Libanon gaat 'trouw je verkrachter-wet' afschaffen, maar wanneer?

Het is bijna een blamage voor Libanon: te worden ingehaald door Jordanië. Het parlement van het conservatieve koninkrijk stemde deze week voor het intrekken van de wet die verkrachters de mogelijkheid biedt hun straf te ontlopen door met hun slachtoffer te trouwen. Ook in het Libanese parlement ligt zo'n voorstel op de plank. Activisten grijpen het voorbeeld van het buurland aan om druk op de ketel te zetten.

Een protest in april in Beiroet tegen de verkrachtingswet in Libanon. Beeld anp

'Libanese politici gaan er prat op dat wij een van de progressiefste landen in het Midden-Oosten zijn', zegt Roula Masri van Abaad, de vrouwenorganisatie in Beiroet die de campagne tegen de verkrachterswet aanvoert. 'Laat ze dat dan nu maar bewijzen.'

Het lijkt een trend in de Arabische wereld. Een voor een worden wetten ingetrokken die verkrachters een legale uitweg bieden, zonder celstraf, maar jonge vrouwen - meisjes vaak nog - veroordeelt tot levenslang in een ongelukkig en wellicht gewelddadig huwelijk. Vorige week zette het Tunesische parlement die stap, tegelijk met het aannemen van een wet die op vergaande wijze alle vormen van geweld tegen vrouwen verbiedt. Dinsdag was de beurt aan het Jordaanse parlement.

'Wij voelen ons gesterkt door Jordanië', zegt Masri. 'We hebben woensdag meteen een persconferentie belegd in Beiroet, om het momentum niet te verliezen. Politici, de pers en het publiek moeten ervan doordrongen blijven dat dit prioriteit heeft. We moedigen de politiek aan de knoop door te hakken.'

Al sinds de jaren negentig heeft de Libanese vrouwenbeweging het omstreden artikel 522 van het wetboek van strafrecht in het vizier, samen met kwesties als kindhuwelijken en verkrachting binnen het huwelijk.

Vorig jaar slaagde de vrouwenlobby er eindelijk in afschaffing van artikel 522 op de agenda van het parlement te krijgen. In december schaarde de commissie voor justitie zich achter het voorstel. Premier Saad Hariri liet weten het daar geheel mee eens te zijn. Minister van Vrouwenzaken Jean Oghassabian had het over een 'wet uit het stenen tijdperk'.

Sindsdien ligt de bal bij de plenaire assemblée. Abaad voerde de publiekscampagne op. De bruidsjurk werd het symbool. In het voorjaar hingen wekenlang 31 witte bruidsjurken - voor elke dag van de maand een - op de drukke boulevard van Beiroet, zachtjes te wapperen in de zeebries. Posters overal in de stad toonden een bebloede en verscheurde bruidsjurk, met de tekst: 'Een witte jurk maakt verkrachting niet onzichtbaar.' Activisten in bruidsjurken posteerden bij het parlementsgebouw.

De jurken kunnen spoedig weer uit de kast worden gehaald, want het parlement heeft het voorstel geagendeerd voor ergens na het zomerreces. 'Ik twijfel er niet aan dat de meerderheid gaat instemmen', zegt parlementariër Samir Jisr van de Future Movement, voorzitter van de werkgroep tegen huiselijk geweld, vanuit Beiroet.

De vraag is alleen: wanneer precies? Conservatieven kunnen zand in de motor strooien, zo vreest Masri. Een voor een worden de parlementariërs bewerkt door de lobbyisten van Abaad.

Het grote probleem in Libanon is de macht van de kerken en religieuze genootschappen. Het land telt er achttien, van maronieten tot druzen en sjiieten, en elk bepaalt zelf voor zijn aanhangers de regels met betrekking tot huwelijk en familiezaken. De religieuze leiders willen zo weinig mogelijk bemoeienis van de staat.

Onderhuis speelt een andere kwestie, die in het tribale Jordanië nog veel dominanter is: eer. Verkrachting is een schande, niet voor de dader, maar voor de familie van het slachtoffer. Om dat teniet te doen, moet de dochter met de dader trouwen. Eermoorden komen in Jordanië meer voor dan elders in de Arabische wereld. Soms worden slachtoffers van verkrachting in 'beschermende hechtenis' genomen, terwijl de dader vrijuit gaat.

Ook in Jordanië werd de wetswijziging bevochten door de vrouwenbeweging. Vrouwen op de publieke tribune barstten, samen met parlementariërs, na de stemming dinsdag uit in gejuich en applaus. Het is een 'historisch moment', zegt Suad Abu-Dayyeh, consultant in Amman van de internationale vrouwenrechtenorganisatie Equality Now. 'Jordanië geeft het goede voorbeeld voor andere landen in de regio.'

Equality Now en Human Rights Watch voeren campagne voor intrekking van soortgelijke wetten elders in het Midden-Oosten. In Bahrein, Irak, Koeweit, Palestina en Algerije kunnen verkrachters nog altijd hun straf ontlopen met een huwelijk. Als dominostenen moeten de wetten omvallen, zo is de bedoeling. In Bahrein stemde het parlement vorig jaar voor intrekking, maar de regering ligt dwars.

Eerder werd de omstreden regel afgeschaft in Marokko (2014) en Egypte (1999). Buiten de moslimwereld gebeurde dat nog niet zo lang geleden in Costa Rica (2007), Uruguay (2006), Roemenië (2000), Frankrijk (1994) en Italië (1981). In landen als Libanon en Algerije werden de verkrachterswetten in de koloniale tijd gekopieerd uit het Franse wetboek van strafrecht. De praktijk komt ook voor in de Filipijnen.

Intrekking van de wet zal ook in Libanon niet zaligmakend zijn, zegt Masri. Vaak is onzichtbaar welke druk door de familie wordt uitgeoefend op meisjes. 'Wat er achter de voordeur gebeurt, weten we niet.'

Maar alles is beter, zegt Abu-Dayyeh, dan een situatie waarin verkrachters door het wetboek worden aangemoedigd met hun slachtoffer te trouwen. 'Dan wordt de cirkel van misbruik voortgezet, met alle trauma's van dien. Het is krankzinnig dat we anno 2017 nog steeds zulke wetten hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden