Lib-Dems maken zich op voor de grote come-back

In 1906 won de toenmalige Liberale Partij met grote overmacht de Britse verkiezingen. Henry Campbell-Bannerman werd premier. Tien jaar later hadden de Liberalen met David Lloyd George hun laatste premier - op een moment dat de partij al aftakelde en Lloyd George noodgedwongen moest steunen op de Conservatieve coalitiepartner....

De opkomst van New Labour en vooral de oorlog tegen Irak lijken nu een spectaculaire comeback van de Liberalen - na de fusie met de SDP in 1988 Liberaal-Democraten (Lib-Dems) geheten - mogelijk te maken. Deze week wordt op het partijcongres in Brighton openlijk gedroomd van regeringsmacht - honderd jaar na de historische overwinning van Campbell-Bannerman.

Het zelfvertrouwen bij de partij is nog nooit zo groot geweest. Partijleider Charles Kennedy kreeg maandag in Brighton op de openingsdag van het jaarlijkse partijcongres een heldenwelkom. Hoewel hij een premierschap na de volgende verkiezingen 'te prematuur' noemde, sprak hij de verwachting uit dat de Lib-Dems al in 2005 de tweede partij van het land kunnen worden - de alternatieve oppositie in plaats van de alternatieve regering. In 2009 moet de volgende stap worden gezet en moet Lloyd George zijn liberale opvolger krijgen.

Een enorme opsteker was de overwinning die de Lib-Dems vorige week haalden bij tussentijdse verkiezingen in de Londense wijk Brent-East, normaliter een solide Labour-bolwerk. Totaal onverwacht won de partij daar met een jonge onervaren kandidaat haar 54-ste Lagerhuiszetel - het hoogste aantal sinds 1929.

Uit de uitslag bleek de grote onvrede over het Irak-beleid van Tony Blair. De voortdurende onrust in Irak en vooral het verbijsterende onderzoek van de Hutton-commissie naar de toedracht van de oorlog overtuigt een groeiend aantal Britten dat de invasie een verkeerd besluit is geweest.

Volgens een gisteren gepubliceerd onderzoek vindt nog maar 38 procent van de bevolking dat de oorlog gerechtvaardigd was. In de overwinningsroes van april was dit 63 procent en in juli nog 51 procent.

De Britse kiezers zijn door Irak gedesillusioneerd geraakt in het politieke establishment. Niet alleen Blair krijgt hiervan de rekening gepresenteerd (de Labour-aanhang is op het laagste niveau in elf jaar beland), ook de Tories likken nu de wonden van hun besluit de premier in de oorlog onvoorwaardelijk te steunen. De Lib-Dems die zich als enigen tegen de oorlog hebben verzet, plukken er de vruchten van. Zij halen bij elke peiling een beter resultaat. Terwijl de Britse kiezers Blair rechts van het midden en Iain Duncan Smith als uitgesproken rechts plaatsen, heeft Charles Kennedy links, links van het midden en zelfs het centrum voor zich alleen.

Hoe riant ook, even gemakkelijk is die positie niet altijd. Soms raken de Lib-Dems in aanvaring met de eigen ideologie en principes. De partij is historisch juist een toevluchtsoord geweest voor Labourkiezers die deze partij te links vonden. Na de komst van New Labour hebben de Lib-Dems de partij van Blair aan de linkerkant gepasseerd.

De overwinning in het Labour-bolwerk Brent-East was meegenomen, maar in de electorale strategie richt de partij zich niet in eerste instantie op de mopperende linkervleugel van Labour, maar op de ontevreden Tory-kiezers die de huidige leider Iain Duncan Smith te dogmatisch vinden. Om de tweede partij van het land te worden, zou de partij in 2005 ongeveer honderd zetels moeten winnen. Van de districten die de Lib-Dems hiervoor hebben geselecteerd, bevinden zich er liefst 75 in handen van de Conservatieven.

Een te links imago zou de partij schade doen. De oppositie tegen de oorlog in Irak scoort goed - zelfs de meeste Conservatieven vinden de invasie van Irak nu een miskleun - maar andere vooruitstrevende stokpaardjes moeten haastig onder de mat worden gemoffeld. Tijdens de laatste parlementsverkiezingen waren de Liberaal-Democraten de enige partij die pleitte voor belastingverhogingen om daarmee betere publieke voorzieningen zoals scholen en ziekenhuizen te kunnen financieren. Daarnaast was de partij de enige uitgesproken voorstander van invoering van de euro.

Nu hebben de Liberaal-Democraten hun euro-enthousiasme getemperd en is het woord belastingverhoging taboe. De Lib-Dems willen de linkse kiezers met open armen verwelkomen, maar willen geen linkse partij zijn. Anders zal Lloyd George nog decennia de laatste liberale premier blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden