Lezen voor je plezier, bestaat dat nog?

Zou het hebben geholpen? Heeft de 30-jarige 'wegpiraat' die door een Belgische rechter als straf het lezen van Tonio van A.F.Th. van der Heijden kreeg opgelegd, zijn boetedoening 640 pagina's lang uitgezeten? Zal het lezen van die fonkelende, aangrijpende en met verdriet doordrenkte roman over een doodgereden zoon hem leren voortaan geen risico's te nemen met eigen en andermans leven?


Ik weet het niet. Wie niet snapt dat slippend rondscheuren op een rotonde levensgevaarlijk is, heeft vermoedelijk ook niet voldoende verbeeldingskracht om literatuur te begrijpen. Toch is het een opzienbarende straf. Een geweldig idee eigenlijk. Want drie jaar iemands rijbewijs afnemen, helpt natuurlijk niet. Daarna zal de gestrafte, verongelijkt over de beroving van zijn favoriete bezigheid, nog roekelozer scheuren. Maar zo'n inventieve straf bewijst maar weer eens, zei Van der Heijden niet zonder ironie, dat literatuur enorm maatschappelijk relevant kan zijn.


Literatuur ter correctie van ontsporing: dat biedt perspectief, zowel voor de ontspoorden als voor de literatuur. Geef ouders die hun kinderen dreigen met hel en verdoemenis Terug naar Oegstgeest van Jan Wolkers en Knielen op een bed violen van Jan Siebelink. Duw linkse sektariërs die hun kinderen hersenspoelen Reve's Werther Nieland en De ondergang van de familie Boslowits onder de neus. Voor pedofielen is er Mijn meneer van Ted van Lieshout. Wie zijn kroost gewoon alleen maar slaat: Blauwe plekken van Anke de Vries. Voor de zelfmoordenaar is er Geerten Meijsings Tussen mes en keel, voor diens nabestaanden Zes sterren van Joost Zwagerman. Schizofrenie? Vestdijks De redding van Fré Bolderhey. Frauderende of lummelende wetenschappers geselen zichzelf met Hermans' Onder professoren en Voskuils Het bureau. Echtbrekers zijn gewaarschuwd na lezing van Goede vrienden van René Appel. Hardnekkig obesen hebben baat bij Het dovemansorendieet van Maarten 't Hart. Enzoverder.


Literatuur als therapie. De zieltogende boekenbranche zou er enorm van opleven; mensen snakken momenteel meer naar zielenhulp dan naar mooie verhalen. Je zou bijna vergeten dat literatuur bedoeld was om voor je plezier te lezen, zomaar, in je vrije tijd. En dat literatuur niet altijd Het Goede bezingt: wie raad zoekt bij het plegen van de perfecte moord, bij eerwraak, zelfdestructie, sadisme, echtbrekerij en ontucht met kinderen komt in de letteren ook ruimschoots aan zijn trekken.


Voor scholieren is lezen allang een straf. Een leerling van mijn man, leraar Nederlands, meldde zuchtend dat hij voor het lezen van twee hele romans 'echt niet de motivatie kon opbrengen', en evenmin voor het googelen naar interviews met de schrijver. Het was 'niet eerlijk', vond de jongen, om zulks van een arme havo-leerling te eisen. 'Waarom krijgen we niet gewoon een proefwerk over die stof?'


Daarom is voor veel taaldocenten het geven van literatuurles ook een straf. Vorige week trad ik op, samen met Pieter Steinz en gespreksleider Everhard Huizing, tijdens een bijeenkomst over 'de nieuwe literaire canon' op een congres voor taaldocenten. Er kwamen maar liefst acht mensen opdagen, inclusief drie stagiaires. Al gauw werd duidelijk waarom. In de grote zaal naast ons werd een workshop 'Mindfulness' gegeven; die zat bomvol. Hoe je met een klas kunt focussen op het hier en nu, hoe je elke dag, elk uur, dertig drukke, stuurloze leerlingen in toom houdt zonder een burn-out te krijgen, dát is wat de taaldocent wil weten. De hoop kinderen warm te maken voor literatuur heeft hij, maar meestal zij, allang laten varen. Mindfulness, ooit ontwikkeld voor mensen met chronische pijn, verzacht de pijn van de wanhopige leraar. Voor wie helemaal verlost wil zijn van leerlingen, bood de workshop 'Volledig digitaal werken, hoe doe je dat?' uitkomst. Wij, literatuurliefhebbers onder elkaar, hadden een leuke middag. We voelden ons sektarisch.


Mindfulness 'maakt dat je in contact blijft met jezelf, opkomt voor je eigen waarden en grenzen', lees ik. Literatuur is dus de ideale vorm van mindfulness: je bent gefocust, ingesponnen in een fictief heden, je komt in contact met je allereigenste emoties en denkt na over waarden en grenzen. Nog belangrijker: je verplaatst je eens een keer in de emoties, motieven, waarden en grenzen van ánderen. Dat is erg uit de mode. Nog even en we moeten voor straf op mindfulness.


Je verplaatsen in de emoties van anderen is erg uit de mode


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden