg stadium mensen- en wapensmokkelaars tegen te houden. De tekst daarover in de slotconclusies is vaag gebleven. Zo'n actie zou waarschijnlijk toestemming vereisen van de Veiligheidsraad, waarin Rusland niet enthousiast is voor dat idee.

Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden