Levenslang een stempel op je kop

Negenhonderdduizend euro ontving Herman du Bois, belastingvrij, in 2002. Rechters gaven hem vijf keer de standaard schadevergoeding per dag in de cel, toen was vastgesteld dat hij jarenlang onschuldig in de gevangenis had gezeten voor de moord op Christel Ambrosius in Putten in 1994.

‘Op straat zeggen mensen tegen mij: voor negen ton had ik graag zeven jaar vastgezeten. Ze denken: het geld is binnen en het is klaar’, zegt Du Bois. ‘Maar dit bedrag kan het leed dat mij is aangedaan absoluut niet compenseren. We hebben vreselijke jaren gehad. Zelfs nu, zestien jaar na de moord, kan ik geen werk vinden. Sommige mensen denken nog steeds dat ik schuldig ben, terwijl vorig jaar nota bene een ander is veroordeeld voor de Puttense moordzaak.’

Niemand hoeft jaloers te zijn op ex-verdachten die schadevergoeding krijgen, stelt de Nijmeegse hoogleraar strafrecht Ybo Buruma. ‘De bedragen in Nederland zijn nog heel karig, in vergelijking met wat in andere landen wordt betaald.’

‘Het is niet zo dat criminelen hun straf ontlopen en een zak geld mee krijgen’, beklemtoont Buruma. ‘Het overgrote deel van de vergoedingen wordt betaald aan mensen die écht onterecht zijn opgepakt.’

Meerdere leden van de motorclub Hells Angels die de afgelopen jaren vrijuit zijn gegaan, hebben daarentegen vergeefs schadevergoeding gevraagd. Rechters nemen hen onder meer kwalijk dat ze bleven zwijgen tijdens politieverhoren.

Het bedrag dat Justitie betaalt aan ex-verdachten stijgt al tientallen jaren. Kenners hebben meerdere oorzaken genoemd: het aantal strafzaken is toegenomen, het Openbaar Ministerie brengt meer grote zaken voor de rechter die het risico van vrijspraak in zich bergen, ex-verdachten zijn mondiger en advocaten maken meer gebruik van de wettelijke mogelijkheden. Daar komt bij dat rechters de laatste jaren voorzichtiger zijn geworden na grote dwalingen.

De gemiddelde schadevergoeding, 2.709 euro in 2009, is in vergelijking met eerdere jaren laag, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Meer dan de helft van dat bedrag is betaald als vergoeding voor ‘gemaakte kosten’, zoals inkomstenderving en het salaris van de advocaat. In 2009 betaalde de staat daarvoor 13,7 miljoen euro. Ter compensatie van immateriële schade is 9,2 miljoen euro uitgekeerd, ruim 80 euro per dag onterechte detentie.

Een schadevergoeding is volgens advocaat Ivonne Leenhouwers vaak niet meer dan een doekje voor het bloeden. Dat geldt met name voor cliënten die ten onrechte hebben vastgezeten op verdenking van een zedendelict. ‘Zelfs na een vrijspraak staat levenslang het stempel zedendelinquent op hun voorhoofd’, zegt Leenhouwers. ‘Omdat zo iemand helaas in veel gevallen maandenlang in voorlopige hechtenis zit, lukt het meestal niet om stil te houden dat hij in de cel zit, en waarom. Dat kan dat grote gevolgen hebben.’

‘Als buurtbewoners en collega’s ontdekken dat iemand vastzit voor incest of verkrachting, gaan ze over hem praten. De meesten zullen denken dat je in Nederland niet zomaar in de cel zit, al gebeurt dat wel degelijk. Na vrijspraak overheerst de gedachte: waar rook is, is vuur. Schadevergoeding is dan hooguit een erkenning dat je onrecht is aangedaan.’

Een flink bedrag is vorig jaar toegekend aan Ad Bos, de klokkenluider van de bouwfraude. Hij had een claim ingediend van ruim 10 miljoen euro. De hoogte van zijn vergoeding is geheim maar zijn advocaat zei dat hij er ‘tevreden’ mee is.

Ook de Haagse verpleegkundige Lucia de Berk, die in april is vrijgesproken, kan waarschijnlijk rekenen op een hoge schadevergoeding. Ze heeft ruim zes jaar onschuldig vastgezeten voor de moord op zeven patiënten. In de gevangenis heeft ze een hersenbloeding gehad, waardoor ze deels verlamd is geraakt. Over haar schadeclaim wordt voor zover bekend nog onderhandeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden