'Leven zonder werk geen hemel'

Het is onzin te denken dat werk ongelukkig maakt. Vaak vinden mensen veel geluk in werksituaties. Als ze maar zinvolle dingen doen, zegt hoogleraar Arnold Bakker....

Negeer de advertenties, die het Zwitserleven-gevoel uitstralen, wees doof voor betogen die het leven zonder werk idealiseren: werk maakt gelukkig. Gelukkiger dan een consumptief leven, waarin je alleen eigen ontspanning zoekt.

Arnold Bakker, hoogleraar organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht, zegt het onomwonden: 'Om werkelijk geluk en bevrediging te voelen, moet je iets doen, een prestatie leveren, je uitersten zoeken. Het is gebleken dat dit gevoel vaak wordt bereikt in werksituaties. Je wordt aangesproken op je kwaliteiten, vindt extra drijfveren om een opdracht goed te kunnen uitvoeren. Als dat slaagt, voel je een diep geluk. Veel dieper dan de kortstondige bevrediging die je beleeft in een pretpark of bij het kijken naar de tv of een film. Dat is ook ontspanning, maar veel vluchtiger.'

De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) adviseerde dinsdag aan het kabinet ouderen langer aan het werk te houden. In betaalde of onbetaalde banen. Dit kan volgens de RMO worden afgedwongen door aan de uitkering van een VUT- of prepensioenregeling voorwaarden te verbinden. Blijven werken geeft mensen een 'zinvolle dagbesteding en het gevoel er nog bij te horen', aldus de RMO.

Het zijn precies factoren die volgens Bakker bijdragen aan werkelijke geluksbeleving. Hij heeft meegewerkt aan een groot onderzoek over geluk in Finland. Voor het onderzoek zijn drieduizend leerkrachten en tweeduizend tandartsen ondervraagd. Zij benoemden allen het slagen van werkopdrachten als een bron van diep geluk.

Bakker: 'Er zijn veel factoren die daarbij een cruciale rol spelen. Ik noem het energiebronnen: de steun die iemand ontvangt van zijn baas, het goede contact met de collega's, het gevoel te hebben ergens echt verantwoordelijk voor te zijn, ontplooiingsmogelijkheden en de kans op participatie. Ze bepalen mede de diepte van het geluksgevoel. En als het slaagt, hebt je iets bereikt. Mensen moeten echt iets te doen hebben om werkelijk gelukkig te kunnen zijn.'

De hoogleraar noemt het opvallend dat mensen vaak juist op vakantie klachten krijgen: 'Het is niet wetenschappelijk onderbouwd, maar iedereen kent wel iemand die net na z'n pensionering dood gaat. Dat zet mij toch aan het denken: is het lichaam niet beter in balans in dat hoge werktempo?'

Bakker neemt met kracht afstand van de suggestie die in advertenties wordt gewekt dat het leven zonder werk het begin van de hemel is. Dit soort reclame verbieden gaat hem net te ver, maar: 'Zo'n leven op een jacht in een zonnig land is voor veel mensen helemaal niet weggelegd. Integendeel. Het slaat daarnaast ook echt nergens op. Je ziet mensen die niet meer actief zijn, vaak letterlijk afdrijven. Actief blijven houdt veel alerter.'

Smerig werk vormt de uitzondering. Dat is een tijdsbesteding, die niet tot in het oneindige is vol te houden. 'Maar dat wordt steeds meer een uitzondering.' Bezig blijven in een werkomgeving is veel leuker, is Bakkers overtuiging. Wat hem betreft mag de overheid wel energie steken in het ontkrachten van de mythe van een 'ideaal arbeidsloos' leven: 'Benoem de uitzondering van het zware werk en besteedt tijd en aandacht om al het andere werk leuk te houden. Laat mensen tot op hoge leeftijd werken. En dan heb ik het niet alleen over de zogeheten denkberoepen. Ook een portier kan lang doorwerken in diepe tevredenheid.'

Daarnaast doen overheid en betrokken sociale partners er goed aan met berekeningen te laten zien dat het ideaalleven maar voor weinigen is weggelegd. 'Het pensioen is vaak geen vetpot.'

Blijf liever lekker je best doen in een zinvolle omgeving: 'Geluk komt niet vanzelf, daarvoor moet je iets doen. En daarnaast: je kunt moeilijk steeds maar weer de hond uitlaten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden