LIAISONS DANGEREUSES

Er waart een spook door Europa, genaamd corruptie. In Italië ontdekt de Operatie Schone Handen telkens weer nieuw groot vuil in het schemergebied tussen politiek en bedrijfsleven....

LORD ARCHER

Land: Groot-Brittannië.

Leeftijd: 55.

Voornaam: Jeffrey.

What seems to be the problem, officer? De schatrijke schrijver-zakenman, die een begerig oog had geworpen op het Tory-voorzitterschap, kwam vorig jaar in opspraak vanwege een dubieuze transactie. Hij kocht aandelen van Anglia TV pal voordat de onderneming met enorme winst door een andere tv-maatschappij werd opgekocht. Zijn vrouw was directeur van Anglia, dus die zal hem wel hebben ingeseind.

Is that all? Nog een akkefietje met een prostituée in 1986, waardoor hij moest aftreden als vice-voorzitter van de Conservatieven. Toch liep dat per saldo niet slecht voor hem af, want hij hield anderhalf miljoen gulden over aan een smaadproces.

Referenties: 'That guy would bottle your pee and sell it for £ 5' (Ringo Starr, die hij ooit engageerde voor een optreden).

SILVIO BERLUSCONI

Land: Italië.

Leeftijd: 58.

Bezit: Televisiezenders, filmstudio's, verzekeringsbedrijven, winkelketen, uitgeverij, AC Milan, Forza Italia; gedurende acht maanden het Italiaanse staatsapparaat.

Aanklacht: betaling van een half miljoen gulden smeergeld ter voorkoming van belastingcontrole in drie van zijn bedrijven.

Is dat alles? Breek onze correspondent in Italië de bek niet open: dit is natuurlijk slechts het topje van de ijsberg. Maar voorlopig heeft Justitie de handen vol aan deze zaak, die eerder leidde tot strafrechtelijke stappen tegen jongere broer Paolo en tegen Salvatore Sciascia, een topman van Berlusconi's beleggingsmaatschappij Fininvest.

Wat de kinderen Berlusconi nooit zullen zeggen bij het aanschuiven aan de dis: 'Kijk pappa, schone handen'

ALAIN CARIGNON

Land: Frankrijk.

Leeftijd: 46.

Carrière: Minister van Communicatie in de regering-Balladur, burgemeester van Grenoble (sinds 1983). Een overtuigd gaullist.

Vergrijp: Illegale kas voor herverkiezing als burgemeester; cadeautjes van diverse bedrijven ter waarde van zeven miljoen gulden.

Wanneer ging het mis? In juli 1994. Zag zich gedwongen af te treden als minister. Is nog burgemeester.

Twijfelachtige eer: De eerste oud-minister van de Vijfde Republiek die gevankelijk is afgevoerd. Zit nu vier maanden achter slot en grendel; wordt naar eigen zeggen depressief en moet vaak denken aan de socialistische premier Bérégovoy, die in 1993 vanwege een dubieuze lening de hand aan zichzelf sloeg.

WILLY CLAES

Land: België.

Voorkomen: Ziet er sinds mensenheugenis uit als vijftiger en is dat ook (56).

Carrière: Minister van Onderwijs, Economische Zaken, Buitenlandse Zaken; thans secretaris-generaal van de NAVO.

Zwakke plek: Zijn geheugen. Kon zich lange tijd niets herinneren van een vergadering van zijn Socialistische Partij waarop een ongepast financieel aanbod van de Italiaanse Agusta-fabriek ter sprake was gekomen, en toen ineens wel.

Wat voor smeergeld? Zo'n anderhalf miljoen gulden voor de kas van de Vlaamse socialisten.

Hoe staat hij ervoor? Kansen op politieke overleving zijn fifty-fifty.

En als hij het niet redt? Hij dirigeert graag. Wellicht kan hij af en toe invallen bij de Vlaamse Opera (Der Freischütz).

GUY COEME

Land: België.

Leeftijd: 48.

Carrière: Minister van Verkeer (en vice-premier), daarvoor minister van Defensie. Een van de coryfeeën van de Waalse socialistische partij.

Gestruikeld over: De Agusta-affaire. Zou een onderzoeksrapport hebben vervalst ten gunste van de Agusta-helikopter, waarvan de Belgische regering er in 1988 46 heeft aangekocht. Ook is sprake van smeergeld van de Italiaanse fabrikant en van een Belgisch opiniepeilingsinstituut.

Dus hij heeft de bloemetjes buiten gehangen? Voor zover bekend is al het geld in de kas van de Parti Socialiste terechtgekomen.

Lijfspreuk: 'Ik heb het geluk te kunnen bijdragen aan dat van anderen' (André Gide).

BETTINO CRAXI

Land: Italië.

Leeftijd: 61.

Carrière: Secretaris-generaal van de socialistische partij (vanaf 1976), minister-president (1983-'87).

Verblijfplaats: Zijn buitenhuis in Hammamet (Tunesië).

Waarom daar? Hij lijdt aan diabetes en is te ziek om te reizen. Terugkeer naar Italië trekt ook niet erg, want hij is bij verstek veroordeeld tot een gevangenisstraf van 81/2 jaar.

Waarvoor? Aanvaarding van steekpenningen met een totale waarde van 12 miljoen gulden, afkomstig van Roberto Calvi, directeur van de noodlijdende Banco Ambrosiano. De bank ging in 1982 failliet, in hetzelfde jaar werd Calvi dood aangetroffen in Londen, hangend onder een brug.

Heeft de oud-premier berouw? Hij zegt dat de betalingen al lang bekend waren en dat ze hem zijn vergeven in het kader van een amnestiemaatregel. Hij heeft hoger beroep aangetekend.

HENRI EMMANUELLI

Land: Frankrijk.

Leeftijd: 50.

Wat iedereen over hem weet: Dat hij de kleinzoon is van een Corsicaanse herder en dat hij zijn vurige temperament dus niet van een vreemde heeft.

Wat slechts een enkeling over hem weet: Of hij zich inderdaad heeft schuldig gemaakt aan illegale fondsenwerving voor de socialistische partij, waarvan hij in de periode 1988-'91 penningmeester was. Er loopt een gerechtelijk onderzoek.

Wat voor fondsen? Verkapte donaties van bouwondernemingen, die in ruil daarvoor staatsorders kregen. De socialisten waren toen nog aan de macht.

Dat onderzoek zal zijn positie wel hebben ondermijnd. Ten dele. In 1993 trad hij af als voorzitter van de Assemblée Nationale. Maar een jaar later nam hij de leiding over van de sukkelende Parti Socialiste.

ALFONSO GUERRA

Land: Spanje.

Leeftijd: 51.

Carrière: Bijna tien jaar vice-premier. Afgetreden in 1991. Nog altijd een centrale figuur in de Spaanse socialistische partij en lid van het parlement.

Waarom opgestapt? Een van zijn broers was in staat van beschuldiging gesteld wegens misbruik van partijgelden.

Hij voelde zich verantwoordelijk? Hoe eerzaam. Inmiddels voelt hij zelf de justitiële adem in de nek. Hij zou in de verkiezingscampagne van 1989 hebben geput uit een illegale kas.

Hoeveel nullen? In dit specifieke geval is dat nog onduidelijk. Alles bij elkaar schijnen via brievenbusfirma's tientallen miljoenen gulden naar de socialistische partijkas te zijn gesluisd.

Is Guerra de kwade genius? Waarschijnlijk niet, maar als naaste medewerker van Felipe Gonzalez is hij wel een symbool van het bederf in diens politieke domein.

NEIL HAMILTON

Land: Groot-Brittannië.

Leeftijd: 45.

Laatste functie: Onderminister van Handel en Industrie.

Tot wanneer? Oktober 1994.

Wat deed hem de das om? Onthulling van The Guardian dat hij als parlementslid tegen betaling vragen had gesteld ten behoeve van de zakenman Mohammed Al-Fayed, eigenaar van het warenhuis Harrods.

Wat was het tarief? Vijfduizend gulden per vraag.

Bevestigd door Hamilton? Hij ontkent in alle toonaarden, geeft alleen toe op kosten van Al-Fayed een weekje in diens Parijse Ritz-hotel te hebben gelogeerd. Met alles erop en eraan: de rekening bedroeg ruim 12 duizend gulden.

Ondanks de ontkenning is hij afgetreden. Anders dan zijn collega Tim Smith (zie verderop) wilde hij aanblijven. Maar premier John Major kan zich op dit punt geen enkele lankmoedigheid veroorloven.

GÉRARD LONGUET

Land: Frankrijk.

Leeftijd: 49.

Carrière: Minister van Industrie, daarvoor voorzitter van het regionale bestuur in Lotharingen.

Aantijging: Illegale financiering van de Parti Républicain, de kleinste van de drie regeringspartijen, waarvan hij voorzitter is. Verder zou de bouw van zijn villa in Saint-Tropez zijn betaald door bedrijven waaraan hij verscheidene publieke opdrachten heeft toegespeeld.

Net als Carignon in de boeien gegooid? Nee, hij gold als een politieke steunpilaar van premier Edouard Balladur, die hem aanvankelijk dan ook de hand boven het hoofd hield. Maar nadat er van links tot rechts schande van was gesproken, besloot hij toch maar op te stappen.

Is het met hem gedaan? Na een verkiezingsnederlaag in 1981 riep hij zichzelf uit tot 'le plus jeune has been' van Frankrijk. Drie jaar later was hij terug in de politieke arena.

FRANCESCO DE LORENZO

Land: Italië.

Leeftijd: 55.

Beroep: Arts.

Politieke functie: Minister van Gezondheidszorg (april 1991 tot februari '93).

Navordering: De Italiaanse Justitie heeft deze week laten weten dat hij 1,9 miljard gulden moet terugbetalen aan de staat. Hij zou als minister voor vrijwel elke transactie in de gezondheidszorg commissie hebben bedongen. Zo zou hij 450 duizend gulden hebben overgehouden aan het uitzenden van tv-spotjes over het aids-gevaar. En er is sprake van een geheime bankrekening in Zwitserland, die farmaceutische bedrijven in de gelegenheid stelde hun dankbaarheid te tonen voor verhogingen van de prijzen van geneesmiddelen.

Geen rekenfout gemaakt? Het gaat echt om 1,9 miljard? We zitten hier niet om grappen te maken.

Is hij nog onlangs in het openbaar gesignaleerd? Jawel, in het Romeinse restaurant Due ladroni (Twee rovers).

GUY MATHOT

Land: België.

Leeftijd: 53.

Karakterisering: 'De geur van drank, parfum en geld kleeft als een tweede huid op deze man' (De Standaard).

Functie: Minister van Binnenlandse Zaken in de Waalse gewestregering. Afgetreden in januari 1994.

Laat me raden: vanwege de Agusta-affaire. Zeer juist. Zijn naam wordt genoemd in een fax die is gevonden in het Belgische filiaal van Agusta. In diezelfde fax wordt gewag gemaakt van steekpenningen aan de Waalse socialisten.

Waar komt die geur vandaan? Hij is meermaals in opspraak geweest, zonder dat het ooit tot strafvervolging kwam. Zijn naam viel bij onregelmatigheden in de boekhouding van de voetbalclub van Seraing (waarvan hij burgemeester is). Hij was betrokken bij de verdachte verkoop van een vermeende Jeroen Bosch, en als minister tekende hij voor zeer royale declaraties. Zo gaf zijn persoonlijke kabinet in 1979 voor 4500 gulden aan schoenen uit.

JÜRGEN MÖLLEMANN

Land: Duitsland.

Leeftijd: 49.

De maand die hij het liefst vergeet: Januari 1993.

Wat gebeurde er? Hij zag zich gedwongen af te treden als vice-kanselier en minister van Economische Zaken. Ook zijn kandidatuur voor het voorzitterschap van de liberale FDP was van de baan.

Reden: Een ministerieel rondschrijven waarin een produkt werd aanbevolen van een firma die eigendom is van een familielid.

Subtiele reclame? De brief gewaagde van een pfiffiges (leep) produkt.

En toen? Hij bleef voorzitter van de liberalen in Noordrijn-Westfalen en was op het laatste FDP-congres aanvoerder van de oppositie tegen partijleider Klaus Kinkel, die met moeite in het zadel wist te blijven. We zullen nog van Möllemann, nu gewoon Bondsdaglid, horen.

MICHEL ROUSSIN

Land: Frankrijk.

Leeftijd: 56.

Carrière: Kabinetschef van de Parijse burgemeester Jacques Chirac; vervolgens minister van Ontwikkelingssamenwerking in de regering-Balladur, afgetreden in november 1994.

Reden: Hij wordt verdacht van het aannemen van steekpenningen.

Voor persoonlijk gewin of hebben we weer te maken met zo'n overijverige partijbons? Dat is nog onduidelijk. In eerste instantie gaat het om illegale betalingen aan de partijkas van de gaullistische RPR. Die zijn aan het licht gekomen na arrestatie van de directeur van een studiebureau dat bij diverse bedrijven 13 miljoen gulden had geworven voor de partij. De chauffeur van die directeur heeft inmiddels verklaard dat hij regelmatig koffers vol bankbiljetten afleverde bij Roussin op het Parijse stadhuis.

Nog iets gehoord van Pronk? Die zal al hebben gegruwd toen Roussin zei: 'We kunnen niet de portemonnee van Afrika blijven.'

MARIANO RUBIO

Land: Spanje.

Leeftijd: 64.

Waar kennen we die naam toch van? Zeer alert! Zijn naam staat nogal eens naast die van koning Juan Carlos op de bankbiljetten. Hij was namelijk van 1984 tot '92 president van de centrale bank.

Dat is één ambtstermijn. Waarom geen tweede? Hij kwam in opspraak door een schandaal bij de bankgroep Ibercorp. Hij zou de malaise bij Ibercorp, waar familieleden en vrienden op hoge posten zaten, hebben verhuld.

Kwalijk, maar niet onthutsend. Er is inmiddels meer. Hij zou ook met een zwart-geldrekening hebben gespeculeerd op de beurs en de inkomsten niet aan de belasting hebben opgegeven.

Praten we over een groot bedrag? Volgens El Mundo heeft hij er 1,75 miljoen gulden mee verdiend.

Wat is het politieke aspect? Premier Felipe Gonzalez had hem destijds aangesteld om de 'modernisering van de economie' in goede banen te leiden.

TIM SMITH

Land: Groot-Brittannië.

Leeftijd: 47.

Goede eigenschappen: 'Boeiend verteller' (Daily Telegraph), 'Ongedwongen charme' (The Guardian).

Altijd ongedwongen? Een financiële aanmoediging kan helpen. Vorig jaar kwam uit dat hij evenals Neil Hamilton (zie boven) tegen betaling parlementaire vragen had gesteld ten behoeve van zakenman Mohammed Al-Fayed.

Wat was ook al weer het tarief? Vijfduizend gulden per vraag (zegt Al-Fayed).

Hoeveel vragen stelde Smith? Zeventien.

Gevolg van de affaire: Hij trad onmiddellijk af als staatssecretaris voor Noordierse zaken.

Hoe was de reactie in zijn kiesdistrict? De plaatselijke voorzitter van de Conservatieve partij: 'He's a charming character, and so is his wife. It is most unfortunate.'

GUY SPITAELS

Land: België.

Leeftijd: 63.

Roepnaam: Spit. Vanwege zijn machtspositie werd hij in Wallonië ook wel Dieu genoemd. Handig, want we hebben al twee Waalse Guy's.

Hoe machtig? Hoogleraar aan de Vrije Universiteit van Brussel, voorzitter van de Parti Socialiste, verschillende ministersposten, ten slotte premier van de Waalse gewestregering. Afgetreden in januari 1994.

Wat is zijn rol in de Agusta-affaire? Ten tijde van de smeergeld-betalingen was hij partijvoorzitter. De onderzoeksrechter acht het ondenkbaar dat hij er niet van op de hoogte was. Zijn verweer: 'De nationale voorzitter weet niets van financiële transacties in de regionale afdelingen.'

Noemde in 1987 als politieke idolen: Mendès France, Olof Palme, Bettino Craxi (zie boven).

FRANZ STEINKÜHLER

Land: Duitsland.

Leeftijd: 57.

Carrière: Voorzitter van Europa's grootste vakbond, de IG Metall, tot hij in mei 1993 moest aftreden.

Haalde hij onvoldoende binnen voor zijn leden? Hij haalde vooral het nodige binnen voor zichzelf. Als werknemerscommissaris bij Daimler-Benz speculeerde hij in Mercedes-aandelen. Ook kocht hij, in de wetenschap dat het bedrijf zou worden overgenomen door Dasa, Fokker-aandelen op de Amsterdamse beurs.

Slim toch? Ietsje tè, en bovendien betaalde hij geen vermogensbelasting. De Duitse FIOD kwam daar evenwel achter.

Wat vond zijn achterban? Die volgde de affaire in het boulevardblad Bild ('Steinkühler nog meer aandelen. Schande') en sprak zich bij een opiniepeiling in grote meerderheid uit voor zijn vertrek.

MAX STREIBL

Land: Duitsland.

Leeftijd: 63.

Laatste functie: Premier van de deelstaat Beieren. Namens de CSU uiteraard.

Wanneer viel het doek: In mei 1993 was het tijd om Saludos Amigos! te zeggen.

Zei hij dat echt? Niet bij die gelegenheid, maar wel eerder dat jaar toen hij tijdens een partijcongres zijn vele snoepreizen naar het buitenland (op kosten van een Beierse vliegtuigfabrikant) verdedigde. 'Vrienden hebben, is dat een schande?', luidde zijn retorische vraag. 'En daarom: Saludos Amigos'

Waar ging hij zoal heen? Hij hield erg veel van Zuid-Amerika.

Was dat dan geen nuttige Beieren-promotie? Wie zal het zeggen. Maar dat geldt in elk geval niet voor de gratis BMW-auto en dito motor die hij in zijn garage had staan.

BERNARD TAPIE

Land: Frankrijk.

Leeftijd: 51.

Carrière: Van colporteur tot miljonair en wie weet vice versa. En passant was hij minister van Stadsontwikkeling in de regering-Bérégovoy. Thans zit hij nog met één bil in de Assemblée en met twee in het Europees Parlement.

Hoe is zijn verhouding met Vrouwe Justitia? Er lopen diverse rechtszaken tegen hem. Wegens belastingontduiking, omkoping van getuigen (affaire rond Olympique Marseille), belediging van de rechter. De enige veroordeling tot nu toe betreft een hardhandig optreden tegen een cameraploeg.

Verder alles kits? Niet bepaald. In december is het faillissement uitgesproken over zijn zakenimperium, dat zucht onder een enorme schuldenlast, waarvoor hij en echtgenote Dominique persoonlijk garant stonden. Crédit Lyonnais claimt 400 miljoen gulden en de belastingdienst tachtig miljoen.

En hoe gaat het met Olympique? Laatste wedstrijd zaterdag uit tegen Dunkerque: 2-2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.