Levende kunstwerken in Leiden

Een expositie in Leiden toont werken op het snijvlak van kunst en wetenschap. Wat zeggen levende cellen in een vitrine over de wereld waarin we leven?

LEIDEN - 'Kijk, dit is hem dus', zegt kunstenares Charlotte Jarvis terwijl ze een video van een hartcel laat zien. 'Hij is uit stamcellen uit mijn billen gekweekt. Zie je hem kloppen?'


Jarvis besloot in 2012 een 'zelfportret' te maken uit stamcellen, kale cellen die nog tot elke soort cel kunnen uitgroeien - als je ze maar goed programmeert. Embryo's bestaan in eerste instantie uit stamcellen. Sinds kort kunnen wetenschappers bij volwassen mensen cellen afnemen en die programmeren tot stamcellen. Deze techniek leverde onderzoekers vorig jaar de Nobelprijs voor de Geneeskunde op.


Na Jarvis' biopsie konden cellen voor een hart, hersenen en bloedvaten worden geprogrammeerd. Zij koos opzettelijk voor deze drie typen cellen omdat deze delen van het lichaam zo symbolisch zijn voor hoe wij het leven ervaren: het kloppende hart, het denkende brein, het vloeiende bloed.


De stamcelkunst van Jarvis is één van de drie kunstwerken op de tentoonstelling Designers & Artists for Genomics Award (DA4GA). Alle kunstenaars maakten met hulp van wetenschappers een installatie. DA4GA wordt sinds 2011 georganiseerd om genoomonderzoek creatief onder de aandacht van het publiek te brengen. DA4GA, op het snijvlak van kunst en wetenschap, probeert bezoekers anders te laten kijken naar wat medische ontwikkelingen voor de mens betekenen.


Kunstenaar-onderzoeker Haseeb Ahmed koos binnen hetzelfde thema voor een compleet andere aanpak dan Jarvis. Zijn Fish Bone Chapel maakt het aloude memento mori-thema weer actueel. Zebravissen gelden, omdat zij zich nog als embryo gedragen, de eerste vijf dagen van hun leven officieel niet als levende dieren. Zij worden daarom veel voor medische proeven gebruikt. Ahmed gebruikte giftige stoffen om de skeletten van visjes te muteren. De stoffen die hij gebruikte, komen allemaal in het dagelijks leven voor. Ahmed: 'Ik geloof dat deze stoffen kunnen bestaan door een op de mens toegespitst wereldbeeld. Wij gebruiken giftige stoffen zonder te bedenken wat ze met dieren en het milieu doen.'


In de laatste kamer toont het kunstenaarsduo Howard Boland en Laura Cinti hun Living Mirror. Het lijkt niet meer dan een flikkerend lichtje. Maar er is meer aan de hand. De kunstenaars verzamelden bacteriën en plaatsten die in een magnetisch veld. Ze kwamen erachter dat deze zich daar in een rij opstelden. Boland en Cinti slaagden erin de bacteriën te laten bewegen door het magnetisch veld te veranderen. Door hier met een lamp doorheen te schijnen, creëren de micro-organismen als het ware een knipperend lichteffect, dat organisch aandoet. 'Wij zijn om te leven voor een groot deel afhankelijk van deze levensvormen. Daarom is deze projectie ook een levende spiegel van de mens zelf.'


De installaties in Raamsteeg 2 bieden naast kunst ook nieuwe inzichten. Hoewel sommige installaties er op het eerste gezicht uitzien als alledaagse beelden uit een ziekenhuis of een vissenkerkhof, doet een tweede blik beseffen dat de impact van medische ontdekkingen tot ver buiten het ziekenhuis reikt. Het programmeren van hartcellen, het muteren van een vis, het is allemaal geen sciencefiction meer, het blijkt gewoon te kunnen.


DA4GA 2013,Raamsteeg 2, Leiden, t/m 15/12, open van do t/m zo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden