Levens List

Ze moest 'iets' doen met haar 70ste verjaardag, vond de producent. Dat is goed, zei Liesbeth List, maar dan wel met mijn publiek. Zo ontstond '70 jaar Liesbeth' - géén afscheidstournee.

Twee Volendamse dames, vriendinnen en allebei 68, weten het zeker: dit wordt de afscheidstournee van Liesbeth List, want dat heeft in de plaatselijke krant gestaan. Met de theatertoer 70 jaar Liesbeth zal ze haar rijke carrière afsluiten en daarna is het schluss, afgelopen, uit. Daarom nemen ze de kans te baat om haar nog één keer aan het werk te zien.


De zangeres zelf zegt niet aan stoppen te denken: 'Ik leef per dag. Op een gegeven moment zullen lichaam en geest aangeven dat ze er geen zin meer in hebben. Naar dat punt van stoppen groei je toe. Voorlopig denk ik er nog niet aan, zeker niet als ik mag werken met deze band. Dat is wel een voorwaarde geweest, dat ik nog kon knallen met deze vijf geweldige muzikanten.'


Peter van Benthem, muzikaal leider van haar begeleidingsband, zegt: 'Er zijn al aanbiedingen voor volgend jaar, iets met gedichten en muziek. Dus ik denk dat ze nog wel even doorgaat. Wanneer het moment van stoppen komt? Dat bepaalt uiteindelijk alleen het leven zelf.'


Vorige week streek Liesbeth List (Bandoeng, Nederlands-Indië, 1941) neer in het pop- en cultuurhuis PX in Volendam om daar haar nieuwe show voor te bereiden. Ze heeft er vier dagen met haar band gerepeteerd en een eerste try-out gespeeld voor het publiek uit de omgeving. Het ging allemaal met vallen en opstaan. Met momenten van vertwijfeling, bijvoorbeeld toen de brandmelder afging omdat de rookmachine op het podium iets te actief was, en ze vlak voor aanvang in haar flinterdunne rode broekpak de koude Volendamse straat op moest. En met momenten van opwinding, omdat een lied precies op zijn plaats viel en het publiek ademloos naar haar luisterde.


Aanstaande zaterdag moet ze er klaar voor zijn: in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag is dan de landelijke première van 70 jaar Liesbeth met een zaal vol vrienden, collega's, pers en andere genodigden. La List zet dan een (voorlopige) kroon op haar rijke oeuvre; van beginnend fluisterzangresje, tot Neerlands enige chansonniere via musicalvedette naar wat ze nu is: de Grande Dame van het Betere Nederlandse Lied.


In Volendam is regisseur Eddy Habbema, die eerder met List samenwerkte in Piaf, de musical, haar steun en toeverlaat. Bijna vaderlijk loodst hij haar door deze onzekere periode. Over de komende tournee van de 70-jarige en uiterlijk fragiele vedette maakt hij zich geen zorgen: 'Liesbeth zal straks op het podium staan, zoals ze er altijd heeft gestaan: professioneel, met liefde voor het vak en haar publiek alles gevend.'


Deze jubileumtournee is overigens niet bedacht door Liesbeth List zelf. Haar producent Albert Verlinde wilde graag dat ze iets aan haar 70ste verjaardag zou doen, en haar antwoord luidde: goed dan, maar dan wil ik het wel vieren met mijn publiek. Aldus ontstond het plan voor een serie van 25 concerten door het land, waarin ze nog één keer een caleidoscopisch overzicht geeft van haar carrière - met het gekende repertoire van Shaffy, Brel, Theodorakis, Boeijen en Piaf.


List, in haar geïmproviseerde kleedkamer waar doorgaans Volendamse balletmeisjes repeteren: 'Ik heb nog nooit een jubileum gevierd, niet toen ik tien jaar in het vak zat, of vijfentwintig jaar, niet toen ik 50 werd of 60, en ook niet toen ik 25 jaar getrouwd was. Ik hou helemaal niet van jubilea en verjaardagen. Maar deze show is een geschenk en dan maakt het me niet uit wat voor etiket ze erop plakken. Als titel schijnt 70 jaar Liesbeth interessant te zijn, beter in ieder geval dan: Dat oude lijk van List moet nog zonodig.'


In de theaterzaal van PX plakt de vloer nog van het oudejaarsfeest waarop onder meer de 3J's optraden. In de foyer een biljart en een videoscherm waarop de komende optredens worden aangekondigd (onder meer kindertheater Hakim en cabaretier Emilio Guzman), naast folders van de mantelzorg Volendam en een cursus 'Bewegen met en zonder stoel'. De kerststerren en rode guirlandes hangen nog aan het plafond, aan de muren vijf foto's van artiesten die op 27-jarige leeftijd zijn overleden: Janis Joplin, Kurt Cobain en kornuiten.


Intussen is List nog steeds alive and kicking. Tijdens de repetities is ze soms de wanhoop nabij ('ik krijg daar de zenuwen van, als steeds maar weer de volgorde van de nummers wordt veranderd!'), dan weer zingt ze nagenoeg volmaakt Frank Boeijens De Verzoening - hand op de heup, gezicht naar het licht.


Regisseur Habbema: 'Liesje, vergeet nou niet meteen na de pauze je jurk voor te stellen. Daarna even zwieren met dat ding, en daarna komt Vrijheid.'


List: 'Wat had je nog meer bedacht?'


Habbema tegen de verslaggever: 'Het is een zoeken naar de juiste toon, de juiste balans. Maar als die er eenmaal zijn, dan is er ook energie, vechtlust, levenslust.'


Even is er in de motoriek van List een botsing tussen leesbril, microfoon en vellen tekstpapier. Ietsje later zit ze moederziel alleen bij het drumstel nog wat aantekeningen door te nemen.


Rond Dichter bij Liesbeth, haar vorige grote show, maakte Deborah van Dam in 2007 voor de NTR een documentaire over List, met als titel Heb me lief. Daarin viel de bijna chronische onzekerheid van List op over haar bestaansrecht als artiest. Wat doe ik hier? Waarom doe ik dit? Kan ik het wel? Had ik niet beter onder de tram kunnen lopen? - dat soort existentiële vragen.


Ook in Volendam speelt die onzekerheid haar soms parten, zeker als er tijdens de eerste doorloop het een en ander mis gaat. 'Ik krijg het dan niet meer voor elkaar blij te zijn. Mijn complexen komen boven, alles moet perfect zijn bij mij, anders word ik kwaad.'


De basis hiervoor ligt in haar gemankeerde jeugd. Haar moeder, getraumatiseerd door gevangenschap in een Jappenkamp, pleegde zelfmoord toen Elly Driessen (Liesbeth Lists echte naam) 4 jaar was; op haar 7de werd ze door haar vader en stiefmoeder weggegeven aan pleegouders op Vlieland. Daar groeide ze op als de dochter van de vuurtorenwachter, en toen werd ze zangeres.


Nog steeds is ze een vrouw met twee gezichten. Privé en slechts voor weinigen zichtbaar, ziet ze er naar eigen zeggen uit 'zoals de werkster van hiernaast'. In het openbaar treedt ze het artiestendom fier tegemoet, getooid met pruik en gewapend met een kenmerkende make-up: zwart omrande ogen, bleekroze foundation, felrode lippen.


Tijdens het gezamenlijk eten (Indische rijsttafel, Griekse yoghurt, witte wijn) met de muzikanten en de jongens van de techniek, komt Marc-Marie Huijbregts ter sprake. In zijn onlangs op tv uitgezonden show Marc-Marie Punt maakte hij vileine opmerkingen over Lists dagelijkse, make-uploze uiterlijk ('Ik herkende haar niet eens, ze zag eruit alsof ze al twee jaar dood was!').


List: 'Ik heb het niet gezien, maar hij heeft mij bloemen gestuurd en een lange brief waarin hij schrijft dat hij mij zo bewondert. Ik zit er niet mee, laat ze maar praten. Beter dan dat je wordt doodgezwegen, want dan hoor je er niet meer bij.'


Later legt ze uit dat ze een 'kapstokgezicht' heeft - zoals dat in de modewereld heet. Een gezicht waaraan je van alles kunt ophangen, en dat daardoor volledig kan veranderen. Zoals bij fotomodellen: in het dagelijks leven loop je langs ze heen, op catwalk en podium trekken ze de aandacht.


List kleedt zich in het openbaar altijd op en top. 'Ja, ik hou van couture, vroeger van Frank Govers, daarna van Edgar Vos en nu van Ronald Kolk. Het voordeel van steeds dezelfde maat houden is dat je zo'n jurk of pakje dan minstens twintig jaar kunt dragen. Toen ik in een mindere en arme periode zat, zei Frank Govers eens tegen mij: 'Ik wens jou niet in een C & A-tje te zien, dus als je iets voor het theater of de televisie nodig hebt, kom je gewoon bij mij.' Voor 70 Jaar Liesbeth heb twee ensembles bij Ronald Kolk gekocht. Voor een vriendenprijsje, want ze zijn al op de catwalk gedragen. Zelf betaald ja, want dit is een low-budgetproductie, dus Albert zal het niet doen.'


Liesbeth List veert op als er tijdens de eerste try-out ruim honderd mensen in de zaal zitten. Dat is wat ze nodig heeft: publiek, en niet zingen voor lege stoelen. Ze heeft geen problemen meer met de volgorde van de show, hooguit maakt ze hier en daar een verspreking die ze charmant weet op te lossen. De zaal lacht als ze het woord 'platenmaatschappij' onnavolgbaar verhaspelt. En de zaal raakt euforisch bij Pastorale, het duet dat ze ooit zong met Ramses Shaffy en dat nu mede gezongen wordt door bandleider Peter van Benthem. Stil makend mooi is de toegift: Laat me niet alleen van Jacques Brel in de klassiek geworden vertaling van Ernst van Altena ('Lief, ik zoek voor jou in het stof van de wegen de paarlen van regen, de paarlen van dauw'), waarbij de zangeres van 70 ineens een chansonnière van alle tijden wordt. Tekst, muziek, licht, stem, ervaring, interpretatie en inleving vallen hier perfect samen.


Later zegt ze daarover: 'Ik moest tijdens dat nummer aan Ramses denken. Op zo'n moment is alle onzekerheid weg: hier sta ik, ik kan niet anders.'


De twee dames uit Volendam tonen zich na afloop tevreden.


Dame 1: 'Ze heeft nog steeds een prachtige stem.'


Dame 2: 'Ja, maar die klinkt niet meer zoals op de platen van vroeger. Het is de stem van een 70-jarige, dat hoor je. Maar ze heeft gelukkig de routine van iemand die al heel lang in het vak zit.'


Dame 1: 'En ze hoeft zich niet meer te bewijzen, dat scheelt. Dat moet voor haarzelf ook prettig zijn.'


Dame 2: 'Ze is geliefd, dat voel je ook vanavond weer. Ja, ze is een geliefde zangeres.'


70 Jaar Liesbeth door Albert Verlinde Producties, première 14/1 in Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee. theaterhits.nl


Het AVRO-programma Opium TV besteedt zaterdag aandacht aan het 70-jarige jubileum van Liesbeth List. In een speciale uitzending komen collega's en vrienden aan het woord. Met onder anderen Freek de Jonge, Frank Boeijen, Hans van Willigenburg en dochter Elisah.


In het leven en de carrière van Liesbeth List zijn vijf mannen belangrijk geweest. Ramses Shaffy, die zij midden jaren zestig ontmoette en met wie ze optrad in het befaamde Shaffy Chantant. Met schrijver Cees Nooteboom had ze bijna vijftien jaar lang een relatie. Daarna trouwde ze met horeca-ondernemer Robert Braaksma, tot op de dag van vandaag haar echtgenoot en vader van dochter Elisah. Nadat haar carrière in het slop raakte, ontfermde Frank Boeijen zich over haar en nam zij met hem een succesvolle comeback-cd op (Noach). In 2000 vroeg Albert Verlinde haar voor de hoofdrol in de V&V-musical Piaf, waarmee ze een musicalvedette werd. Vorig jaar was ze adviseur van de musical Ramses, die op dit moment door het land toert en waarin de jonge Liesbeth List een van de personages is.


'Een leven in de schaduw van mannen ja, dat ben ik gewend. Als ik naast Ramses in de auto zat, zei men: o, en dat daar zal dan wel Liesbeth List zijn. Kwam ik ergens met Cees Nooteboom, dan ging dat precies zo. Ik heb dat maar zo gelaten.'


Liefde en List


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden