Lezers proberen advertenties te weren

Nogal wat lezers zullen vandaag hoofdschuddend de paginagrote advertentie op bladzijde 7 hebben bekeken. Daarin wordt reclame gemaakt voor een 'totalbodyscan'; 'dé APK voor uw lichaam!' De preventieve scan wordt in de advertentie aangeprezen door Willeke van Ammelrooy. Ze zegt dat Prescan haar 'leven heeft gered.' Tegen de reclame - die afgelopen zaterdag ook al in de Volkskrant stond - is inmiddels een klacht ingediend bij de Reclame Code Commissie door de Vereniging tegen de Kwakzalverij. De tekst zou 'misleidend en oneerlijk' zijn.

Sommige lezers, vooral medici, vragen hoe het kan dat de Volkskrant in de redactionele kolommen behoorlijk kritisch is over total body scans en tegelijkertijd zo'n wervende advertentie afdrukt. 'Argeloze gezonde mensen worden door deze reclame nodeloos bang gemaakt', aldus een kinderarts. Andere lezers wijzen erop dat soortgelijke reclame van Prescan in NRC Handelsblad in 2011 door de Reclame Code Commissie deels is afgekeurd. Hoe dan ook, kan de Ombudsvrouw er niet voor zorgen dat deze advertentie nooit meer geplaatst wordt?

Nee, dat kan de Ombudsvrouw niet. De journalistieke inhoud van de krant, waarover lezers mijn oordeel kunnen vragen, staat volkomen los van het advertentiebeleid. De redactie mag schrijven wat ze wil. En de advertentieafdeling is ook baas in eigen huis. Die formule garandeert de lezer dat de redactie de vrijheid heeft om kritisch te zijn: ook over bedrijven die in de krant adverteren of over producten waarvoor in de krant reclame wordt gemaakt.

Het gevolg is dat de krant regelmatig advertenties afdrukt van bedrijven die volgens de redactie buitensporig hoge bonussen uitkeren, het milieu vervuilen en/of gebakken lucht verkopen. De lezer kan daar doorgaans goed mee leven. Eén à twee keer per jaar roept een advertentie zoveel emoties op dat sommige lezers hun abonnement opzeggen. Denkt u aan de advertentie van de PVV voor het Meldpunt overlast Midden- en Oost-Europeanen. Ook een advertentie van nertsenfokkers kostte de krant vorig jaar een aantal lezers.

Dat betekent niet dat alle ingezonden mededelingen (IM's) in de krant komen. Ze mogen niet in strijd zijn met de wet. En ze moeten stroken met wat in zijn algemeenheid als smaakvol en fatsoenlijk geldt. Een advertentie met pornografische teksten zult u in de krant niet zien. Een IM voor een zonvakantie naar een streek waar net een bloedig conflict is uitgebroken, zal evenmin snel geplaatst worden.

Omstreden advertenties worden door de directeur/uitgever eerst aan de hoofdredacteur voorgelegd. Die heeft een zware stem. Maar meer niet. De directie beslist.

De advertentie van Prescan is niet aan de hoofdredacteur voorgelegd, want er gingen op de advertentieafdeling geen alarmbellen af. 'Wij wisten niet dat een soortgelijke advertentie in 2011 door de Reclame Code Commissie (RCC) deels misleidend is genoemd', aldus de directeur/uitgever van de Volkskrant. Hij onderzoekt nu of het zinvol is om voortaan vóór plaatsing te controleren of een advertentie een negatieve beoordeling heeft gekregen van de RCC. Die oordelen zijn juridisch niet bindend, maar wel belangrijk voor de Volkskrant. 'De media betalen mee aan de Reclame Code Commissie. Dus het zou gek zijn als we ons van hun oordeel niets aantrekken', aldus de directeur/uitgever van de krant.

Overigens worden de meeste advertenties (96 procent) aangepast of ingetrokken na kritiek van de Reclame Code Commissie. Ook de advertentie van Prescan uit 2011 is aangepast. Geschrapt is de zinsnede: 'Dankzij de totalbodyscan van Prescan weet ik dat ik gezond ben', omdat die te absoluut is volgens de RCC. Ook de bewering dat bij één op de vijftig mensen een tumor wordt ontdekt als ze zich laten scannen, heeft Prescan nu weggelaten.

De directeur/uitgever wacht het oordeel van de RCC over de aangepaste advertentie af. De hoofdredacteur steunt dat besluit, ook al is hij niet blij met zo'n omstreden advertentie.

Jammer voor de lezers die mij mailden dat 'de krant geen podium moet bieden aan dit soort bangmakerij en misleiding'. Maar de scheiding tussen de commercie en het journalistieke bedrijf is heilig. Een betere formule om de onafhankelijkheid van de redactie te waarborgen moet nog uitgevonden worden.

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten, op- en aanmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en over journalistieke aanpak.

ombudsvrouw@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsvrouw

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden