Leven onder een glazen stolp

De Amersfoortse wethouder De Wilde zou onzuiver hebben gehandeld bij de aankoop van zijn nieuwe woning. In Maarssen wordt de integriteit van raadslid en ex-wethouder Swane opnieuw ter discussie gesteld....

Is het interessant dat een wethouder verhuist van een woning in het centrum van Amersfoort naar een huis in het buitengebied van die gemeente? Jan de Wilde (PvdA, Financi, al maanden aan het klussen in zijn nieuwe woning, vond van niet, maar stemde eind maart tmaar in met een interviewaanvraag van de lokale krant.

'Als ik het niet zou hebben gedaan, was dweer verdacht geweest! Dan wordt er gedacht dat ik zeker iets te verbergen heb.'

Dus stond De Wilde eind maart met een foto in de krant, voor zijn nieuwe bezit. Hoewel hij fors gebouwd is, kon hij niets verbergen: achter hem werden de contouren zichtbaar van een ruime, karakteristieke woning (met, zo bleek, achtduizend vierkante meter grond).

Het oogmerk van De Wilde vooral geen suspecte indruk wekken had een averechts resultaat. SP-raadslid Wim van Gammeren zag de wethouder in de krant staan ('Zo trots als een pauw voor zijn enorme landgoed'), vond de verhuizing verdacht, en stelde een onderzoek in. Om te concluderen dat De Wilde de schijn van belangenverstrengeling had gewekt.

Van Gammeren oogt als een zachtaardige, beminnelijke man, en met zijn zachte stem velt hij een hard oordeel: 'Ik zou opstappen als ik hem was. Hij heeft niet zuiver gehandeld, zijn integriteit is in het geding.'

Met het onderhands aankopen van een woning mag een wethouder zich n inlaten, vindt de SP. Ook niet als de verkopende partij, in dit geval stichting Het Utrechts Landschap, onderhandse aankoop eist en daarmee (ook voor de SP) sympathieke bedoelingen heeft. Van Gammeren: 'Hoe je het ook wendt of keert, bij onderhandse verkoop word je bevoordeeld en bovendien heeft de wethouder in zijn zakelijke contact ook met de verkoper te maken.'

Grote woorden gebruiken de kleine partijen van de Amersfoortse raad. 'Dit is het zoveelste bewijs dat dit college het niet zo nauw neemt met de integriteit', zet RafaSmit van Leefbaar Amersfoort de toon. Komende dinsdag debatteert de raad over de kwestie-De Wilde, en de boodschap van Smit is wel duidelijk. 'De wethouder moet opstappen!'.

Belangenverstrengeling, zakelijke en privntacten vermengen, alleen al de schijn wekken niet helemaal zuiver te zijn: geen gemeente die het tegenwoordig zonder integriteits-en gedragsregels voor bestuurders, raadsleden en ambtenaren stelt.

Jankees Salverda, fractievoorzitter van het CDA in Amersfoort: 'Dat is allemaal heel prima, maar we schieten meer en meer door. Niet alleen in Amersfoort, maar ook elders lijkt er sprake van een hellend vlak. Hypergevoeligheid leidt tot excessen.'

In Maarssen is het dezer dagen ook weer raak. Of hier sprake is van hypergevoeligheid is echter zeer de vraag. De persoon in kwestie is niet van onbesproken gedrag, en was bovendien al eerder voorwerp van integriteitsonderzoek. En net als de voorgaande aantijgingen, wordt ook nu VVD-raadslid Sjoerd Swane (51), oud-wethouder en Statenlid, beschuldigd van illegale praktijken en het bevoordelen van bevriende relaties. De beschuldigingen gaan vooral terug naar de periode waarin hij als waarnemend wethouder Ruimtelijke Ordening (in 2003) veel macht had.

Vorige week donderdag ontvingen de fractievoorzitters een zoveelste, anonieme brief over Swane, afkomstig van 'een groep verontruste burgers'. Aan de hand van koopaktes, kadasterstukken, luchtfoto's, tekeningen en bouwplannen menen de anonimi te kunnen aantonen dat Swane als wethouder een bestemmingsplanwijziging voor het landgoed Zuylenveld heeft voorbereid om een zakenrelatie te helpen. Grond van deze relatie waar nu nog slechts een landbouwschuur op mag staan, verandert door het nieuwe bestemmingsplan in een woningbouwlocatie.

Swane, die in 1995 al eens in opspraak raakte (ook door een anonieme brief) en toen zijn raadszetel moest opgeven, mer haast wel mee vertrouwd zijn dat zijn integrititeit ter discussie wordt gesteld. Eind vorig jaar werd hij (alweer in een anonieme brief) beschuldigd van vastgoedspeculatie en zwartgeldpraktijken. In deze kwestie ging het om buitenplaats Leeuwenburg, een fraai landgoed in Maarssen. Dat had Swane nog op dezelfde dag van aankoop verkocht aan een bevriende projectontwikkelaar.

Dit soort ABC-transacties wordt dikwijls gebruikt voor het witwassenvan zwart geld. Maar volgens Swane was er niets aan de hand. 'Tragische familie-omstandigheden' zouden hem hebben genoopt tot de opmerkelijk snelle doorverkoop. 'Het was werkelijk mijn ingaantentie om op wonen.' Leeuwenburg te

Geconfronteerd met de zoveelste aantijging, spreekt Swane van 'een misselijkmakende manier van communiceren' als het om de anonieme brieven gaat. Overigens voert Swane ook nu 'tragische familieomstandigheden' aan als verweer tegen de nieuwste beschuldigingen. Hoewel ook zij 'ernstige problemen' hebben met de anonimiteit waarin de tipgevers opereren, hebben de burgemeester van Maarssen, Hans van der Sluijs, en de commissaris van de koningin, Boele Staal, besloten 'een feitenonderzoek te verrichten'.

Swane vindt dat allemaal prima, en verzekert dat hij op niets laakbaars te betrappen valt. Voor de PvdA, GroenLinks en Leefbaar Maarssen staat dat echter niet vast. Die partijen willen dat een onafhankelijke commissie de nieuwste beschuldigingen onderzoekt. Want de partijen vermoeden dat de beschuldiging dat Swane zich schuldig heeft gemaakt aan vriendjespolitiek mogelijk klopt. 'Als ik de anonieme brief bekijk, waar zeker geen onzin in staat, krijg ik op z'n mt het gevoel dat hier sprake is geweest van belangenverstrengeling', zegt Erik van Esterik, fractievoorzitter van de PvdA in Maarssen.

Een feitenonderzoek van de burgemeester vinden ze niet ver genoeg gaan. Puur juridisch is het gedrag van Swane misschien in orde, zegt GroenLinks-fractievoorzitter Paul Schr. 'Maar wat juridisch toelaatbaar is, hoeft dat ethisch nog niet te zijn', aldus Schr over de zoveelste aantijgingen aan het adres van zijn collega-raadslid. Schr dient de VVD van ongevraagd advies. 'Ik snap niet dat hij binnen zijn eigen partij zo met rust wordt gelaten. Hij is nu al zo vaak in opspraak geweest dat het de partij kan schaden.'

Swane zegt er wel aan gewend te zijn te worden beticht van 'vriendjespolitiek' en 'belangenverstrengeling.' Hij heeft nu eenmaal veel vrienden en kennissen. 'Ik woon niet in New York maar in een klein dorp aan de Vecht. Ik ben hier al meer dan twintig jaar politiek en maatschappelijk zeer actief. Ken vrijwel iedereen. Een goed politicus behoort ook iedereen te kennen.'

Maar van malafide praktijken of het schaden van gemeentelijke belangen is geen sprake, verweert Swane zich. Over landgoed-Zuylenveld: 'Ik heb alle relevante dossiers die in mijn bezit zijn al aan de burgemeester overgedragen.'

Tot het overdragen van alle stukken is dinsdag ook in Amersfoort in de kwestiewethouder De Wilde besloten. Koopakte, taxatierapporten, alles wat maar van doen heeft met de nieuwe woning van de wethouder aan de Stoutenburgerlaan ligt voor raadsleden ter inzage. De gemeentesecretaris belde deze week met raadsleden om ze te wijzen op deze vorm van openheid; dat voorkwam veel vragen, en zou het publieke debat van komende dinsdag kunen bekorten, zo had het gemeentebestuur bedacht.

'Stom, stom, stom', zegt D66-raadslid Kees van Engelenhoven over het 'aanbod' van de gemeentesecretaris. 'Ik hoef die dossiers niet in te zien of vragen schriftelijk beantwoord te krijgen. Zo roep je juist weer die sfeer van achterkamertjes-politiek op. Ik stel mijn vragen in het raadsdebat, in de openbaarheid.'

Voor wethouder De Wilde is de schade al aangericht, ongeacht of hij iets laakbaars heeft gedaan, stelt Van Engelenhoven. 'De SP spreekt in de openbaarheid twijfels over de integriteit uit, en vanaf dat moment bje eigenlijk al beschadigd. Dat moment had een geroutineerde wethouder als De Wilde voor moeten zijn.'

Hoe? Van Engelenhoven: 'Door op het moment dat je besluit tot aankoop van de woning dit meteen in de openbaarheid te brengen.' Want er zijn nu eenmaal altijd mensen die op bestuurders jagen, weet Van Engelenhoven, zelf oud-wethouder. 'Als er ook maar sprake kan zijn van de schijn van belangenverstrengeling moet je de maximale openheid betrachten.'

Stichting Het Utrechts Landgoed, van wie De Wilde de woning kocht, zegt dat er niets aan de hand is. Ze verklaart dat zij altijd haar bezittingen onderhands verkoopt, dat De Wilde geen enkel financieel voordeel geniet, en dat De Wilde als wethouder geen enkel zakelijk contact heeft met de stichting.

'Onzin', zegt RafaSmit van Leefbaar Amersfoort. 'De gemeente onderhandelt met de stichting over de verkoop van groengebieden, dus is er zakelijk contact met De Wilde. De wethouder moet niet zeuren. Je zit in een glazen huis. Dat geldt voor mij als raadslid ook. Ik kan en mag ook zoveel dingen niet...

'Voorbeeld: als ik naar een videotheek wil om een pornofilmpje te huren, dan moet ik dat niet in Amersfoort doen. Dan moet ik naar Leusden of Soest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden