Leven op sterk water

Vrijdag opent in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam het vernieuwde Museum Vrolik, met daarin een van Nederlands grootste en oudste anatomische verzamelingen. 'Dit is geen freakshow, het is een zoektocht naar de wetten van het leven.'

TONIE MUDDE

Een eend met vier poten, een ingetrapte schedel, misvormde levers van vrouwen die hun korset te fanatiek insnoerden. Sommige bezoekers trekken steeds bleker weg voor de vitrines, zegt conservator Laurens de Rooy van het Museum Vrolik. 'Er is hier meer dan eens iemand flauwgevallen.' Dat kwam niet alleen door de inhoud van de potten, maar waarschijnlijk ook door de warmte. Vóór de verbouwing was het museum, dat vanaf maandag 10 september weer voor publiek toegankelijk is, een krappe, benauwde ruimte. 'Met het verhoogde plafond en het nieuwe klimaatsysteem blijven mensen vast beter op de been.'

Ook de collectie zelf is het afgelopen jaar vernieuwd en uitgebreid. Al is de ruimte nog steeds te klein om álle 5.000 objecten te exposeren die vader Vrolik (Gerard, 1775-1859) en zoon Vrolik (Willem, 1801-1863) gedurende hun leven verzamelden.

Dat deden de twee anatomen thuis, in hun Amsterdamse grachtenwoning. Wetenschappers uit binnen- en buitenland kwamen er graag een kijkje nemen. Mevrouw Vrolik was minder gecharmeerd van de verzamelwoede: snel na de dood van Willem deed ze de collectie van de hand. De Rooy: 'Het is natuurlijk ook niet niks, al die foetussen in je huis. De heren kwamen ooit zelfs aanzetten met een compleet skelet van een volwassen walvis. Tsja, waar laat je die?'

De conservator kreeg de afgelopen jaren vaak de vraag waarom hij de collectie niet naar de binnenstad verhuisde. Daar zouden de potten en botten meer bekijks oogsten dan waar het Museum Vrolik nu is gevestigd: aan de rand van Amsterdam, in een vleugel van het Academisch Medisch Centrum. Maar De Rooy vindt het AMC de beste locatie. 'Zo blijft het duidelijk een anatomische les, en geen freakshow.'

Kijken en vergelijken, daar draait het om bij zo'n anatomische ontdekkingstocht. Vader en zoon Vrolik waren er zelf verzot op. Nieuw in het museum is de enorme wandkast vol skeletten uit het dierenrijk, met onderin de vissen en bovenin de mensapen. De Vroliks formuleerden op basis van deze 'ladder der volmaaktheid' hun eigen evolutietheorie.

In de baarmoeder zou elk organisme over een bepaalde 'vormkracht' beschikken. Vissen hadden er een beetje van, chimpansees een stuk meer, mensen het meest. Anatomische afwijkingen zouden zich volgens de Vroliks laten verklaren door een tekort of teveel aan vormkracht. Zo vonden ze dat de hersenen van een cycloop - een foetus met één oog in het midden - verdacht veel lijkt op die van een vis. Een cycloop zou te weinig vormkracht bezitten, en was in de baarmoeder in het vissenstadium blijven hangen.

Die theorie is compleet achterhaald. Moderne genetici kunnen bij veel aangeboren afwijkingen aan het dna aflezen wat er is misgegaan. Cyclopen zijn geen visachtigen, ze lijken juist als twee druppels water op gezonde mensen, op een klein maar rampzalig defect in de ontwikkeling van de hersenen na. De Rooy: 'Toch, als je hier rondloopt, snap je wel hoe vader en zoon Vrolik tot hun ideeën kwamen. Je waant je even die 19de-eeuwse anatoom, die zich verwondert over mens en dier in al zijn verschijningsvormen.'

Museum Vrolik is gevestigd in de geneeskundefaculteit van het AMC (Meibergdreef 15, Amsterdam.) Openingstijden: ma t/m vr, 10:00-17:00 uur. Toegang gratis.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden