INTERVIEW

'Libanezen willen eigenlijk hetzelfde, dat is de tragiek'

Hoe kwamen de inwoners van Beiroet uit de burgeroorlog die eindigde in 1990? Antropoloog Boekelo deed ter plekke onderzoek, waarop hij vandaag promoveert.

Rijke inwoners van Beiroet nemen een kijkje in een verwoeste wijk in het zuiden van de Libanese hoofdstad. (Archieffoto) Beeld Getty Images

U ging in 2009 naar Beiroet, u maakte het begin van de Arabische lente mee. Hoe was dat?

Ik heb mijn onderzoek grotendeels voor die periode gedaan, al voelde ik wel dat er iets ging gebeuren. Maar toen ik begin 2012 na anderhalf jaar terugkeerde waren de effecten merkbaar. Al kwam de revolutie in Libanon niet van de grond. Het politieke systeem maakt revolutie erg moeilijk met achttien verschillende religieuze gemeenschappen die allemaal eigen leiders en belangen hebben. De versnippering is te groot.'

U wilde weten hoe mensen vorm geven aan hun burgerschap. Hebben mensen een antwoord op zo'n abstracte vraag?

'In Nederland zouden we met onze mond vol tanden staan, maar voor Libanezen is dit een alledaags vraagstuk. De natie staat ter discussie. Wat is Libanon meer dan een lappendeken van religieuze gemeenschappen? Die gemeenschappen zijn verankerd in een verzuilde samenleving: de zetels in het parlement zijn verdeeld naar grootte van religie, banen in de ambtenarij ook. Er is veel vriendjespolitiek en de bevolking voelt een diep wantrouwen jegens de staat. Ook burgerlijke rechtspraak is beperkt. Als twee mensen met een verschillende religieuze achtergrond willen trouwen, kan dat wel, maar het is een hoop gedoe. Dat laatste is bijvoorbeeld iets waar veel jonge mensen zich boos over maken.'

Marten Boekelo. Beeld Jan Boudestein

Hoe heeft u uw onderzoek aangepakt?

'Ik spreek Arabisch en ben in een arbeiderswijk gaan wonen. Het leven vindt daar op straat plaats. Kopjes thee drinken en keuvelen na het werk. De andere groep waar ik mij op richtte zijn de jonge activisten die via debatavonden, culturele evenementen, films en documentaires proberen de gevestigde orde in hun land te beïnvloeden of omver te werpen. Ik ging naar de bijeenkomsten en heb ook veel mensen individueel geïnterviewd.'

Wat ontdekte u?

'Aan de ene kant staan de activisten. Dat zijn vaak studenten of jonge werkenden tussen de 20 en 35 jaar, soms van bescheiden achtergrond maar wel hoog opgeleid. Aan de andere kant heb je de arbeiders, mannen van tussen de 30 en 45, ze zijn arm, vechten om te overleven. Een aantal die ik kende, halen inspiratie en steun uit de Hezbollah. Ze willen hun zaakjes goed op orde hebben, hun familie beschermen en zo een waardig lid van de maatschappij zijn. Het is tragisch en ironisch dat deze twee eigenlijk hetzelfde willen: een eerlijkere verdeling van welvaart en macht. Maar ze komen niet nader tot elkaar.'

Waarom niet?

'Ze vertrouwen elkaar niet, gebruiken een ander vocabulaire. De activisten geven hun protesten vaak een ludiek element. Bij de demonstraties voor een burgerlijk huwelijk gingen veel jongeren bijvoorbeeld verkleed als nepbruidsparen. Dat pleidooi voor secularisering raakt een gevoelige snaar bij de inwoners van de arbeiderswijk: in hun ogen is het een aanval op religie. Zo'n misverstand blokkeert toenadering. In de ogen van de activisten zijn de arbeiders te wild, sommigen voelen ook een soort dedain voor hen en ze snappen de alliantie met Hezbollah niet.

Het afgelopen half jaar leek het even of ze elkaar toch zouden vinden tijdens de vuilniscrisis in Beiroet. Die was een typisch gevolg van de interne verdeeldheid van de regering waar de bevolking de dupe van werd. Beide groepen kwamen in opstand, ze demonstreerden naast elkaar op dezelfde pleinen in de stad. Maar het momentum lijkt alweer gepasseerd.'

Libanezen de straat op om te protesteren tegen de vuilniscrisis. Beeld REUTERS

U klinkt teleurgesteld.

'Ik had het echt gehoopt. Op basis van mijn onderzoek kon ik zo goed zien hoezeer ze voor dezelfde idealen strijden.'

In hoeverre sijpelt het Syrische conflict en de enorme vluchtelingenstroom in het dagelijks leven door van de mensen die u sprak?

'Mijn onderzoek richt zich op de periode ervoor. Van een afstand, via Twitter en Facebook, zie ik dat de crisis in Syrië een aantal zaken op scherp heeft gezet, maar de politieke orde in Beiroet blijft onaangetast.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden