Levensgrote problemen wachten op nieuwe president

De Amerikanen hebben gestemd. Nu de verkiezingsdag achter de rug is, dringen zich meteen twee ernstige problemen op voor het Witte Huis. Amerika stevent niet alleen af op een financiële afgrond, maar nadert mogelijk ook binnen niet al te lange tijd een 'nucleair moment' in zijn confrontatie met Iran.

Financiële afgrond

De Amerikaanse term is 'fiscal cliff'. De financiële rots waar het land van kan afvallen. Gedoeld wordt op de combinatie van bezuinigingen en belastingverhogingen die per 1 januari automatisch van kracht zullen worden als de politici in Washington in de tussentijd niet iets anders bedenken. De gevolgen zullen rampzalig zijn, waarschuwen topondernemers, investeerders en het Congressional Budget Office.


Het begrotingsbureau van het Congres heeft becijferd dat de economie dan in de eerste helft van 2013 met 2,9 procent krimpt en dat de werkloosheid weer tot boven de 9 procent zal stijgen. Amerika zal getroffen worden door een nieuwe recessie, met grote gevolgen voor de rest van de wereldeconomie, die ook al gebukt gaat onder de eurocrisis.


Volgens de bank JPMorgan Chase 'gaat de economie met het hoofd naar beneden de gehaktmolen in' als de gelijktijdige invoering van bezuinigingen en belastingverhogingen doorgaat. Zij zijn een gevolg van het vorig jaar zomer gesloten akkoord over het schuldplafond. De regering kreeg na uiterst moeizame onderhandelingen toestemming van het Congress om de limiet te verhogen en meer geld te lenen, anders had zij overheidsdiensten moeten sluiten. Maar dan moesten alle partijen wel serieus werk maken van een vermindering van de nationale schuld de komende tien jaar.


Zouden zij hier niet uitkomen, dan zou per 1 januari 2013 vanzelf een begin worden gemaakt met bezuinigingen ter grootte van 1.200 miljard dollar de komende tien jaar, te beginnen met 98 miljard in 2013. Tegelijkertijd zou niets worden gedaan tegen het aflopen van een aantal belastingverlagingen, zoals die van de loonbelasting en de verlagingen die werden ingevoerd onder Bush.


De afspraak over de automatische belastingverhogingen en besparingen was bedoeld als stok achter de deur om de partijen te dwingen tot een beter akkoord. Tot dusver heeft dat niet gewerkt. De tegenstellingen zijn bekend: de Democraten willen het schuldprobleem oplossen door te besparen op overheidsprogramma's en door de inkomsten te verhogen via het heffen van meer belasting (voor inkomens boven de 250.000 dollar). De Republikeinen willen alleen maar bezuinigen. En zo komt de financiële afgrond snel naderbij.


'Nucleair moment'

Deze term is van de Edward Luce, commentator van The Financial Times. Zowel president Obama als Mitt Romney heeft bezworen niet te zullen toestaan dat Iran de beschikking krijgt over een kernwapen. Met een combinatie van ongekend strenge sancties en intensieve diplomatie probeert Obama Iran af te houden van het ontwikkelen van een nucleair wapenarsenaal. Voor hem is militaire actie tegen Irans nucleaire installaties een uiterste middel. Ook Romney zei in een verkiezingsdebat met de president dat hij niet lichtvaardig tot bombardementen zou besluiten.


Maar er is nog een andere speler in het spel, die moeilijk valt te veronachtzamen. Dat is Israël, dat door Romney en Obama in de verkiezingscampagne op het schild werd gehesen als een van Amerika's beste bondgenoten.


Deze bondgenoot dringt bij monde van premier Benjamin Netanyahu sterk aan op ingrijpen voordat het Iraanse kernprogramma het punt passeert dat het onomkeerbaar wordt. Zo sterk was de retoriek van hem en zijn minister van Defensie, Ehud Barak, dat zelfs niet uitgesloten werd dat de Israëliërs eenzijdig tot militaire actie zouden overgaan in het verkiezingsjaar. Het leidde tot spanningen tussen Netanyahu en Obama. Inmiddels is er weer wat lucht doordat Netanyahu in september in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zei dat het moment van de waarheid zich aandient in het voorjaar of de zomer van 2013. Niet in dit jaar.


De klok tikt wel door. Amerika zit knel tussen twee weinig buigzame partijen. Als Iran niet zwicht voor de internationale gemeenschap die de druk opvoert met sancties, zal Israël herinneren aan al die uitspraken waarin van Amerikaanse zijde een Iraans kernwapen onaanvaardbaar werd genoemd. Het kan een zelfde soort test worden als waarvoor president John F. Kennedy stond tijdens de Cuba-crisis in oktober 1962, toen Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov dreigde kernraketten te plaatsen op dat eiland en de Amerikanen voor de keus stonden of ze dat met geweld of door onderhandelingen zouden proberen tegen te houden. Een min of meer soortgelijk 'nucleair moment' dreigt volgend jaar.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden