Leverschema van de JSF lijkt doorslaggevend

F-16 zou nog zeker tot 2022 meekunnen...

Van onze verslaggever Jeroen Trommelen

Amsterdam Een voormalig voorlichter en spindoctor van het ministerie van Defensie die korte metten maakt met een belangrijk argument van zijn oude baas om snel nieuwe straaljagers te kopen: de wonderen zijn de wereld nog niet uit.

Het dinsdag verdedigde proefschrift van Bert Kreemers, voormalig plaatsvervangend directeur Voorlichting op het ministerie van Defensie, liet de geoliede voorlichtingsmachine van zijn oude werkgever zowaar even haperen.

Maar toen kwam de reactie: koel, cynisch en volgens de wetten van het moderne voorlichterschap. ‘Iemand die veel weet van Defensie is niet per se deskundig’, schamperde de huidige woordvoerder van staatssecretaris De Vries.

En: ‘Een F-16-deskundige weet niet per se veel van de JSF. Dat blijkt maar weer.’ Waarna een overzicht volgt van alle fouten die de promovendus zou hebben gemaakt.

Kreemers had het in zijn tijd waarschijnlijk niet anders gedaan. Hoewel: de voorlichter, voormalig medewerker van de PvdA-fractie, kan bogen op persoonlijke moed. Hij werd door minister De Grave (VVD) in 1999 als woordvoerder ontslagen nadat hij in het openbaar gepleit had voor een parlementair onderzoek naar de Nederlandse rol in het drama- Srebrenica.

De verwachte levensduur van de F-16 is maar één detail in het proefschrift Hete hangijzers: de aanschaf van Nederlandse gevechtsvliegtuigen. Maar in het licht van de actualiteit wel een van de pikantste. Technisch gesproken kan de F­16 mee tot zeker het jaar 2022, rekent Kreemers voor, op basis van informatie van het ministerie zelf.

De politiek omstreden aanschaf van de Joint Strike Fighter (JSF) die voorzien is in 2012, kan dus nog wel een tijdje wachten.

Alles draait om het aantal vlieguren dat de huidige F-16’s kunnen maken. De fabrikant garandeerde de vliegtuigen voor achtduizend uur. Voor de relatief zwaarbelaste Nederlandse toestellen werd dat door Defensie al teruggebracht naar zesduizend uur.

Maar zelfs bij een gemiddeld gebruik van 150 tot 185 uur per jaar ligt het tijdstip waarop de eerste toestellen het einde van hun levensduur naderen pas tussen 2020 en 2025.

Dat jaartal past echter niet in het schema van de JSF, het toestel waarvoor de luchtmacht allang heeft gekozen, laat Kreemers doorschemeren. Het politieke besluit daarover valt weliswaar pas in 2010, maar de voorkeur van de luchtmacht is wet. Niet de levensduur van de oude toestellen is doorslaggevend, maar de mogelijkheid om de JSF geleverd te krijgen en de kansen die dat oplevert voor de Nederlandse vliegtuigindustrie.

Kreemers staat in die opvattting niet alleen. Ook oud-topambtenaar Jacques de Winter, die als directeur Algemene Beleidszaken nauw betrokken was bij de eerste discussies over de JSF, zegt dat de luchtmacht van meet af aan slechts één alternatief accepteerde: de Joint Strike Fighter.

‘Vanaf het begin is daarom gezegd dat de F-16’s per 2010 vervangen zouden moeten worden. Niet omdat ze dan versleten zouden zijn, want dat is aantoonbaar onjuist. De oudste F-16’s met de meeste slijtage zijn allang verdwenen. Wat we nu nog over hebben, is relatief nieuw’, zei hij vorig jaar september tegen de Volkskrant.

Afgelopen december stuurde staatssecretaris De Vries een brief aan de Kamer waarin hij uitlegt waarom het volgens hem onverantwoord is om langer door te vliegen met de F-16.

Reserveonderdelen worden steeds duurder en zijn moeilijker beschikbaar, zegt hij. Er zouden veel tijdelijke, maar dure technische aanpassingen nodig zijn. En de motor zou moeten worden vernieuwd.

De promovendus zet vraagtekens bij de noodzaak van een nieuwe motor: die zou al gereviseerd zijn voor de rest van de levensduur. En hij vraagt zich af wat duurder is: F-16’s geschikt maken voor langer doorvliegen, of nu al kiezen voor JSF’s. De berekening is nog nooit gemaakt.

De eindstreep van zesduizend vlieguren wordt in de brief van De Vries gehaald tussen 2015 en 2021: vier tot vijf jaar eerder dan bij Kreemers. En dat alles op basis van dezelfde aannamen en cijfers. Dat worden dus Kamervragen; de zoveelste in het dossier ‘vervanging F-16’.

Uitgerekend afgelopen maandag ontving de Tweede Kamer de jongste serie antwoorden op de laatste serie vragen: 184 stuks in totaal; zeventig pagina’s tekst bovenop de vele duizenden pagina’s die de Kamer inmiddels al heeft ontvangen.

En ondanks die papierberg zal de Tweede Kamer toch een onoverbrugbare informatieafstand houden op de echte beslissers in de boezem van het ministerie, stelt Kreemers.

Zo ging het tenminste in het verleden, bij de aanschaf van de Starfighter en de F-16, en nu weer bij de JSF.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden